آئين نمايشی رمضان مكمل مناسك عبادی اين ماه است
گروه هنر: رمضان را با مجموعهای از آئينهای عبادی ويژه آن تعريف میكنند اما در كنار آن شاهديم كه به برخی از افعال همچون آئين نمايشی كه بيشتر جنبه سرگرمی برای مردم روزهدار داشته و در عين حال پندآموز نيز بودهاند، پرداخت میشود و در حقيقت مكمل آئين عبادی اين ماه محسوب میشوند.
محمدحسين ناصربخت، پژوهشگر و مدرس آئينهای نمايشی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) گفت: رمضان خود ماه آئينی است؛ مجموعهای از آئينهای عبادی كه از سوی بزرگان دين در اين ماه كه موسم بندگی خداست، سفارش شده است اما در دل اين ماه آئينی، مجموعهای از آئينهای مرسوم ديگری نيز وجود دارند كه از ديرباز به آنها پرداخته میشوند و اغلب جنبه نمايشی دارند.
وی با اشاره به اينكه اين آئينها در حقيقت مكمل آئين عبادی ماه رمضان محسوب میشوند، گفت: اجرای اين مراسم آئينی به منظور پر كردن اوقات فراغت روزهداران بوده است كه بيشتر در محدوده زمانی افطار تا سحر به اجرا درمیآمده و البته علاوه بر جنبه سرگرمی نكاتی پندآموز نيز در آن برای افراد روزهدار گنجانده شده است.
عضو هيئت انتخاب شانزدهمين جشنواره نمايشهای آئينی و سنتی گفت: آئين عبادی اين ماه ويژه مساجد و اماكن مقدس همچون بقاع متبركه و زيارتگاهها بوده اما آئينهای نمايشی كه به دو بخش تقسيم میشوند و يكی از آنها اجرای مجالس تعزيه بوده است و ديگری بازیهای نمايشی به ترتيب در حسينيه و تكايا و قهوهخانهها اجرا میشده است.
اين مدرس دانشگاه گفت: اجرای مجالس تعزيه در حسينيه و تكايا بيشتر از سوی شيعيان و در پرداختن به موضوع و شخصيت شهيد اين ماه يعنی حضرت علی(ع) به اجرا درمیآمده و حائز اهميت بوده است و در قهوهخانهها نيز بازی آئينی «ترنابازی» برای حضار اجرا میشده است كه در كنار اين بازی روزهداران به گپوگفت مشغول شده و كدورتهای ميان خود را برطرف میكردند و در صورت بروز مشكل برای فردی درصدد رفع آن مشكل برمیآمدند.
محقق و نويسنده مقالات تعزيه و شبيهخوانی تصريح كرد: البته در ليالی قدر شاهد اجرای مراسم نقالی و پردهخوانی توسط پيشكسوتان نقالی در كوی و برزن نيز بوديم كه بيشتر موضوعات نقل و پردهخوانی آنها به عنوان گونهای از هنرهای نمايشی به موضوع قدر و نحوه به شهادت رسيدن حضرتعلی(ع) مربوط است و البته در اين راستا همچنين میتوان از برگزاری مراسم مداحی و غزلخوانی نيز ياد كرد.
ناصربخت ادامه داد: اين روزها البته ردی از اجرای اين آئينهای نمايشی در برخی از مناطق بومی ايران به جای مانده است و مثلاً همميهنان مناطق غربی ايران همچون كردستان هنوز نسبت به اجرای اين آئينهای نمايشی ويژه ماه رمضان وفادار ماندهاند اما در غير اينصورت در اغلب مناطق ايران با توجه به هجمه رسانهای و جايگزين شدن وسايل همچون راديو و تلويزيون و امثالهم كه مردم به گونهای اوقات فراغت خود را با آنها در اين ماه پر میكنند ديگر اجرای آئينهای نمايشی كه به شمهای از آنها اشاره شده محلی از اعراب ندارد.
وی در پايان گفت: البته اين امر طبيعی است و بايد پذيرفت كه ذائقه مخاطب برای عرضه محصولات فرهنگی و هنری از جمله آئينهای نمايشی تفاوت كرده است اما اين توجيهی مناسب برای به دست فراموشی سپردن اين آئينها و مراسمات بومی ايرانی كه ريشه در فرهنگ و اعتقادات ايرانيان دارد نيست و به نظر میرسد كه اين آئينها از چنان غنا و كيفيتی برخوردار باشند كه بتوان با استفاده از بنمايه آنها الگويی استاندارد در زمينه مثلاً توليد برنامههای تلويزيونی و نمايشی به وجود آورد و رسانه ملی در برنامهسازی خود به معرفی و احيای اين آئينها بپردازد.
وی با اشاره به اينكه اين آئينها در حقيقت مكمل آئين عبادی ماه رمضان محسوب میشوند، گفت: اجرای اين مراسم آئينی به منظور پر كردن اوقات فراغت روزهداران بوده است كه بيشتر در محدوده زمانی افطار تا سحر به اجرا درمیآمده و البته علاوه بر جنبه سرگرمی نكاتی پندآموز نيز در آن برای افراد روزهدار گنجانده شده است.
عضو هيئت انتخاب شانزدهمين جشنواره نمايشهای آئينی و سنتی گفت: آئين عبادی اين ماه ويژه مساجد و اماكن مقدس همچون بقاع متبركه و زيارتگاهها بوده اما آئينهای نمايشی كه به دو بخش تقسيم میشوند و يكی از آنها اجرای مجالس تعزيه بوده است و ديگری بازیهای نمايشی به ترتيب در حسينيه و تكايا و قهوهخانهها اجرا میشده است.
اين مدرس دانشگاه گفت: اجرای مجالس تعزيه در حسينيه و تكايا بيشتر از سوی شيعيان و در پرداختن به موضوع و شخصيت شهيد اين ماه يعنی حضرت علی(ع) به اجرا درمیآمده و حائز اهميت بوده است و در قهوهخانهها نيز بازی آئينی «ترنابازی» برای حضار اجرا میشده است كه در كنار اين بازی روزهداران به گپوگفت مشغول شده و كدورتهای ميان خود را برطرف میكردند و در صورت بروز مشكل برای فردی درصدد رفع آن مشكل برمیآمدند.
محقق و نويسنده مقالات تعزيه و شبيهخوانی تصريح كرد: البته در ليالی قدر شاهد اجرای مراسم نقالی و پردهخوانی توسط پيشكسوتان نقالی در كوی و برزن نيز بوديم كه بيشتر موضوعات نقل و پردهخوانی آنها به عنوان گونهای از هنرهای نمايشی به موضوع قدر و نحوه به شهادت رسيدن حضرتعلی(ع) مربوط است و البته در اين راستا همچنين میتوان از برگزاری مراسم مداحی و غزلخوانی نيز ياد كرد.
ناصربخت ادامه داد: اين روزها البته ردی از اجرای اين آئينهای نمايشی در برخی از مناطق بومی ايران به جای مانده است و مثلاً همميهنان مناطق غربی ايران همچون كردستان هنوز نسبت به اجرای اين آئينهای نمايشی ويژه ماه رمضان وفادار ماندهاند اما در غير اينصورت در اغلب مناطق ايران با توجه به هجمه رسانهای و جايگزين شدن وسايل همچون راديو و تلويزيون و امثالهم كه مردم به گونهای اوقات فراغت خود را با آنها در اين ماه پر میكنند ديگر اجرای آئينهای نمايشی كه به شمهای از آنها اشاره شده محلی از اعراب ندارد.
وی در پايان گفت: البته اين امر طبيعی است و بايد پذيرفت كه ذائقه مخاطب برای عرضه محصولات فرهنگی و هنری از جمله آئينهای نمايشی تفاوت كرده است اما اين توجيهی مناسب برای به دست فراموشی سپردن اين آئينها و مراسمات بومی ايرانی كه ريشه در فرهنگ و اعتقادات ايرانيان دارد نيست و به نظر میرسد كه اين آئينها از چنان غنا و كيفيتی برخوردار باشند كه بتوان با استفاده از بنمايه آنها الگويی استاندارد در زمينه مثلاً توليد برنامههای تلويزيونی و نمايشی به وجود آورد و رسانه ملی در برنامهسازی خود به معرفی و احيای اين آئينها بپردازد.
