بررسی جبر و اختیار ابلیس از دید ابن سینا و ملاصدرا

حجت‎الاسلام والمسلمین رضا سعادت‌نیا، نویسنده کتاب «هستی و چیستی ابلیس» در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم گفت: این کتاب بر اساس انگیزه‎های شخصی و علمی نگاشته شد.
وی افزود: انگیزه نوشتن این کتاب از سال‌های دور برای بنده ایجاد شد؛ بنده از سال‎های 68 تا 71 در رادیو اصفهان قصص قرآنی را نوشته و قرائت می‌‏کردم و در ضمن کار، همیشه ذهن بنده به سمت این سؤالات کشیده می‎شد.
وی افزود: هر بار که وارد داستان حضرت آدم می‎شدم با انبوهی از سؤالات و شبهات روبرو می‎شدم که برای یافتن پاسخ این سؤالات همیشه با مشکلاتی مواجه بودم و حتی با مراجعه به برخی منابع هم به همه پاسخ‎های خود نمی‎رسیدم.
این پژوهشگر قرآنی اظهار کرد: وقتی وارد دوره دکتری قرآن شدم موقعیت بسیار مناسبی دیدم که بتوانم در این حوزه تتبعاتی داشته و به پاسخ این سؤالات برسم.
وی گفت: در این کتاب به بیش از پنجاه شبهه متداول در خصوص آفرینش ابلیس در حوزه کلامی، فلسفی، عرفانی و... پاسخ داده شده است که سؤالات جدی نیز بود.
سعادت‌نیا افزود: در خصوص این سؤالات سعی شد که پاسخ‎هایی متقن و دقیق ارائه شود، در حد امکان نیز سعی شد که پاسخ‎ها جامع و کامل و قانع‌کننده باشد که البته اگر بخواهیم همه این موارد را رعایت کنیم کار بسیار مشکلی در پیش داریم.
وی گفت: بخش اول این کتاب در خصوص مبحث حقیقت شیطان است و اینکه حقیقت شیطان در واقع چیست، این بخش در واقع پاسخ به این سؤال بود که داستانی که در قرآن در خصوص ابلیس بیان شده است آیا یک مسئله نمادین است یا واقعاً شخصیتی عینی بوده است.
این پژوهشگر حوزوی عنوان کرد: بخش جبر و اختیار ابلیس، دومین بخشی بود که در این کتاب به آن پرداخته شده است؛ در بخش بعد نیز دیدگاه فیلسوفان از جمله ابن سینا و ملاصدرا و دیدگاه‎های عرفا و تأویلاتی که از ابلیس دارند بیان شده است؛ برخی می‎گویند که ابلیس حقیقت جهل و شر است که امر وجودی و عدمی است که در این بخش به نظریات پرداخته شده است. در این کتاب به بسیاری از ناگفته‎ها در این رابطه در حد توان پاسخ داده شده است.