وصف «حلیم»؛ فرصتی برای بازگشت انسان از مسیر عصیان

حجت‌الاسلام و المسلمین حسین علوی‌مهر، عضو هیئت علمی جامعة‌المصطفی(ص) العالمیه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، اظهار کرد: یکی از صفات مطرح شده در فرازهای دعای جوشن کبیر صفت «یا من هو بمن عصاه حلیم» است که اشاره به صفت حلم و حلیم بودن خدای متعال دارد.

وی اظهار کرد: واژه «حلم» گاهی به معنی عقل به کار می‌رود؛ ولی در واقع اصل آن نگه داشتن نفس از خشم و غضب است؛ یعنی هر کس بتواند نفس خود را از خشم و غضب نگه دارد به او حلیم می‌گویند.

علوی‌مهر در مورد کاربرد حلم در قرآن کریم تصریح کرد: در قرآن کریم حلم به عقل هم تعبیر شده است، آیه «فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِیمٍ»(صافات، 101): ما ابراهیم را به یک غلام صاحب عقل و خرد بشارت دادیم. یا آیه «وَإِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنکُمُ الْحُلُمَ»(نور، 59): وقتی اطفال به به سن بلوغ عملی می‌رسند. همچنین یکی از صفات پروردگار که در آیات متعددی آمده، صفت حلیم است.

این مدرس حوزه و دانشگاه در توضیح بیشتر صفت حلیم گفت: این کلمه غیر از معنای خود نگهداری نفس برابر خشم و غضب می‌توان معادل آن را صبور قرارداد؛ کسی که صبر بسیار دارد. کلمه در آیاتی از قرآن از جمله آیه 12 سوره نساء به عنوان صفت پروردگار مطرح شده است: «وَاللّهُ عَلِیمٌ حَلِیمٌ؛ خداست که داناى بردبار است». کلمه حلیم در برخی آیات به عنوان صفت پیامبران نیز آمده است، مثل آیه «إِنَّ إِبْرَاهِیمَ لأوَّاهٌ حَلِیمٌ؛ ابراهیم دلسوزى بردبار بود»(توبه، 114).

عضو هیئت علمی جامعة‌المصطفی(ص) العالمیه در توضیح آیه 12 سوره نساء اظهار کرد: در این آیه به تعبیر «وَاللّهُ عَلِیمٌ حَلِیمٌ» بر می‌خوریم. این آیه درباره وصیت و ارث است. بعد از سفارش‌هایی که خداوند در این رابطه مطرح می‌کند خود را دانای حلیم(بردبار) معرفی می‌کند؛ به این معنا که حلم خداوند بسیار گسترده است. بر اساس آیه اگر مردم ارث افراد را به خوبی به آنها ندهند و به وصیت عمل نکنند خداوند دو وصف علیم و حلیم را برای خود به کار برده است به این معنا که نسبت به اعمال شما آگاه است و حلیم بردبار است و به شما مهلت می‌دهد که کار درست را انجام دهید.

علوی‌مهر ادامه داد: بر اساس فراز دعای جوشن کبیر، «یا من هو بمن عصاه حلیم» یعنی کسی که نسبت به بندگان که عصیان و گناه کرده‌اند بردبار است و در عذاب آنها عجله نمی‌کند. معانی مشابه این صفت را در دیگر ادعیه هم داریم؛ در آغاز دعای ابوحمزه ثمالی می‌خوانیم: «الهی لا تُؤدِّبْنِی بِعُقُوبَتِکْ»، خدایا! مرا به کیفرت ادب منما. یا در دعای کمیل چنین عرضه می‌دارد، «و لا تؤاخذنی بالعقوبة علی ما عملت فی خلواتی»، و در کیفر آنچه در خلوت‌هایم انجام دادم‏ شتاب نکنى.

وی افزود: در آیه 101 سوره مائده نیز به وصف حلیم بر می‌خوریم «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْیَاء إِن تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ وَإِن تَسْأَلُواْ عَنْهَا حِینَ یُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَکُمْ عَفَا اللّهُ عَنْهَا وَاللّهُ غَفُورٌ حَلِیمٌ؛ اى کسانى که ایمان آورده‏‌اید از چیزهایى که اگر براى شما آشکار گردد شما را اندوهناک مى‌‏کند مپرسید و اگر هنگامى که قرآن نازل مى‌‏شود درباره آن‌ها سؤال کنید براى شما روشن مى‏‌شود خدا از آن [پرسشهاى بی‌جا] گذشت و خداوند آمرزنده بردبار است». این آیه در رابطه با سؤال‌های بی‌موردی است که از روی جهل مطرح می‌شد، خداوند متعال وصف حلیم را برای خود به کار برده به این معنا که نسبت به درخواست‌های کفار و افراد جاهل، حلیم و بردبار است.

این مدرس حوزه و دانشگاه در پایان گفت: بنابراین خداوند متعال می‌تواند گناهانی که مردم انجام می‌دهند، عصیان‌ها، ظلم‌ها و ستم‌ها نسبت به هم و .. را به سرعت مجازات کند اما خداوند با وصف «حلیم» به انسان‌ها مهلت می‌دهد که به خود بیایند، از خداوند متعال آمرزش بخواهند، از گناهان دوری کرده و روش صحیح زندگی را پیش گیرند.