طهارت باطن و فهم قرآن/19
ناپاكی موجب محدوديت دريافتها و مانع تجلی آيات قرآن در كردار انسان میشود
گروه انديشه: مدير گروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی با بيان اينكه اگر بخواهيم با نور قرآن آميخته شويم بايد هر گونه ظلمت را از وجود خود بزداييم، تصريح كرد: ناپاكی، دريافتهای ما را از قرآن محدود به ظاهر میكند و موجب میشود نتوانيم آن را در كردار خود متجلی كنيم.
حجتالاسلام والمسلمين سيدحسن هاشمیجزی، مديرگروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، درباره نقش طهارت باطن در فهم آيات قرآن گفت: اين نكته كه ما بهواسطه طهارت نفس میتوانيم با قرآن ارتباط داشته باشيم و از آن بهره و استفاده ببريم از چند بعد قابل بررسی است.
وی با اشاره به آيه «لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛ جز پاكشدگان بر آن دست ندارند»، (واقعه/79) گفت: خداوند در اين آيه بيان میكند به جز كسانی كه اهل تطهير و پاكی هستند نمیتوانند با قرآن ارتباط داشته باشند. بر اساس آيه شريفه شرط ورود و نزديك شدن به قرآن اين است كه انسان طهارت داشته باشد. براين اساس وقتی به فتاوا و نظرات مراجع دينی بزرگ خود، مراجعه كنيم میبينيم برای طهارت يك شرط حداقلی ذكر كردهاند و آن شرط اين است كه انسان وضو داشته باشد؛ يعنی يك طهارت ظاهری كه انسان برای ارتباط با قرآن به آن نياز دارد.
هاشمیجزی ادامه داد: ما برای رسيدن به فهم بالاتر يقيناً هر چه پاكتر و طاهرتر باشيم، دريافتمان از قرآن بيشتر میشود، چنانكه هر چه آينه صافتر و صيقلیتر باشد، انعكاس نور آن بيشتر است؛ بنابراين هر چه وجود ما صيقلیتر و پاكتر باشد، انعكاس و دريافت آيات كه نور هستند در وجو ما بيشتر خواهد بود.
مديرگروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی افزود: از اين جهت است كه میبينيم در آيه «إِنَّمَا یُرِيدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا؛ خدا فقط مىخواهد آلودگى را از شما خاندان [پيامبر] بزدايد و شما را پاك و پاكيزه گرداند» (احزاب/33) خداوند خاندان عصمت و طهارت را بهعنوان يك خاندان پاك معرفی میكند. چون اينان هم كفو و مفسر و مبين قرآن هستند، خداوند در توصيف اين خاندان میفرمايد: خداوند آنها را پاك و پاكيزه ساخت و در مسير طهارت قرار داد. اهل بيت(ع) برای اينكه بتوانند مفسر و مبين قرآن باشند، خداوند پاكی را بهعنوان شاخصه اين خاندان بيان میكند.
وی با بيان اينكه برای دريافت معانی و ارتباط با روح قرآن هرچه انسان طهارت بيشتری داشته باشد، دريافتهای بالاتر و كاملتری خواهد داشت، تصريح كرد: با نگاهی به شخصيتهای بزرگ تاريخ بشريت كه خداوند آنها را بهعنوان شخصيتهای برگزيده معرفی میكند، طهارت بهعنوان يك شرط مطرح است؛ چنانكه در آيه «وَإِذْ قَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ یَا مَرْیَمُ إِنَّ اللّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ؛ و [ياد كن] هنگامى را كه فرشتگان گفتند اى مريم خداوند تو را برگزيده و پاك ساخته و تو را بر زنان جهان برترى داده است» (آلعمران/42) آشكار میشود انسانی كه بخواهند ممتاز و برگزيده باشد، بايد پاك باشد و تا طهارت وجود نداشته باشد انسان به درجهای دست پيدا نمیكند و نمیتواند لياقت و قابليتی داشته باشد.
اين قرآنپژوه ادامه داد: خداوند در سوره توبه هنگامی كه ويژگیهای انسانهای برگزيده خود را معرفی میكند اين گونه بيان میكند كه «رِجَالٌ یُحِبُّونَ أَن یَتَطَهَّرُواْ وَاللّهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ؛ مردانىاند كه دوست دارند خود را پاك سازند و خدا كسانى را كه خواهان پاكىاند دوست مىدارد» (توبه/108) يعنی چنين افرادی اشتياق به پاكی دارند. از اين رو، اشتياق به پاكی هم بايد از طرف انسان باشد و هم توفيقی از طرف خدای تعالی حاصل شود تا دريافتهای ما از آيات بيشتر شود.
هاشمیجزی اظهار كرد: يكی از نامهای قرآن پاكی است. آيه «رَسُولٌ مِّنَ اللَّهِ یَتْلُو صُحُفًا مُّطَهَّرَةً؛ فرستادهاى از جانب خدا كه [بر آنان] صحيفههایى پاك را تلاوت كند»(بينه/2) بيان میكند كه قرآن برای شما از صحف پاك و مطهر میخواند. بر اين اساس خداوند طهارت و پاكی را ايجاد میكند تا زمينههای رشد ما، عمق دريافتها و ارتباط با قرآن ايجاد شود. ما بايد برای رسيدن به اين طهارت تلاش كنيم و توفيق آن را خدای تعالی به ما عنايت میكند.
مديرگروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی با طرح اين پرسش كه چه نيازی در فهم قرآن وجود دارد كه انسان بايد با طهارت به آن نزديك شود، بيان كرد: با نظر به آيات قرآنی میبينيم خداوند بيان میكند افرادی كه به قرآن نزديك میشوند ممكن است به جهت نداشتن پاكی و طهارت دچار خطای برداشت شوند. آيه «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ یَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا؛ و ما آنچه را براى مؤمنان مايه درمان و رحمت است از قرآن نازل مىكنيم و[لى] ستمگران را جز زيان نمىافزايد» (اسراء/82) اين نكته را برای ما بيان میكند.
وی گفت: مشخص میشود اگر كسی پاكی و طهارت نداشته باشد گرچه میتواند ظاهری از قرآن را دريافت كند اما انسانهايی كه صرفاً به ظاهر الفاظ بسنده كردهاند خود گمراه شده و موجب گمراهی ديگران نيز شدهاند؛ چرا كه بهدنبال دريافت صحيح از آيات نيستند و فهم ناصحيح خود را به ديگران منتقل میكنند.
اين محقق ادامه داد: از جنبه ديگر میتوان چنين به موضوع نگاه كرد كه وقتی نام قران پاكی و پاكيزگی است، نمیتواند با ناپاكی جمع شود. هر كس بخواهد از پوسته و ظاهر آن عبور كند لازم است طهارت داشته باشد مانند شب و روز كه با يكديگر قابل جمع نيستند؛ بنابراين اگر بخواهيم با نور و روح قرآن آميخته شويم بايد هر گونه ظلمت و تاريكی را از وجود خود بزداييم تا قرآن روح و روان ما را بتواند تسخير كند و گفتار و كردار ما منطبق با آيات الهی شود و مانند آينه بتوانيم تجلی آيات الهی شويم.
به گفته هاشمیجزی كدورت و ناپاكی موجب میشود هم دريافت ناصحيح از آيات داشته باشيم و هم نتوانيم آن را در گفتار و كردار خود متجلی كنيم. ناپاكی، دريافتهای ما را محدود به ظاهر و كوتاه میكند.
وی در خصوص سنخ معارفی كه از طريق طهارت باطن حاصل میشود، گفت: همان گونه كه روايات بيان میكنند قرآن دارای هفتاد بطن است. هر چه طهارت بيشتر باشد، مانند غواصی كه هر چه مهارت غوص بيشتری داشته باشد میتواند گوهرهای بيشتری را در لايههای زيرين دريا صيد كند، امكان فهم آيات نيز برای انسان بيشتر میشود.
مديرگروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی در خصوص ملاك سنجش دريافتها باطنی گفت: با توجه به روايت ثقلين، اهل بيت(ع) عدل قرآن هستند، بر اين اساس ما بايد فهم خود را با فهم ائمه(ع) منطبق میكنيم. اگر دريافت ما با محكمات آيات الهی و فهم ائمه(ع) تطبيق داشت، اين دريافت صحيح است و در صورت عدم تطابق با آيات محكم و فهم ائمه(ع) يقيناً انحرافی در برداشت ما وجود دارد. طهارت حقيقی يقيناً با توفيقات الهی همراه خواهد بود و فهم صحيح و كاملی از قرآن در اختيار قرار خواهد داد.
وی با اشاره به آيه «لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛ جز پاكشدگان بر آن دست ندارند»، (واقعه/79) گفت: خداوند در اين آيه بيان میكند به جز كسانی كه اهل تطهير و پاكی هستند نمیتوانند با قرآن ارتباط داشته باشند. بر اساس آيه شريفه شرط ورود و نزديك شدن به قرآن اين است كه انسان طهارت داشته باشد. براين اساس وقتی به فتاوا و نظرات مراجع دينی بزرگ خود، مراجعه كنيم میبينيم برای طهارت يك شرط حداقلی ذكر كردهاند و آن شرط اين است كه انسان وضو داشته باشد؛ يعنی يك طهارت ظاهری كه انسان برای ارتباط با قرآن به آن نياز دارد.
هاشمیجزی ادامه داد: ما برای رسيدن به فهم بالاتر يقيناً هر چه پاكتر و طاهرتر باشيم، دريافتمان از قرآن بيشتر میشود، چنانكه هر چه آينه صافتر و صيقلیتر باشد، انعكاس نور آن بيشتر است؛ بنابراين هر چه وجود ما صيقلیتر و پاكتر باشد، انعكاس و دريافت آيات كه نور هستند در وجو ما بيشتر خواهد بود.
مديرگروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی افزود: از اين جهت است كه میبينيم در آيه «إِنَّمَا یُرِيدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا؛ خدا فقط مىخواهد آلودگى را از شما خاندان [پيامبر] بزدايد و شما را پاك و پاكيزه گرداند» (احزاب/33) خداوند خاندان عصمت و طهارت را بهعنوان يك خاندان پاك معرفی میكند. چون اينان هم كفو و مفسر و مبين قرآن هستند، خداوند در توصيف اين خاندان میفرمايد: خداوند آنها را پاك و پاكيزه ساخت و در مسير طهارت قرار داد. اهل بيت(ع) برای اينكه بتوانند مفسر و مبين قرآن باشند، خداوند پاكی را بهعنوان شاخصه اين خاندان بيان میكند.
وی با بيان اينكه برای دريافت معانی و ارتباط با روح قرآن هرچه انسان طهارت بيشتری داشته باشد، دريافتهای بالاتر و كاملتری خواهد داشت، تصريح كرد: با نگاهی به شخصيتهای بزرگ تاريخ بشريت كه خداوند آنها را بهعنوان شخصيتهای برگزيده معرفی میكند، طهارت بهعنوان يك شرط مطرح است؛ چنانكه در آيه «وَإِذْ قَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ یَا مَرْیَمُ إِنَّ اللّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ؛ و [ياد كن] هنگامى را كه فرشتگان گفتند اى مريم خداوند تو را برگزيده و پاك ساخته و تو را بر زنان جهان برترى داده است» (آلعمران/42) آشكار میشود انسانی كه بخواهند ممتاز و برگزيده باشد، بايد پاك باشد و تا طهارت وجود نداشته باشد انسان به درجهای دست پيدا نمیكند و نمیتواند لياقت و قابليتی داشته باشد.
اين قرآنپژوه ادامه داد: خداوند در سوره توبه هنگامی كه ويژگیهای انسانهای برگزيده خود را معرفی میكند اين گونه بيان میكند كه «رِجَالٌ یُحِبُّونَ أَن یَتَطَهَّرُواْ وَاللّهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ؛ مردانىاند كه دوست دارند خود را پاك سازند و خدا كسانى را كه خواهان پاكىاند دوست مىدارد» (توبه/108) يعنی چنين افرادی اشتياق به پاكی دارند. از اين رو، اشتياق به پاكی هم بايد از طرف انسان باشد و هم توفيقی از طرف خدای تعالی حاصل شود تا دريافتهای ما از آيات بيشتر شود.
هاشمیجزی اظهار كرد: يكی از نامهای قرآن پاكی است. آيه «رَسُولٌ مِّنَ اللَّهِ یَتْلُو صُحُفًا مُّطَهَّرَةً؛ فرستادهاى از جانب خدا كه [بر آنان] صحيفههایى پاك را تلاوت كند»(بينه/2) بيان میكند كه قرآن برای شما از صحف پاك و مطهر میخواند. بر اين اساس خداوند طهارت و پاكی را ايجاد میكند تا زمينههای رشد ما، عمق دريافتها و ارتباط با قرآن ايجاد شود. ما بايد برای رسيدن به اين طهارت تلاش كنيم و توفيق آن را خدای تعالی به ما عنايت میكند.
مديرگروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی با طرح اين پرسش كه چه نيازی در فهم قرآن وجود دارد كه انسان بايد با طهارت به آن نزديك شود، بيان كرد: با نظر به آيات قرآنی میبينيم خداوند بيان میكند افرادی كه به قرآن نزديك میشوند ممكن است به جهت نداشتن پاكی و طهارت دچار خطای برداشت شوند. آيه «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ یَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا؛ و ما آنچه را براى مؤمنان مايه درمان و رحمت است از قرآن نازل مىكنيم و[لى] ستمگران را جز زيان نمىافزايد» (اسراء/82) اين نكته را برای ما بيان میكند.
وی گفت: مشخص میشود اگر كسی پاكی و طهارت نداشته باشد گرچه میتواند ظاهری از قرآن را دريافت كند اما انسانهايی كه صرفاً به ظاهر الفاظ بسنده كردهاند خود گمراه شده و موجب گمراهی ديگران نيز شدهاند؛ چرا كه بهدنبال دريافت صحيح از آيات نيستند و فهم ناصحيح خود را به ديگران منتقل میكنند.
اين محقق ادامه داد: از جنبه ديگر میتوان چنين به موضوع نگاه كرد كه وقتی نام قران پاكی و پاكيزگی است، نمیتواند با ناپاكی جمع شود. هر كس بخواهد از پوسته و ظاهر آن عبور كند لازم است طهارت داشته باشد مانند شب و روز كه با يكديگر قابل جمع نيستند؛ بنابراين اگر بخواهيم با نور و روح قرآن آميخته شويم بايد هر گونه ظلمت و تاريكی را از وجود خود بزداييم تا قرآن روح و روان ما را بتواند تسخير كند و گفتار و كردار ما منطبق با آيات الهی شود و مانند آينه بتوانيم تجلی آيات الهی شويم.
به گفته هاشمیجزی كدورت و ناپاكی موجب میشود هم دريافت ناصحيح از آيات داشته باشيم و هم نتوانيم آن را در گفتار و كردار خود متجلی كنيم. ناپاكی، دريافتهای ما را محدود به ظاهر و كوتاه میكند.
وی در خصوص سنخ معارفی كه از طريق طهارت باطن حاصل میشود، گفت: همان گونه كه روايات بيان میكنند قرآن دارای هفتاد بطن است. هر چه طهارت بيشتر باشد، مانند غواصی كه هر چه مهارت غوص بيشتری داشته باشد میتواند گوهرهای بيشتری را در لايههای زيرين دريا صيد كند، امكان فهم آيات نيز برای انسان بيشتر میشود.
مديرگروه اخلاق مركز ملی پاسخگويی به سؤالات دينی در خصوص ملاك سنجش دريافتها باطنی گفت: با توجه به روايت ثقلين، اهل بيت(ع) عدل قرآن هستند، بر اين اساس ما بايد فهم خود را با فهم ائمه(ع) منطبق میكنيم. اگر دريافت ما با محكمات آيات الهی و فهم ائمه(ع) تطبيق داشت، اين دريافت صحيح است و در صورت عدم تطابق با آيات محكم و فهم ائمه(ع) يقيناً انحرافی در برداشت ما وجود دارد. طهارت حقيقی يقيناً با توفيقات الهی همراه خواهد بود و فهم صحيح و كاملی از قرآن در اختيار قرار خواهد داد.
