طهارت باطن و فهم قرآن/18
دريافت حقيقت علوم ربانی در قرآن با پيراستگی از آلايشها مناسبت تام دارد
گروه انديشه: مدرس حوزه علميه قم با بيان اينكه در مباحث معارف دينی، براساس آيات و روايات سنخ حقيقی معارف الهی يك نوع آزاد شدن از يك سلسله تعلقات و خروج از ظلمتها را نياز دارد، گفت: حقيقت علوم ربانی مناسبت تام دارد با يك جان پاك كه از آلايشها خود را پيراسته كرده باشد.
حجتالاسلام والمسلمين سيدطاهر غفاری، مدرس حوزه علميه قم در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، درباره نقش طهارت باطن در فهم آيات قرآن با اشاره به آيه «لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛ كه جز پاكشدگان بر آن دست ندارند»، (واقعه/79) گفت: اين آيه شريفه مس قرآن كريم را به طهارت يافتگان منوط كرده است. عالمان فقه و مباحث احكام، طهارت را دارای مراتبی دانستهاند. به گفته آنها طهارت ظاهر برای مس كتاب خدا شرط است؛ به اين معنا كه خط كلام الهی را نمیتوان بدون وضو يا غسل لمس كرد.
وی عنوان كرد: در مباحث معارف دينی، مراحل باطنی برای طهارت قائل شده و از آيه چنين استفاده كردهاند افرادی كه مراتب باطنی طهارت را ندارند، نمیتوانند مراحل حقيقی و باطنی قرآن را مس كنند؛ اين معنا بهوسيله بيانات معصومان و علمای بزرگ اخلاق مؤيد و محكم شده است و آيات ديگری به آن اشاره دارند كه حقيقتاً سنخ حقيقی معارف الهی يك نوع آزاد شدن از يك سلسله تعلقات و خروج از يك سلسله ظلمتها را نياز دارد.
غفاری در ادامه با اشاره به آيه «إَن تَتَّقُواْ اللّهَ یَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا؛ اگر از خدا پروا داريد براى شما [نيروى] تشخيص [حق از باطل] قرار مىدهد»، (انفال/29) بيان كرد: در اين آيه رسيدن به مقامی كه انسان بين حق و باطل تفكيك قائل شود وابسته به مقام تقوی و مراعات كردن حدود الهی شده است.
اين مدرس حوزه گفت: از مرحوم آيتاللهالعظمی بهاءالدينی عالم بزرگ دين و اخلاق سخنی به اين مضمون آمده است كه حركت در علوم رسمی به اين است كه انسان در كلاس درس نزد استاد حاضر شود، اما حركت در علوم باطنی و الهی كه ريشه وحی و الهام دارد، نيازمند حركت درونی است؛ حركتی كه از درون انسان شروع میشود و طی آن خودخواهیها، خودبينیها، ظاهربينیها و لحاظ كردن امورات فانی را پشت سر میگذارد و متوجه حقيقت عالم میشود. به عالم بقا و ثبات روی میآورد، با خضوع و دوری از تكبر و عناد و با دوری از هر گونه جبههگيری در مقابل حق؛ آنجايی كه نياز به پذيرش باطنی باشد میپذيرد و آنجا كه نياز دارد عملاً خود را تطبيق دهد، چنين میكند. با اين هماهنگی وجودی، درون انسان به فعليت میرسد و به اندازه ظرفيت خود با حق همراه شده و مستعد دريافت حقايق بالاتری میشود و در اين صورت مستعد میشود كه شئونات برتر در وجود او قرار بگيرند.
وی تصريح كرد: از جمله نشانههای اين معنا روايت معروف نبوی است كه میفرمايد: «من أخلص لله أربعين صباحاً فجّر الله ينابيع الحكمة من قلبه علی لسانه» كسی كه چهل روز برای خدا اخلاص بورزد، چهل روز اعمالش را خالصانه انجام دهد و تنها رضايت پروردگار را در نظر بگيرد، خداوند متعال چشمههای حكمت را در قلب او میجوشاند و بر زبانش جاری میسازد. يعنی كسی كه چهل روز خود را از هر گونه تصرفات هوای نفس و شيطان دور نگه دارد از يك سلسله علوم و حكم برخوردار میشود.
غفاری توضيح داد: اين معنا همانی است كه اگر درون از بندها آزاد شود و به تعبير علمای اخلاق اين حجابها و پردههای ظلمانی كنار رود، حقيقت امر به شكل نور علم حقيقی در دل فرد میتابد. پس حقيقت علوم ربانی مناسبت تام دارد با يك جان پاك كه از يك سلسله آلايشها خود را كاملاً پيراسته كرده باشد.
شاگرد آيتاللهالعظمی بهجت گفت: به دست آوردن صفای باطن چنين نيست كه انسان هيچ كاری نكند و بگويد من درون خود را پاك كردهام، اين امر مبارزه میخواهد. عادتهای غلط بايد كنار برود؛ صفاتی كه مذموم است و رسوخ كرده، كينهها، بددلیها، لجاجتها در مقابل حق تعالی و در مقابل مخلوقات. به گفته بزرگان دين اينها حجاب و پردهای در برابر چشم باطن است. چشم باطنی انسان در سايه تحصيل طهارت بينا میشود.
اين مدرس حوزه ادامه داد: مادامی كه طهارت باطنی حاصل نشده، عقلانيت انسان در درجه محدودی است. گفته شده اين تعلقات و وابستگیها مادامی كه هست عقلانيت انسان در حدی است كه روابط دنيوی او را شكل میدهد. با يك روزنه بسيار باريكی شئونات بعيده را از آخرت میبيند. به اين معنا كه چون حقيقت جان او با آن عالم فاصله دارد و اين حجاب نمیگذارند انس تام داشته باشد، او مثل كسی است كه از دور سوسويی را میبيند. بر خلاف كسی كه اين موانع را برطرف كرده و به عمق جان خود رسيده و در عمق جان خود، خواستههای حقيقی و باطنی خود را میبيند.
غفاری بيان كرد: به عبارت ديگر حقيقت علم در عمق جان ما قرار دارد. از زاويه ديگر خداوند در عمق جان ما اسراری را نهفته و ما با برطرف كردن اين حجابها به عمق جان خود و مركز اسرار میرسيم؛ يعنی با حقيقت عالم كه حقيقت وجود ماست، اتحاد و يگانگی پيدا میكنيم.
وی در پايان گفت: اميدواريم كلمات و بياناتی كه از بزرگان نقل میشود و از معارف دينی استفاده میشود، مبدأ تنبه باشد و جان ما با اين حركتها به مقاصدی كه انبياء و اوليای الهی میخواستند برسانند نزديك شود.
وی عنوان كرد: در مباحث معارف دينی، مراحل باطنی برای طهارت قائل شده و از آيه چنين استفاده كردهاند افرادی كه مراتب باطنی طهارت را ندارند، نمیتوانند مراحل حقيقی و باطنی قرآن را مس كنند؛ اين معنا بهوسيله بيانات معصومان و علمای بزرگ اخلاق مؤيد و محكم شده است و آيات ديگری به آن اشاره دارند كه حقيقتاً سنخ حقيقی معارف الهی يك نوع آزاد شدن از يك سلسله تعلقات و خروج از يك سلسله ظلمتها را نياز دارد.
غفاری در ادامه با اشاره به آيه «إَن تَتَّقُواْ اللّهَ یَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا؛ اگر از خدا پروا داريد براى شما [نيروى] تشخيص [حق از باطل] قرار مىدهد»، (انفال/29) بيان كرد: در اين آيه رسيدن به مقامی كه انسان بين حق و باطل تفكيك قائل شود وابسته به مقام تقوی و مراعات كردن حدود الهی شده است.
اين مدرس حوزه گفت: از مرحوم آيتاللهالعظمی بهاءالدينی عالم بزرگ دين و اخلاق سخنی به اين مضمون آمده است كه حركت در علوم رسمی به اين است كه انسان در كلاس درس نزد استاد حاضر شود، اما حركت در علوم باطنی و الهی كه ريشه وحی و الهام دارد، نيازمند حركت درونی است؛ حركتی كه از درون انسان شروع میشود و طی آن خودخواهیها، خودبينیها، ظاهربينیها و لحاظ كردن امورات فانی را پشت سر میگذارد و متوجه حقيقت عالم میشود. به عالم بقا و ثبات روی میآورد، با خضوع و دوری از تكبر و عناد و با دوری از هر گونه جبههگيری در مقابل حق؛ آنجايی كه نياز به پذيرش باطنی باشد میپذيرد و آنجا كه نياز دارد عملاً خود را تطبيق دهد، چنين میكند. با اين هماهنگی وجودی، درون انسان به فعليت میرسد و به اندازه ظرفيت خود با حق همراه شده و مستعد دريافت حقايق بالاتری میشود و در اين صورت مستعد میشود كه شئونات برتر در وجود او قرار بگيرند.
وی تصريح كرد: از جمله نشانههای اين معنا روايت معروف نبوی است كه میفرمايد: «من أخلص لله أربعين صباحاً فجّر الله ينابيع الحكمة من قلبه علی لسانه» كسی كه چهل روز برای خدا اخلاص بورزد، چهل روز اعمالش را خالصانه انجام دهد و تنها رضايت پروردگار را در نظر بگيرد، خداوند متعال چشمههای حكمت را در قلب او میجوشاند و بر زبانش جاری میسازد. يعنی كسی كه چهل روز خود را از هر گونه تصرفات هوای نفس و شيطان دور نگه دارد از يك سلسله علوم و حكم برخوردار میشود.
غفاری توضيح داد: اين معنا همانی است كه اگر درون از بندها آزاد شود و به تعبير علمای اخلاق اين حجابها و پردههای ظلمانی كنار رود، حقيقت امر به شكل نور علم حقيقی در دل فرد میتابد. پس حقيقت علوم ربانی مناسبت تام دارد با يك جان پاك كه از يك سلسله آلايشها خود را كاملاً پيراسته كرده باشد.
شاگرد آيتاللهالعظمی بهجت گفت: به دست آوردن صفای باطن چنين نيست كه انسان هيچ كاری نكند و بگويد من درون خود را پاك كردهام، اين امر مبارزه میخواهد. عادتهای غلط بايد كنار برود؛ صفاتی كه مذموم است و رسوخ كرده، كينهها، بددلیها، لجاجتها در مقابل حق تعالی و در مقابل مخلوقات. به گفته بزرگان دين اينها حجاب و پردهای در برابر چشم باطن است. چشم باطنی انسان در سايه تحصيل طهارت بينا میشود.
اين مدرس حوزه ادامه داد: مادامی كه طهارت باطنی حاصل نشده، عقلانيت انسان در درجه محدودی است. گفته شده اين تعلقات و وابستگیها مادامی كه هست عقلانيت انسان در حدی است كه روابط دنيوی او را شكل میدهد. با يك روزنه بسيار باريكی شئونات بعيده را از آخرت میبيند. به اين معنا كه چون حقيقت جان او با آن عالم فاصله دارد و اين حجاب نمیگذارند انس تام داشته باشد، او مثل كسی است كه از دور سوسويی را میبيند. بر خلاف كسی كه اين موانع را برطرف كرده و به عمق جان خود رسيده و در عمق جان خود، خواستههای حقيقی و باطنی خود را میبيند.
غفاری بيان كرد: به عبارت ديگر حقيقت علم در عمق جان ما قرار دارد. از زاويه ديگر خداوند در عمق جان ما اسراری را نهفته و ما با برطرف كردن اين حجابها به عمق جان خود و مركز اسرار میرسيم؛ يعنی با حقيقت عالم كه حقيقت وجود ماست، اتحاد و يگانگی پيدا میكنيم.
وی در پايان گفت: اميدواريم كلمات و بياناتی كه از بزرگان نقل میشود و از معارف دينی استفاده میشود، مبدأ تنبه باشد و جان ما با اين حركتها به مقاصدی كه انبياء و اوليای الهی میخواستند برسانند نزديك شود.
