فصاحت بالا و صدای جامع؛ ويژگی قرائت شيخ محمود خليل الحصری
گروه فعاليتهای قرآنی: رئيس مركز آموزش راهبردی تربيت مربی حفظ قرآن سازمان اوقاف كشور در تحليلی به بررسی روش قرائت قاری برجسته مصری شيخ محمود خليل الحصری پرداخت و تأكيد كرد: فصاحت بالا و صدای جامع ويژگی قرائت اين قاری برجسته است.
حجتالاسلام والمسلمين رضا محمدیپرچوی، رئيس مركز آموزش راهبردی تربيت مربی حفظ قرآن كريم سازمان اوقاف و امور خيريه كشور در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه قم، به تحليل قرائت ترتيل استاد خليلالحصری پرداخت.
وی با اشاره به شروع ترتيل استاد حصری گفت: 53 سال قبل يعنی در سال 1960 ميلادی، اولين دوره قرائت ترتيل قرآن كريم تحت عنوان «المصحف المرتّل» توسط شيخ محمود خليل الحصری اجرا و ضبط شده است. البته اين ترتيل در حضور جمعی از اساتيد علم قرائت و تجويد، وقف و ابتدا و علم الحان و نغمات به عنوان كارشناس و ناظران فنی صورت پذيرفته است. در واقع وقتی گروهی از نخبگان قرآنی دانشگاه الأزهر كشور مصر تصميم به ضبط و تسجيل اولين دوره قرائت مرتّل گرفتند اين اقدام صورت گرفت.
وی ادامه داد: پس از ماهها تست و ارزيابی اوليه از صدای قاريان برجسته و مشهور آن عصر همچون شيخ مصطفی اسماعيل، منشاوی، عبد الباسط و محمود علی البنّاء، با توجه به ويژگیهای ممتازی كه در صدا و فصاحت بالای ايشان در تلفظ حروف و كلمات وجود داشته، شيخ حصری را برای اين كار انتخاب كردند و بدين ترتيب اولين دوره قرائت به روش ترتيل با صدای ملكوتی و روحبخش شيخالقراّء محمود خليل الحصری ضبط و در بلاد مختلف اسلامی نشر داده شد و زمينه انس مسلمانان، قاريان و حافظان با صدای دلنشين ايشان فراهم شد.
اين كارشناس قرائت قرآن با اشاره به خصوصيات قرائت مرتّل شيخ حصری يكی از خصوصيات ترتيل وی را فصاحت و تجويد ذكر كرد و افزود: بیشك يكی از ويژگیهای بارزی كه شيخ حصری را از ساير قرّاء مشهور متمايز كرده است؛ همان تلفظ ممتاز حروف و كلمات و برخورداری ايشان از فصاحت بالا است. از اينرو افرادی كه قصد تمرين و ممارست بر روی تجويد و فصاحت قرائت خود را دارند، با استماع و گوش دادن مكرّر تلاوت ترتيل شيخ حصری به اين توانمندی خواهند رسيد. البته ايشان مدّ منفصل را به قصر خواندهاند، و معمولا هر جزء را در 50 تا 55 دقيقه، و هر صفحه از قرآن به خط عثمان طه را در دو دقيقه و نيم تلاوت كرده است.
مدير سابق بخش آموزش جامعة القرآن الكريم با اشاره به نحوه وقف و ابتداء در روش شيخ محمود خليل الحصری بيان كرد: شيخ حصری در بحث وقف و ابتداء كمی سختگيرانه عمل كرده و معمولا آيات را با نفسهای طولانی تلاوت میكند. هرچند گاهی اوقات محل وقفها و ابتداهای ايشان جای تأمّل و بحث و بررسی دارد، كه اساتيد مربوطه بايد به آن بپردازند.
وی صوت در روش قرائت شيخ حصری را ديگر خصوصيت شيوه اين قاری برجسته عنوان كرد و گفت: مرحوم شيخ حصری دارای صدايی جامع و كامل از هر جهت است. هم از لحاظ حجم و دامنه صدا و هم از نظر قوّت، قدرت و رسايی و هم از حيث طنين و زنگ صدا. صدايی كه هم در پرده و درجه بم دارای حلاوت و زيبايی است و هم در پردههای توسط و اوج انسان را به خود جذب میكند. اما يكی از نكات مثبت اين است كه ايشان در بمترين درجه صدا (DO) كه در واقع همان صدای طبيعی است تلاوت را آغاز میكند، برخلاف شيخ منشاوی كه از درجه سوم صدا (Mi) تلاوت را آغاز میكند.
قاری حرم مطهر حضرت معصومه(س) با بيان اينكه شيخ حصری بر خلاف منشاوی و ديگر قرّاء با صدايی باز و طبيعی به تلاوت میپردازد، تصريح كرد: اين كار دو فايده را در بر خواهد داشت؛ اولين فايده اين است كه امكان تقليد از شيخ حصری را راحتتر از ساير قرّاء میكند؛ زيرا مثلا برای تقليد از منشاوی، قاری بايد از درجه سوم صدا آغاز نمايد، كه اين كار شايد برای قاريان امكانپذير باشد، ولی برای مبتديان كمی دشوار به نظر میرسد، از طرف ديگر شيخ حصری با صدايی باز و طبيعی تلاوت را آغاز میكند و معمولا در چهار طبقه بم صدا تا توسط صدا مرتّب در حال رفت و آمد است و در صورت تقليد از ايشان صدای قاری در بخش قدرت و قوت و حجم صدا تقويت میشود. اما از آن جايی كه شيخ منشاوی از درجه سوم صدا تلاوت كرده و از طرفی نظر به آنكه به صورت بسته و محبوس تلاوت میكند، شخص مبتدی در طول تمرين دچار خستگی و گرفتگی صدا میشود؛ لذا با توجه به موارد فوق به افرادی كه قصد يادگيری قرائت ترتيل را دارند، تلاوت شيخ حصری پيشنهاد میشود.
حافظ كل قرآن كريم با اشاره ديگر خصوصيت قرائت شيخ حصری افزود: يكی از ويژگیهای تلاوت شيخ حصری استفاده نكردن از تمامی الحان و نغمات است كه اين كار علاوه بر آنكه چيزی از زيبايی و عظمت تلاوت ايشان كم نكرده است، بلكه بالعكس سبب اتقان و حلاوت تلاوت او نيز شده است.
وی يادآور شد: با توجه به استماع مكرّر مجموع تلاوت 30 جزء ايشان، زيباترين قطعات اجرا شده در مقامهای بيات، نهاوند، عجم، رست و چهارگاه را به علاقهمندان به فراگيری روش شيخ حصری معرفی میكنيم؛ در مقام بيات جزء 14 دو صفحه اول سوره مباركه حجر و جزء 20 سوره مباركه قصص از آيه 25 الی 61، در مقام نهاوند،جزء 11 سوره مباركه توبه از آيه 107 الی 117و جزء 16 سوره مباركه طه از آيه 13الی 15، در مقام رست جزء 14 سوره مباركه نحل از ابتدا تا آيه 73 و جزء 30 سور مباركه عبس، تكوير و انفطار، در مقام چهارگاه جزء 19 سوره مباركه فرقان از آيه 78 الی 82 معرفی میشود.
يادآور میشود، در قسمت دوم اين گفتوگو بحث مشروحی در ارتباط با تكنيكها و روشهای خاص شيخ حصری در اجرای نغمات فوق به سمع و نظر خوانندگان خواهد رسيد.
وی با اشاره به شروع ترتيل استاد حصری گفت: 53 سال قبل يعنی در سال 1960 ميلادی، اولين دوره قرائت ترتيل قرآن كريم تحت عنوان «المصحف المرتّل» توسط شيخ محمود خليل الحصری اجرا و ضبط شده است. البته اين ترتيل در حضور جمعی از اساتيد علم قرائت و تجويد، وقف و ابتدا و علم الحان و نغمات به عنوان كارشناس و ناظران فنی صورت پذيرفته است. در واقع وقتی گروهی از نخبگان قرآنی دانشگاه الأزهر كشور مصر تصميم به ضبط و تسجيل اولين دوره قرائت مرتّل گرفتند اين اقدام صورت گرفت.
وی ادامه داد: پس از ماهها تست و ارزيابی اوليه از صدای قاريان برجسته و مشهور آن عصر همچون شيخ مصطفی اسماعيل، منشاوی، عبد الباسط و محمود علی البنّاء، با توجه به ويژگیهای ممتازی كه در صدا و فصاحت بالای ايشان در تلفظ حروف و كلمات وجود داشته، شيخ حصری را برای اين كار انتخاب كردند و بدين ترتيب اولين دوره قرائت به روش ترتيل با صدای ملكوتی و روحبخش شيخالقراّء محمود خليل الحصری ضبط و در بلاد مختلف اسلامی نشر داده شد و زمينه انس مسلمانان، قاريان و حافظان با صدای دلنشين ايشان فراهم شد.
اين كارشناس قرائت قرآن با اشاره به خصوصيات قرائت مرتّل شيخ حصری يكی از خصوصيات ترتيل وی را فصاحت و تجويد ذكر كرد و افزود: بیشك يكی از ويژگیهای بارزی كه شيخ حصری را از ساير قرّاء مشهور متمايز كرده است؛ همان تلفظ ممتاز حروف و كلمات و برخورداری ايشان از فصاحت بالا است. از اينرو افرادی كه قصد تمرين و ممارست بر روی تجويد و فصاحت قرائت خود را دارند، با استماع و گوش دادن مكرّر تلاوت ترتيل شيخ حصری به اين توانمندی خواهند رسيد. البته ايشان مدّ منفصل را به قصر خواندهاند، و معمولا هر جزء را در 50 تا 55 دقيقه، و هر صفحه از قرآن به خط عثمان طه را در دو دقيقه و نيم تلاوت كرده است.
مدير سابق بخش آموزش جامعة القرآن الكريم با اشاره به نحوه وقف و ابتداء در روش شيخ محمود خليل الحصری بيان كرد: شيخ حصری در بحث وقف و ابتداء كمی سختگيرانه عمل كرده و معمولا آيات را با نفسهای طولانی تلاوت میكند. هرچند گاهی اوقات محل وقفها و ابتداهای ايشان جای تأمّل و بحث و بررسی دارد، كه اساتيد مربوطه بايد به آن بپردازند.
وی صوت در روش قرائت شيخ حصری را ديگر خصوصيت شيوه اين قاری برجسته عنوان كرد و گفت: مرحوم شيخ حصری دارای صدايی جامع و كامل از هر جهت است. هم از لحاظ حجم و دامنه صدا و هم از نظر قوّت، قدرت و رسايی و هم از حيث طنين و زنگ صدا. صدايی كه هم در پرده و درجه بم دارای حلاوت و زيبايی است و هم در پردههای توسط و اوج انسان را به خود جذب میكند. اما يكی از نكات مثبت اين است كه ايشان در بمترين درجه صدا (DO) كه در واقع همان صدای طبيعی است تلاوت را آغاز میكند، برخلاف شيخ منشاوی كه از درجه سوم صدا (Mi) تلاوت را آغاز میكند.
قاری حرم مطهر حضرت معصومه(س) با بيان اينكه شيخ حصری بر خلاف منشاوی و ديگر قرّاء با صدايی باز و طبيعی به تلاوت میپردازد، تصريح كرد: اين كار دو فايده را در بر خواهد داشت؛ اولين فايده اين است كه امكان تقليد از شيخ حصری را راحتتر از ساير قرّاء میكند؛ زيرا مثلا برای تقليد از منشاوی، قاری بايد از درجه سوم صدا آغاز نمايد، كه اين كار شايد برای قاريان امكانپذير باشد، ولی برای مبتديان كمی دشوار به نظر میرسد، از طرف ديگر شيخ حصری با صدايی باز و طبيعی تلاوت را آغاز میكند و معمولا در چهار طبقه بم صدا تا توسط صدا مرتّب در حال رفت و آمد است و در صورت تقليد از ايشان صدای قاری در بخش قدرت و قوت و حجم صدا تقويت میشود. اما از آن جايی كه شيخ منشاوی از درجه سوم صدا تلاوت كرده و از طرفی نظر به آنكه به صورت بسته و محبوس تلاوت میكند، شخص مبتدی در طول تمرين دچار خستگی و گرفتگی صدا میشود؛ لذا با توجه به موارد فوق به افرادی كه قصد يادگيری قرائت ترتيل را دارند، تلاوت شيخ حصری پيشنهاد میشود.
حافظ كل قرآن كريم با اشاره ديگر خصوصيت قرائت شيخ حصری افزود: يكی از ويژگیهای تلاوت شيخ حصری استفاده نكردن از تمامی الحان و نغمات است كه اين كار علاوه بر آنكه چيزی از زيبايی و عظمت تلاوت ايشان كم نكرده است، بلكه بالعكس سبب اتقان و حلاوت تلاوت او نيز شده است.
وی يادآور شد: با توجه به استماع مكرّر مجموع تلاوت 30 جزء ايشان، زيباترين قطعات اجرا شده در مقامهای بيات، نهاوند، عجم، رست و چهارگاه را به علاقهمندان به فراگيری روش شيخ حصری معرفی میكنيم؛ در مقام بيات جزء 14 دو صفحه اول سوره مباركه حجر و جزء 20 سوره مباركه قصص از آيه 25 الی 61، در مقام نهاوند،جزء 11 سوره مباركه توبه از آيه 107 الی 117و جزء 16 سوره مباركه طه از آيه 13الی 15، در مقام رست جزء 14 سوره مباركه نحل از ابتدا تا آيه 73 و جزء 30 سور مباركه عبس، تكوير و انفطار، در مقام چهارگاه جزء 19 سوره مباركه فرقان از آيه 78 الی 82 معرفی میشود.
يادآور میشود، در قسمت دوم اين گفتوگو بحث مشروحی در ارتباط با تكنيكها و روشهای خاص شيخ حصری در اجرای نغمات فوق به سمع و نظر خوانندگان خواهد رسيد.
