اماکن زیارتی و باستانی منطقه سیستان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن( ایکنا) از سیستان وبلوچستان، این استان در جنوب شرقی ایران واقع است و بیش از ۱۱ درصد وسعت این کشور را دربرمی‌گیرد. منطقه سیستان شامل زابل و شهرهای اطرافش بوده و منطقه بلوچستان نیز دربرگیرنده سایر شهرها از زاهدان تا چابهار است.

آرامگاه خواجه غلطان

آرامگاه خواجه غلطان مهم‌ترین زیارتگاه شهرستان زابل است و همه ساله زائرین زیادی از مردم منطقه طی ایام نوروز از این مکان دیدن می‌کنند. این بنا در رأس کوه خواجه و در جبهه شمال شرقی به شکل مستطیل ساخته شده‌ و شامل سردر ورودی و یک اتاق گنبددار است.
درون این اتاق قبری بزرگ به طول ۳ متر دیده می‌شود. در کتاب احیاء الملوک شاه حسین سیستانی، آرامگاه مذکور را به برادر دانیال نبی نسبت می‌دهد.

بقعه بی‌بی دوست

بقعه بی‌بی دوست زیارتگاهی در ده کیلومتری شمال شرق زابل و در نقطه اتصال جاده زابل به شهرهیرمند وکانال آبی که از رودخانه هیرمند واقع در شهرستان زهک منشعب می‌شود و از روستای کود و قلعه زاهدان کهنه می گذرد، قرار گرفته‌ است.
در باورهای عامیانه این زیارتگاه متعلق به سیده‌ای از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) است که به همراه برادر خود گرفتار انسانی بد طینت می‌شوند و در حال فرار از دست وی از خدا می‌خواهند که زمین آن‌ها را ببلعد تا به دست آن نابکار نیافتند و در محل فرو رفتن بی‌بی در زمین، درخت گزی می‌روید که حالت تقدس پیدا می‌کند.

مقبره خواجه مهدی

مزار خواجه مهدی یکی از دوستداران علوی است که مقبره ایشان بر فراز کوه خواجه قرار دارد. همچنین بنا به روایتی این آرامگاه مربوط به برادر دانیال نبی است.

قلعه سه کوهه

یکی از قلعه‌های معروف سیستان است که در دوران افشاریه تا اواخر دوران ناصرالدین شاه قاجار آباد و معمور بوده و به عنوان آخرین کرسی‌نشین سیستان به ثبت رسیده است.
دهستان سکوهه یکی از قدیمی‌ترین آبادی‌ها و خشکی‌های جلگه سیستان است که پس از عقب‌نشینی آب جلگه زابل تپه‌های خاکی که از جنس گل رس بودند سر از آب بیرون آوردند.
وجه تسمیه نامگذاری سکوهه هم به خاطر وجود سه تپه نسبتا مرتفع است که دو تپه به موازات هم در شرق و دیگری در غرب که شکل مثلث به خود گرفته است. 
این دهستان در مسیر جاده زابل به زاهدان در بخش شیب آب واقع شده است که در خصوص شکل و ترکیب فعلی این دهستان می گویند قدمت آن به دوره افشاریه بر می‌گردد، که بعدها و در دوره قاجاریه توسط طایفه سرابندی و پردلی قلعه‌ای بزرگ که در نوع خود کم نظیر و در عین حال بزرگترین بنای خشتی سیستان است، بنا می‌شود.

کوه خواجه

قلعه‌اى عظیم و دژ شهرى منحصر به فرد از دوره اشکانیان و ساسانیان است. این کوه از سنگ‌های بازالت سیاه رنگ تشکیل شده و با ارتفاع ۶۰۹ متر از سطح دریا، همانند جزیره‌ای در میان دریاچه هامون قرار گرفته است.
در حاشیه کوه خواجه تعداد زیادی آثار باستانی وجود دارد. این آثار شامل مجموعه کاخ‌ها، قلعه کهک کهزاد، قلعه چهل دختر، قلعه سرسنگ، آرامگاه خواجه غلطان، ساختمان پیر گندم بریان، خانه شیطان، بناهای منفرد آرامگاهی و قبرستان، کاخ کوه خواجه، آتشکده، کهن دژ، کک کوهزاد و قلعه کافران که مربوط به دوره اشکانیان – ساسانیان است و به خاندان سورن تعلق داشته است.
کوه خواجه بزرگترین معماری خشتی بر جای مانده از دوره  « پارتیان» در منطقه سیستان قرار دارد و یکی از مهمترین آثار دوره‌های اشکانی، ساسانی- اسلامی است.
این بنا تنها عارضه طبیعی مرتفع در منطقه مسطح سیستان به شمار می‌رود و در آن کاخ، آتشکده، زیارتگاه خواجه مهدی و قبرستانی از دوران مختلف به یادگار مانده است.
از حیث اعتقادی و بر اساس اسطوره‌های زرتشتی دریاچه هامون مقدس بوده و ظهور منجی (سوشیانت) از این دریاچه اتفاق می‌افتد.

شهر سوخته

شهر سوخته در ۵۶ کیلومتری زابل در استان سیستان و بلوچستان واقع شده که در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده است و بر مبنای یافته‌های باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هکتار وسعت دارد.
شهر سوخته دارای نظام مرتب و منظم آب‌رسانی و تخلیه‌ی فاضلاب بوده است. اولین جراحی بر روی مغز در این شهر و بروی سر یک دختر بچه انجام شده است.
برای نخستین بار در شهر سوخته یک چشم مصنوعی متعلق به 4800 سال پیش کشف شد. این چشم مصنوعی متعلق به زنی 25 تا 30 ساله بوده که در یکی از گورهای شهر سوخته مدفون شده بوده است.
کشف اولین خط کش جهان با قدمت بیش از پنج هزار سال
این خط کش به طول 10 سانتیمتر با دقت نیم میلیمتری و از جنس چوب آبنوس است. کشف خط کش در شهر سوخته زابل نشانگر این است که ساکنان این شهر باستانی دارای پیشرفت های زیادی در زمینه علم ریاضیات بوده‌اند.
نخستین انیمیشن جهان
باستان شناسان هنگام کاوش در گوری 5 هزار ساله جامی را پیدا کردند که نقش یک بز همراه با یک درخت روی آن دیده می شود. آن ها پس از بررسی این شی دریافتند نقش موجود بر آن برخلاف دیگر آثار به دست آمده از محوطه‌های تاریخی شهر سوخته، تکراری هدفمند دارد، به گونه‌ای که حرکت بز به سوی درخت را نشان می دهد.
هنرمندی که جام سفالین را بوم نقاشی خود قرار داده، توانسته‌ است در 5 حرکت، بزی را طراحی کند که به سمت درخت حرکت و از برگ آن تغذیه می کند.

از دیگر اشیای مهم از میان هزاران شی یافت شده، می‌توان از سفال با امضای سفال‌گر بر روی آن، چکش، سوزن، شهرک‌های مسکونی و ساختمان‌های همه‌گانی هم‌چون آپارتمان، بذر خربزه، حبوبات، ماهی خشک کرده، برنج، زیره، کوره‌های سفالگری، کوره‌های ذوب فلزات، دکمه، تبر، بندکفش، قلاب، شانه سر، طناب، سبد، گل مو، قاب‌های چوبی، کفش و کمربند نام برد.

گزارش: هادی محمدی