کعبه؛ اولین معبد جهانی و قدیمیترین مرکز توحید
گروه اندیشه: اهمیت توجه به قبله در اسلام به اندازهای است که رعایت آن در برخی احکام غیر عبادی همچون خوابیدن، ذبح حیوانات، خواباندن میت در قبر بهسمت قبله نیز تأکید و حتی واجب شده است و از سوی دیگر قبله، نماد وحدت و اولین معبد جهانی و قدیمیترین مرکز توحید و قبله همه پیامبران الهی بوده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، 15 رجب مصادف است با سالروز تغییر قبله از بیتالمقدس به مکه معظمه، یکی از حوادث مهم تاریخ اسلام که موجی عظیم در میان مردم بهوجود آورد، مسئله تغییر قبله است.
پیامبر اسلام(ص) به مدت 13 سال پس از بعثت در مکه و چند ماه بعد از هجرت در مدینه به امر خدا بهسوی بیتالمقدس نماز میخواند، ولی بعد از آن قبله تغییر یافت و مسلمانان مأمور شدند، بهسوی «کعبه» نماز بگزارند.
در نیمه ماه رجب در حالیکه پیامبراکرم(ص) نماز ظهر را در مسجد بنیسلمه اقامه کرده بودند، فرمان تغییر قبله از سوی حضرت حق صادر شد و حضرت رسول در همان حال نماز، روی به جانب مسجدالحرام کرد و دو رکعت پایانی نماز ظهر را بهسوی کعبه خواند. به همین دلیل این مسجد در تاریخ اسلام به مسجد ذوالقبلتین معروف شده است.
اهمیت توجه به قبله در دین مبین اسلام به اندازهای است که رعایت آن در برخی احکام غیر عبادی نیز تأکید و حتی واجب شده است همچون خوابیدن رو به قبله، ذبح حیوانات به جهت قبله، خواباندن میت در قبر به سمت قبله و از سوی دیگر قبله، نماد وحدت است که آیین اسلام از میان قوانین عبادت و نماز آن را مطرح کرده است.
واقعه ارزشمند تغییر قبله که در سال دوم هجری اتفاق افتاد نیز به سهم خود نقش مؤثر و شایستهای در بازیابی هویت و استقلال مسلمانان داشت و آنان را در رسیدن به قلههای فضیلت و آرمانهای بلند الهی ثابت قدم و استوار نمود و در مقابل، دشمنان را که با دیدن توجه پیامبر(ص) به قبله آنان امیدوار شده بودند مسلمین دست از آیین جدید اسلام بکشند و پیرو آنها (یهود) شوند را برای همیشه از رسیدن به اهداف شومشان نا امید کرد.
قبله؛ نماد توحید
قبله نماد توحید و جهت و نشان دین توحیدی اسلام است که البته در سایر ادیان الهی هم تشریع شده همانطور که یهود به طرف شرق ـ بیتالمقدس ـ و مسیحیان بهسمت غرب توجه میکردند.
خداوند با تشریع قبله، ادیان الهی را از سایر آیینها جدا میکند و به عبادتهای آدمی رنگ خدایی میبخشد از اینرو پروردگار برای هر امتی قبلهای مخصوص قرار داد تا به هنگام نیاز و نیایش بهسوی او متوجه شوند و با تشریع مکه بهعنوان قبله برای مسلمین گروه مسلمانها و بهترین امتها را هویتی ویژه میبخشد و برای همیشه آنها را بهواسطه فرمانبری از امر خداوند در توجه به قبله تشریعی اسلام از دیگر امتها برتری میدهد.
تغییر قبله از مسجدالاقصی به مسجد الحرام، بر یهودیان و منافقان مدینه گران آمد. زیرا یهودیان تا آن روز مسلمانان را سرزنش میکردند و میگفتند: محمد قبله ندارد و بهسوی قبله ما نماز میگزارد و رسول خدا از این سرزنش یهودیان و منافقان آزرده خاطر بود، اما با فرمان تغییر قبله زمینه سرزنش از میان رفت و یهودیان خلع سلاح شدند.
نحوه تغییر قبله مسلمین از بیتالمقدس به کعبه
پیامبر اسلام(ص) با دلی زخمخورده از طعنههای یهود، همواره در انتظار تغییر قبله بهسمت کعبه بود. از اینرو شبها به آسمان مینگریست و در انتظار وحی بود، تا این که فرمان تغییر قبله یعنی؛ آیه 144 سوره بقره نازل شد.
خداوند متعال در این آیه فرموده است: «قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاء فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوِهَکُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِینَ أُوْتُواْ الْکِتَابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُونَ؛ ما [به هر سو] گردانیدن رویت در آسمان را نیک میبینیم پس [باش تا] تو را به قبلهاى که بدان خشنود شوى برگردانیم پس روى خود را بهسوى مسجدالحرام کن و هر جا بودید روى خود را بهسوى آن بگردانید در حقیقت اهل کتاب نیک میدانند که این [تغییر قبله] از جانب پروردگارشان [بجا و] درست است و خدا از آنچه میکنند غافل نیست».
یهودیان پیشتر به مسلمانان طعنه میزدند که شما از خود قبلهای ندارید و به قبله ما نماز میخوانید. بعد از تغییر قبله نیز وسوسههای جدید یهودیان، مشرکان و منافقان از سویی و تردید تازه مسلمانان از سوی دیگر برای پیامبر(ص) مشکلآفرین شده بود. آنها میگفتند: اگر این قبله صحیح بوده، پس دستور تغییر برای چیست؟ همچنین میگفتند: کسانیکه به قبله منسوخ نماز گزاردهاند، عملشان ضایع شده است.
مکه؛ قبله دائمی و حقیقی برای مسلمانان
انتخاب مکه مکرمه بهعنوان قبله دائمی و حقیقی بودن مسلمین در طول تاریخ و رویگردانی آنها از قوم یهود فصل جدیدی از هویت و استقلال مسلمین به وجود آورده بهطوری که بعد از تغییر بر همگان معلوم شد چه کسانی پیرو و تابع حضرت محمد(ص) و آیین جدید او هستند و چه کسانی در پذیرش نبوت و دین بر حق آن حضرت تعلل ورزیده و در زمره منافقین و مخالفین اسلام و در نتیجه معاند با خداوند هستند.
از دیگر آثار هویتی مسلمانان که در بازیابی و شناخت هویت اسلامی و قرآنی آنها تأثیر بهسزا دارد، میتوان خصوصیت ویژه مسلمین را در داشتن اجتماع اسلامی دانست.
انجام اعمال عبادی مستحب و واجب بهصورت جمعی و توجه به قبله واحد مسلمین صورت میپذیرد. توجه همه مؤمنان جهان به یک نقطه، وحدت و اتحاد اجتماعی آنها را به بهترین شکل مجسم و دلهای آنها را به هم نزدیک میکند این وحدت، لطیفترین روحی است که ممکن است در همه شئون افراد و اجتماع در بعد مادی و معنوی دمیده شود و اجتماع بشری پنج مرتبه با نظم خاصی بهسوی قبلهای واحد متوجه میشوند و بزرگترین مجموعه متحد را به نمایش میگذارند.
کعبه؛ قدیمیترین مرکز توحید
بر اساس آیات و روایات، کعبه از زمان پیدایش زمین مکان مبارک و مورد عنایت بوده است خداوند متعال در آیه 96 سوره آلعمران در این رابطه فرموده است: «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ؛ در حقیقت، نخستین خانهاى که براى [عبادت] مردم، نهاده شده، همان است که در مکه است و مبارک، و براى جهانیان [مایه] هدایت است».
طبق برخی از روایات حضرت آدم(ع) خانه کعبه را بنا کرد و خود بر گرد آن طواف کرد. بنابراین کعبه اولین معبد جهانی و قدیمیترین مرکز توحید و قبله همه پیامبران الهی از حضرت آدم(ع) تا حضرت خاتم(ص) بوده است.لکن بهخاطر مصالحی در ابتدای طلوع خورشید اسلام بهطور موقت بیتالمقدس بهعنوان قبله مسلمین قرار میگیرد.
با توجه به اینکه کعبه متعلق به اعراب و مورد احترامشان بود و آنرا سرمایه معنوی نژاد خود میدانستند و انتظار داشتند که در آیین اسلام نیز، کعبه بهعنوان قبله انتخاب شود و مسلمانان بهسوی کعبه نماز بخوانند، نماز خواندن بهسوی بیتالمقدس مشکل و برخلاف عادت بود و لذا تعبد و ایمان خاصی را میطلبید و میتوانست درجه ایمان و تسلیم اعرابی را که مسلمان میشدند نشان دهد. یعنی در واقع یک امتحان و آزمون برای سنجش مؤمن واقعی از غیر مؤمن بود چنانکه قرآنکریم در این رابطه میفرماید: «وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَکُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَیَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنتَ عَلَیْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن یَنقَلِبُ عَلَى عَقِبَیْهِ وَإِن کَانَتْ لَکَبِیرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذِینَ هَدَى اللّهُ وَمَا کَانَ اللّهُ لِیُضِیعَ إِیمَانَکُمْ إِنَّ اللّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُوفٌ رَّحِیمٌ».
خداوند متعال در این آیه فرموده است: «و بدینگونه شما را امتى میانه قرار دادیم تا بر مردم گواه باشید و پیامبر بر شما گواه باشد و قبلهاى را که [چندى] بر آن بودى مقرر نکردیم جز براى آنکه کسى را که از پیامبر پیروى میکند از آن کس که از عقیده خود برمیگردد بازشناسیم هر چند [این کار] جز بر کسانىکه خدا هدایت[شان] کرده سخت گران بود و خدا بر آن نبود که ایمان شما را ضایع گرداند زیرا خدا [نسبت] به مردم دلسوز و مهربان است».
