بومیسازی علوم دانشگاهی برمبنای قرآن/ پیگیری اسلامی شدن علوم انسانی
گروه اندیشه: سلمانپور مهمترین عامل برای تقویت گفتمان دینی در دانشگاهها را بومی شدن علوم انسانی و استفاده از مبانی قرآنی دانست و بر لزوم پیگیری اسلامی شدن علوم انسانی تأکید کرد.
محمدجواد سلمانپور، رئیس دانشکده مطالعات تطبیقی علوم قرآن کریم شیراز در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، در پاسخ به اینکه چرا با وجود نیاز و علاقهمندی نسل جوان، گفتمان دینی در محافل علمی و دانشگاهی از جاذبه و اولویت لازم برخوردار نیست؟ گفت: عوامل متعددی درباره تقویت و تضعیف گفتمان دینی در دانشگاهها وجود دارد که این عوامل عمدتاً به چند نکته باز میگردد.
تبیین عوامل تضعیف گفتمان دینی در دانشگاهها
وی افزود: نکته اول این است که علوم انسانی که در دانشگاهها تدریس میشود، بیشتر از متون غربی ترجمه شده است و فضای غالبی در دانشگاهها درست کرده که نه فقط این فضا را بر دانشکدههای علوم انسانی حاکم کرده است بلکه بر سایر دانشکدههای مهندسی، علوم پایه و کشاورزی نیز حاکم شده است.
سلمانپوربا بیان اینکه در واقع جو تنفسی علمی دانشگاهها توسط علوم انسانی درست شده است، ادامه داد: در علوم انسانی یک مقاومت پنهان در مقابل گفتمان دینی و اسلامی وجود دارد که به ظاهر کسی مخالفت نمیکند ولی در پناه یک نوع مقاومت وجود دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز اضافه کرد: بنابراین اولین عامل برای تقویت گفتمان دینی در دانشگاهها این است که علوم انسانی بتوانند به سمت بومی شدن حرکت کنند و بر مبنای علوم قرآنی استوار شوند و مبانی خود را از قرآن بگیرند که این مهمترین عامل است.
وی اظهار کرد: نکته دوم این است که ارتباط دانشگاه به خاطر همان فضایی که علوم انسانی در آن ایجاد کرده، با جامعه مقداری قطع است، البته این به معنای این نیست که دانشجو با مردم و خانواده خود رفت و آمد نمیکند؛ بلکه به این معناست که دانشجو بعد از دو سال و استاد دانشگاه که دائم در دانشگاه است، از فضای جامعه که یک فضای دینی و دینخواهی است فاصله دارد و به نظر میرسد که نمیتواند مطالبات دینخواهی و اسلامخواهی مردم را خیلی بهصورت شفاف و روشن دریابد.
سلمانپور عنوان کرد: نکته بعد این است که در فضایی که علم به تنهایی دنبال میشود اصولاً مقداری نسبت به مسائل ارزشی بهویژه دین اسلام نه اینکه بیتفاوت شده یا مقابله کند، بلکه مقداری فاصله میگیرد و علت آن هم این است که بالاخره زادگاه این علوم در غرب است که زمانی در تقابل با دین بوده است.
علم حقیقی، عین دین است
رئیس دانشکده مطالعات تطبیقی قرآن شیراز گفت: علمی که در دانشگاههای ما وجود دارد، علم دو سه قرن اخیر غرب است که در تقابل با دین بوده است و هنوز یک بارش و ترشحی از آن در دانشگاههای ما وجود دارد، البته ما این تقابل را قبول نداریم چون معتقد هستیم دین با علم عجین است و اگر علم حقیقی، واقعی و درست باشد ولو علوم تجربی، عین دین است منتهی هنوز نتوانسته از تقابلی که در غرب میان علم و دین بوده است، خود را نجات دهد.
وی ابراز کرد: نکته دیگری که موجب عدم استقبال از گفتمان دینی در دانشگاهها شده است، این است که اکنون نزدیک به 80 تا 90 درصد دانشجویان ما منابع اطلاعاتی خود را از پایگاههای مختلف اینترنتی میگیرند و امروزه برای دانشجو هیچ پایگاهی فیلتر شده نیست.
سلمانپور ادامه داد: عمده علل عدم حاکمیت گفتمان دینی و اسلامی را منابع اطلاعاتی دانشجو در حوزه مسائل سیاسی و فرهنگی میبینیم زیرا بیشتر آنها منابع اطلاعات فرهنگی و تحصیلی خود را از پایگاههای بیگانه میگیرند و تقریباً میتوان گفت رسانههای خودی از صدا و سیما یا روزنامههای خودی را خیلی کم توجه میکنند و این یکی از عواملی است که باعث میشود مقداری نسبت به گفتمان دینی آن حساسیت لازم وجود نداشته باشد.
اساتید دانشگاهها، پاسخگوی شبهات باشند
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز مسئله بعد را اساتید دانشگاه دانست و گفت: هنوز اساتیدی هستند که در خصوص ترویج گفتمان دینی تعهد لازم را ندارند، البته بخش زیادی از آنان این تعهد را دارا هستند که در مورد همینها هم واقعیت این است که برخی در مقابل شبهاتی که از طریق پایگاههای اینترنتی پراکنده میشود و در ذهن دانشجویان وجود دارد، پاسخ درست پیدا نمیکنند؛ لذا این مسائل از عواملی است که موجب میشود به گفتمان دینی در دانشگاه بیتوجهی شود.
وی با بیان اینکه عامل دیگر، عوامل سیاسی است، گفت: دولتهای مختلفی در نظام اسلامی ما بر سرکار آمدهاند که هر کدام وعدههایی دادهاند و نتوانستند به آن وعدهها عمل کنند که البته فرقی نمیکند که ماهیت این دولتها چه بوده است بالاخره هر کدام شعارهایی در ابتدای انتخابات دادهاند و داعیه دینی داشتند اما عمل نکردند و دانشجو زمانی که این مسائل را مشاهده میکند که وعدهها محقق نمیشود، گمان میکند که این ضعف مربوط به حکومت دینی است و نمیتواند مسائل و رفتار اشخاص مختلف را در حکومت دینی هضم کند در حالی که باید حساب دین را از رفتار اشخاص جدا کرد.
سلمانپور گفت: اینها عواملی است که مقداری گفتمان دینی را در دانشگاههای ما تضعیف میکند و باعث میشود که در این محیطها نسل جوان ما همت لازم را به خرج ندهند، اساتید و مسئولان میتوانند نقش بسیار مهمی را ایفا کنند که به نظر میرسد آن نقش را آنگونه که باید ایفا نکردند.
ارائه راهکار
رئیس دانشکده مطالعات تطبیقی قرآن کریم در ادامه به بیان راهکارهایی برای حل این مسائل پرداخت و گفت: باید برای قشر دانشجو به معنای واقعی ارزش قائل باشیم و این ارزش برای این است که اسلام برای علم و عالم ارزش قائل است و بتوانیم دین را بهخوبی در دانشگاه عرضه و تبیین کنیم.
وی ادامه داد: مسئولان نیز باید واقعاً همت کنند و بدانند که نجات کشور همانطور که امام راحل فرمودند در اسلامی شدن دانشگاههاست و باید این مسئله را باور کنند.
سلمانپور با تأکید بر اینکه باید مسئله اسلامیشدن علوم انسانی بهصورت جدیتری پیگیری شود، گفت: همینطور باید در محیطهای دانشگاهی اشخاصی باشند که بتوانند شبهاتی که در فضاهای مجازی متوجه دین است را پاسخ شفاف، روشن و قانعکننده دهند.
محیط دانشگاهها، اغنایی باشد
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز تأکید کرد: محیط دانشگاه باید محیطی اغنایی باشد یعنی بتواند دانشجو را اغنا کند و اساتیدی در آن باشند که بتوانند از عهده شبهات برآیند.
وی در پایان گفت: در نهایت مسئولان دولت اسلامی نیز باید وعدههایی که محقق نمیشود را ندهند و از گفتن صحبتها و وعدههای کارشناسی نشده پرهیز کنند.
