دریافت هدایت الهی مستلزم فراهم شدن مقدمات آن از سوی انسان است
گروه اندیشه: عضو هیئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمیه با بیان اینکه هر چه کوشش در راه خدا بیشتر باشد، اسباب هدایت برای انسان بیشتر فراهم میشود، گفت: انسان باید راههایی را رفته باشد و روزنههایی برای هدایت خود آماده کرده باشد، در این صورت است که خداوند کمک میکند و او را از هدایت و راهنمایی بهرهمند میکند.
حجتالاسلام والمسلمین حسین علویمهر، عضو هیئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمیه در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، گفت: یکی از فرازهای دعای جوشن کبیر ناظر به موضوع تحول و دگرگونی درون انسان است که به دست خداوند متعال است: «یا من لا یقلب القلوب الا هو» ای کسی که قلبها را جز او دگرگون نمیکند.
وی گفت: کلمه «قلب» با مشتقات مختلف آن در قرآن کریم به کار رفته و به معنای جان و روح انسان است. درباره پیامبر اکرم(ص) هم کلمه قلب به همین معنا به کار رفته است قرآن می فرماید وحی بر قلب پیامبر(ص) نازل میشود، بسیاری از مفسران قلب را در این بیان به معنای روح و جان دانستهاند؛ نه این عضو صنوبری شکل که در سمت چپ بدن انسان است.
علوی مهر اظهار کرد: نکتهای که از قرآن کریم استفاده میشود این است که هدایت و ضلالت بسیاری اوقات به خداوند نسبت داد شده و محل اصلی آن قلب انسان است: آیاتی مثل: «فَإِنَّ اللَّهَ یُضِلُّ مَن یَشَاءُ وَیَهْدِی مَن یَشَاءُ؛ خداست که هر که را بخواهد بىراه مىگذارد و هر که را بخواهد هدایت مىکند»(فاطر،8)» یا «وَمَن یَهْدِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِن مُّضِلٍّ؛ و هر که را خدا هدایت کند گمراه کنندهاى ندارد» (زمر،37)» و «مَن یُضْلِلِ اللّهُ فَلاَ هَادِیَ لَه؛ هر که را خداوند گمراه کند براى او هیچ رهبرى نیست»(اعراف، 186) بیانگر آن است که هدایت و ضلالت به دست خداوند متعال است. همچنین به پیامبر(ص) میفرماید: «إِنَّکَ لَا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَکِنَّ اللَّهَ یَهْدِی مَن یَشَاءُ؛ در حقیقت تو هر که را دوست دارى نمىتوانى راهنمایى کنى لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایى مىکند»(قصص، 56).
مقلبالقلوب بودن یعنی اینکه درون انسان دگرگون شود
این مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: پس منظور از مقلب القلوب بودن این است که درون انسان دگرگونی پیدا کند و متحول شود. این امر بیشتر به دست خداوند متعال است؛ یعنی خداوند ابزاری به دست انسان میدهد که انسان متحول شود. ولی نکته قابل توجه اینکه ممکن است کسی سؤال کند اینجا جبر مطرح میشود به این معنا که خداوند به جبر برخی را گمراه و برخی دیگر را هدایت کند.
وی گفت: در پاسخ به این نکته باید گفت گرچه خداوند مقلبالقلوب است اما ابزار و مقدمات دگرگونی را خود انسان باید پدید آورد. انسان باید راههایی را رفته باشد و کارهای خیری را انجام داده و روزنههایی برای هدایت خود آماده کرده باشد، در این صورت است که خداوند کمک میکند و به فضل خودش چند قدم به سوی او برمیدارد و او را هدایت و راهنمایی میکند.
هدایت و ضلالت اسباب و مقدماتی دارد
علویمهر ادامه داد: بنابراین هدایت و ضلالت گرچه در دست خداوند است اما اسباب و مقدماتی دارد که خود بشر در فراهم ساختن آن دخیل است. هر چه ما کوشش بیشتری در راه خدا کنیم، خداوند اسباب هدایت را بیشتر برای انسان فراهم میکند. امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه در دعای 51 تعبیر جالبی دارند می فرماید: «خدایا اگر احسان تو نبود و نعمتهای تو بر من به حد کافی نمیرسید من بهره وافی برای موفقیت پیدا نمیکردم و نفس خود را نمیتوانستم اصلاح کنم ولی تو بودی که آغاز کردی به نیکوکاری». این دعا نشان میدهد که لطف و احسان خداوند دخیل است؛ اما اسباب و مقدمات را انسان باید فراهم کند.
در دعاهای ماه رمضان و از جمله دعایی که هر روز میخوانیم این جمله زیبا آمده است: «اللهم غیّر سوء حالنا بحسن حالک» که نوعی دعا برای تقلیب قلوب و تغییر و دگرگونی است. عرضه میدارد: خدایا بد حالی ما را به حال نیکوی خودت دگرگون کن. این دعا نشان میدهد ما باید به دنبال راهی برای سعادت و دگرگونی باشیم.
وی بیان کرد: انسان همیشه باید به دنبال این باشد از کارهای معمولی به کارهای برتر ارتقاء پیدا کند. به این شکل که درون خود را از طریق توبه و استغفار و انجام کارهای نیک تحول دهد. این کارها باعث دگرگونی احوال میشود.
تأمل در حوادث پیرامونی یکی از زمینههای مفید برای دگرگونی است
این مدرس حوزه توجه و تأمل در حوادث پیرامونی ما را یکی از زمینههای مفید برای دگرگونی حالات درونی برشمرد و گفت: توجه در رویدادهای طبیعی از این جمله است. به فرموده یکی از معصومین(ع) مرگ را که میبینید خود نوعی موعظه برای انسان است. حوادث دیگر هم میتواند باعث دگرگونی درونی ما شود.
علویمهر در پایان اظهار کرد: بنابراین خدا این اسباب را فراهم میکند تا انسان از درون تحول و دگرگونی یابد. برای تحقق این امر لازم است انسان غفلت نداشته باشد و متوجه آیات الهی باشد.
