مبانی ايدئولوژيك انقلاب 57 زمينهساز بالندگی شعر آئينی شد
گروه ادب: امير الهامی اظهار كرد: بعد از انقلاب سال 57 و به ويژه آنكه اين انقلاب بر پايه دادههای مذهبی استوار بود و آبشخور اصلی ايدئولوژی اين انقلاب مباحث و مسائل مذهبی به شمار میرفت، شعر آئينی جلوه و بالندگی خاصی پيدا كرد.
امير الهامی، مدرس و كارشناس ادبی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، به بررسی ادبيات آئينی در ايران پرداخت و با بيان اينكه ادبيات آئينی در ايران با حضور مسلمانان در باور مردم شكل میگيرد، اظهار كرد: اينكه بخواهيم بگوييم شعر آئينی با شعر «كسائیمروزی» شكل میگيرد، البته تقريب به ذهن است، اما قطعاً نخستين شعر آئينی نيست.
وی ادامه داد: ما منظومه حيدرنامه را پيدا كردهايم كه يك حماسه مصنوع است و قبل از اشعار كسائیمروزی سروده شده و امروز شفيعیكدكدنی در حال كار بر روی آن است. ما حتی حماسههای مصنوع مذهبی را نيز داريم، اما عملاً در دو، سه خيزاب، تبلور باورهای آئينی در شعر شاعران ما در ايران بيش از ديگر ادوار بوده است.
الهامی عنوان كرد: نخست در آغاز قرن سوم و چهارم كه به نوعی انديشهها و باورهای اسلام در ذهن شاعران ما جايگزين شده است و جلوه بارز آن شعر كسائیمروزی و شعر معروف او كه گفته «مدحت كن و بستای كسی را كه پيمبر/ بستود و ثنا كرد و بدو داد همه كار/ آن كيست بدين حال، كه بودهست و كه باشد/ جز شير خداوند جهان، حيدر كرار/ اين دين هدی را به مثل دايرهای دان/ پيغمبر ما مركز و حيدر خط پرگار/ علم همه عالم به علی داد پيمبر/ چون ابر بهاری كه دهد سيل به گلزار» نمونه بارز همين مجموعه است.
اين مدرس ادبيات فارسی ادامه داد: نمونه ديگر در آغازين ابيات منظومه شعر حماسی فردوسی معطوف به اين داستان است كه «كه من شهر علمم علیَم در است/ درست اين سخن گفت پيغمبر است/ گواهى دهـم كاين سخن راز اوست/ تو گوئى دو گوشــم بر آواز اوست/ على را چنين دان و ديگـــــر همين/ كز ايشان قوى شد به هر گونه دين»
وی افزود: همين طور كه در تاريخ پيش میرويم، به باورهای شيعی و توجه شاعران به اين باورها افزوده میشود، مضاف بر اينكه همچون گذشته رواج بازار شاعران اهل سنت به واسطه شاعران سنیمذهب زياد است؛ حتی زمانی كه با حضور شاعر آئينی مثل ناصر خسرو مواجه میشويد كه به طور كلی در ترويج باورهای تفكر شيعی به حدی پيش میرود كه خون او مباح شمرده میشود.
الهامی با بيان اينكه البته ناصر خسرو مروج افكار شيعه اسماعيلی است، اما معتقد به دستورات اميرالمومين(ع) است، اضافه كرد: در ادامه ما شاعرانی داريم كه شيعه شدهاند، مثل سنايی، او از جمله شاعرانی است كه شيعه شده است و حتی شاعران اهل سنت ما مثل عطار، زيباترين سوگواریها را درباره ائمه اطهار(ع) دارند.
اين كارشناس ادبيات آئينی گفت: شايد يكی از بنيادیترين باورهايی كه به واقعه عاشورا پرداخته، در ادبيات كلاسيك ما به مقدمهای كه در مصيبتنامه عطار است اشاره دارد. در ادامه و بعد از حمله مغول ما يك دوره جديدی را برای رواج باورهای شيعی داريم، چراكه با حمله مغولها بنای تفكر خلفای اهل سنت در ايران از بين رفت.
وی همچنين اظهار كرد: پاتوق خلفای بغداد نيز با اين واقعه از هم پاشيد و مغولها فاقد تفكر آئينی و مذهبی بودند و باورهای شيعی به گونهای بود كه سعيداولجایتو و غازانخان شيعه را دين رسمی اعلام كردند و در اين دوره است كه شاعرانی مثل جامی به ترويج تفكر شيعه میپردازند.
الهامی ادامه داد: برهه مهم بعدی حضور صفويه و رسمی شدن شيعه در ايران است كه در آن تاريخ از شاه عباس نقل شده است كه گفته «من را مدح نكنيد، ائمه اطهار(ع) را مدح كنيد؛ نخستين صله را از ارواح طيبه آنها و بعدی را از ما بگيريد» كه در خود به نوعی ترويج افكار شيعی را به همراه دارد.
اين مدرس ادبيات ادامه داد: اما بعد از انقلاب سال 57 و به ويژه آنكه اين انقلاب برپايه دادههای مذهبی استوار بود و آبشخور اصلی ايدئولوژی اين انقلاب مباحث و مسائل مذهبی بود، شعر آئينی جلوه و بالندگی خاصی پيدا كرد و شاعران ما در دو، سه سويه به اين مبحث پرداختند. نخست دهه اول انقلاب بود كه همزمانی آن با جنگ و دفاع مقدس با ترويج شاعران ما حول محور رشادتهای امام حسين(ع) صورت میگيرد.
وی ادامه داد: در اين ميان به عنوان نمونه شعر محمدعلی معلم را داريم كه میگويد «روزی كه در جام شفق مل كرد خورشيد/ بر خشك چوب نيزهها گل كرد خورشيد/ شيد و شفق را چون صدف در آب ديدم / خورشيد را بر نيزه گوئی خواب ديدم». در فضای ديگر و بخش ديگر شعر انتظار را داريم كه در دو حوزه شعر نو و كلاسيك به آن بسيار پرداخته شده است.
الهامی افزود: از دهه پايانی پيش از انقلاب و منتهی به پيروزی انقلاب تا امروز با اشعاری مواجه میشويم كه از آن حالت توصيفی ـ تحييجی به نوعی تعلقی ـ تفكری رسيده است. در اين دورهها البته منظومههای قوی نيز در رابطه با كل ائمه اطهار(ع) داشتهايم كه خود به گونه مستقل قابل بررسی هستند؛ مثل اشعاری كه محمدرضا آقاسی دارد.
اين كارشناس ادبيات آئينی در پايان در تبيين فضای كلی شعر آئينی، اظهار كرد: در دهه آخر انقلاب تقريباً به همه ائمه(ع) به يك شكل پرداخته میشود، اما در دو دهه اول تقريباً تنها به ترويج باورهای حسينی و شعر انتظار توجه خاص میشد. البته امروز با توجه به فضای ملتهب كلی دنيا و استغاثه مردم، شعر انتظار، بالندگی قابل توجهی داشته است.
وی ادامه داد: ما منظومه حيدرنامه را پيدا كردهايم كه يك حماسه مصنوع است و قبل از اشعار كسائیمروزی سروده شده و امروز شفيعیكدكدنی در حال كار بر روی آن است. ما حتی حماسههای مصنوع مذهبی را نيز داريم، اما عملاً در دو، سه خيزاب، تبلور باورهای آئينی در شعر شاعران ما در ايران بيش از ديگر ادوار بوده است.
الهامی عنوان كرد: نخست در آغاز قرن سوم و چهارم كه به نوعی انديشهها و باورهای اسلام در ذهن شاعران ما جايگزين شده است و جلوه بارز آن شعر كسائیمروزی و شعر معروف او كه گفته «مدحت كن و بستای كسی را كه پيمبر/ بستود و ثنا كرد و بدو داد همه كار/ آن كيست بدين حال، كه بودهست و كه باشد/ جز شير خداوند جهان، حيدر كرار/ اين دين هدی را به مثل دايرهای دان/ پيغمبر ما مركز و حيدر خط پرگار/ علم همه عالم به علی داد پيمبر/ چون ابر بهاری كه دهد سيل به گلزار» نمونه بارز همين مجموعه است.
اين مدرس ادبيات فارسی ادامه داد: نمونه ديگر در آغازين ابيات منظومه شعر حماسی فردوسی معطوف به اين داستان است كه «كه من شهر علمم علیَم در است/ درست اين سخن گفت پيغمبر است/ گواهى دهـم كاين سخن راز اوست/ تو گوئى دو گوشــم بر آواز اوست/ على را چنين دان و ديگـــــر همين/ كز ايشان قوى شد به هر گونه دين»
وی افزود: همين طور كه در تاريخ پيش میرويم، به باورهای شيعی و توجه شاعران به اين باورها افزوده میشود، مضاف بر اينكه همچون گذشته رواج بازار شاعران اهل سنت به واسطه شاعران سنیمذهب زياد است؛ حتی زمانی كه با حضور شاعر آئينی مثل ناصر خسرو مواجه میشويد كه به طور كلی در ترويج باورهای تفكر شيعی به حدی پيش میرود كه خون او مباح شمرده میشود.
الهامی با بيان اينكه البته ناصر خسرو مروج افكار شيعه اسماعيلی است، اما معتقد به دستورات اميرالمومين(ع) است، اضافه كرد: در ادامه ما شاعرانی داريم كه شيعه شدهاند، مثل سنايی، او از جمله شاعرانی است كه شيعه شده است و حتی شاعران اهل سنت ما مثل عطار، زيباترين سوگواریها را درباره ائمه اطهار(ع) دارند.
اين كارشناس ادبيات آئينی گفت: شايد يكی از بنيادیترين باورهايی كه به واقعه عاشورا پرداخته، در ادبيات كلاسيك ما به مقدمهای كه در مصيبتنامه عطار است اشاره دارد. در ادامه و بعد از حمله مغول ما يك دوره جديدی را برای رواج باورهای شيعی داريم، چراكه با حمله مغولها بنای تفكر خلفای اهل سنت در ايران از بين رفت.
وی همچنين اظهار كرد: پاتوق خلفای بغداد نيز با اين واقعه از هم پاشيد و مغولها فاقد تفكر آئينی و مذهبی بودند و باورهای شيعی به گونهای بود كه سعيداولجایتو و غازانخان شيعه را دين رسمی اعلام كردند و در اين دوره است كه شاعرانی مثل جامی به ترويج تفكر شيعه میپردازند.
الهامی ادامه داد: برهه مهم بعدی حضور صفويه و رسمی شدن شيعه در ايران است كه در آن تاريخ از شاه عباس نقل شده است كه گفته «من را مدح نكنيد، ائمه اطهار(ع) را مدح كنيد؛ نخستين صله را از ارواح طيبه آنها و بعدی را از ما بگيريد» كه در خود به نوعی ترويج افكار شيعی را به همراه دارد.
اين مدرس ادبيات ادامه داد: اما بعد از انقلاب سال 57 و به ويژه آنكه اين انقلاب برپايه دادههای مذهبی استوار بود و آبشخور اصلی ايدئولوژی اين انقلاب مباحث و مسائل مذهبی بود، شعر آئينی جلوه و بالندگی خاصی پيدا كرد و شاعران ما در دو، سه سويه به اين مبحث پرداختند. نخست دهه اول انقلاب بود كه همزمانی آن با جنگ و دفاع مقدس با ترويج شاعران ما حول محور رشادتهای امام حسين(ع) صورت میگيرد.
وی ادامه داد: در اين ميان به عنوان نمونه شعر محمدعلی معلم را داريم كه میگويد «روزی كه در جام شفق مل كرد خورشيد/ بر خشك چوب نيزهها گل كرد خورشيد/ شيد و شفق را چون صدف در آب ديدم / خورشيد را بر نيزه گوئی خواب ديدم». در فضای ديگر و بخش ديگر شعر انتظار را داريم كه در دو حوزه شعر نو و كلاسيك به آن بسيار پرداخته شده است.
الهامی افزود: از دهه پايانی پيش از انقلاب و منتهی به پيروزی انقلاب تا امروز با اشعاری مواجه میشويم كه از آن حالت توصيفی ـ تحييجی به نوعی تعلقی ـ تفكری رسيده است. در اين دورهها البته منظومههای قوی نيز در رابطه با كل ائمه اطهار(ع) داشتهايم كه خود به گونه مستقل قابل بررسی هستند؛ مثل اشعاری كه محمدرضا آقاسی دارد.
اين كارشناس ادبيات آئينی در پايان در تبيين فضای كلی شعر آئينی، اظهار كرد: در دهه آخر انقلاب تقريباً به همه ائمه(ع) به يك شكل پرداخته میشود، اما در دو دهه اول تقريباً تنها به ترويج باورهای حسينی و شعر انتظار توجه خاص میشد. البته امروز با توجه به فضای ملتهب كلی دنيا و استغاثه مردم، شعر انتظار، بالندگی قابل توجهی داشته است.
