«یا مضعِّف الحسنات» جلوه رحمت خداوند به انسان است

حجت‌الاسلام والمسلمین منصور کیانی، مدرس حوزه علمیه آیت​الله قاضی شهرستان دزفول در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، پیرامون صفت «یا مضعِّف الحسنات» در دعای جوشن کبیر اظهار کرد: کلمه «مضعّف» اسم فاعل از تضعیف است. کلمه «ضِعف» به معنی دو برابر شدن و گاه در برخی منابع به معنی چند برابر شدن است. عبارت «یا مضعِّف الحسنات» به معنای کسی است که ثواب و خوبی‌ها را چندبرابر می‌کند و این از صفات خدای تعالی است.

وی گفت: در این زمینه مبنایی در قرآن وجود دارد که چشم‌انداز زیبایی از سراسر هستی داده و آن آیه‌ای است که می‌فرماید:«رَبَّنَا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْءٍ رَّحْمَةً وَعِلْمًا؛ پروردگارا رحمت و دانش [تو بر] هر چیز احاطه دارد»(غافر، 7). این آیه نشان می‌دهد سراسر هستی بر اساس رحمت خدا خلق شده و هر چیزی را بنگری محفوف(احاطه شده) در رحمت خداست.

غضب خداوند در جایی است که چاره‌ای نباشد

کیانی ادامه داد: هر چیزی که معلوم خداست و علم خدا به آن قرار گرفته شده باشد داخل در رحمت خدا است؛ «یا من سبقت رحمته غضبه» این هم یکی از اسماء خداست که در دعای جوشن کبیر آمده یعنی ای کسی که رحمت او بر غضبش سبقت دارد؛ یعنی غضب خداوند در جایی است که چاره‌ای نباشد و بهانه‌ای برای رحمت نباشد.

این مدرس حوزه علمیه با بیان اینکه باید بدانیم رحمت خدای تعالی بر غضب او غلبه دارد، توضیح داد: اصالت با رحمت است و غضب گویی تالی و عارض بر اشیاء و افراد است از همین جهت است که خدای تعالی فرصت​های فراوانی فراهم کرده برای اینکه مردم را در رحمت خود وارد کند. یک حسنه را ده حسنه کردن از آن صفاتی است که در راستای رحمت خدا است. آیات زیبای قرآن می‌فرماید: «مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»(انعام، 160) هر کس یک حسنه بیاورد 10 برابر آن جزای خیر می‌بیند. پس از آن فرمود: «وَمَن جَاء بِالسَّیِّئَةِ فَلاَ یُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَهُمْ لاَ یُظْلَمُونَ» و کسی که بدی کند تنها جزای آن بدی را می‌گیرد. البته خدا به کسی ظلم نمی‌کند. این معنا نشان می‌دهد خدای تعالی رحمت و حسنات را به فضل می‌دهد نه به قدر و توان و استعداد انسان.

دعاها و اسماء نباید به خودی خود و به تنهایی ملاحظه شوند

مدرس حوزه علمیه آیت​الله قاضی شهرستان دزفول با تأکید بر اینکه دعاها و اسماء نباید به خودی خود و به تنهایی ملاحظه شوند، گفت: همواره اسماء خدایی منتفی در اسماء دیگر هستند؛ مثلاً اگر صفت «یا مضعِّف الحسنات» را دارد، در جایی دیگر دارد که خدای تعالی «شدید العقاب» است؛ خداوند از گناه ظالمان و کسی که بدی‌ها را مرتکب شده نمی‌گذرد. یعنی در دل رحمت خدا، جلال خدا نهفته است. نباید خدای نخواسته با دستاویزکردن بعضی اسماء خدا، ادعیه و آیات قرآنی مغرور شویم.

کیانی افزود: خداوند در عین حال که حسنات انسان را مضاعف می‌کند اما راه غرور را هم بسته است. البته این موضوع استثنا هم دارد که در قرآن آمده است: برای برخی حسنات دو برابر هستند اما بدی‌های آنها نیز دو برابر است. خداوند می‌فرماید: زنان پیامبر(ص) به جهت قرابتی که با پیامبر(ص) دارند حق ندارند هر گناهی را مرتکب شوند. اگر افراد عادی گناهی مرتکب شدند، به ازای یک بدی یک جزای بد می‌بیند اما اگر زنان پیامبر(ص) بدی کنند دو بار عذاب می‌شوند، خدای تعالی فرمود: «یَا نِسَاء النَّبِیِّ مَن یَأْتِ مِنکُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَیِّنَةٍ یُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَیْنِ وَکَانَ ذَلِکَ عَلَى اللَّهِ یَسِیرًا»(احزاب، 30): ای زنان پیامبر(ص) اگر یکی از شما یک بدی بیاورد دو بار شما را عذاب می‌کنیم. شما به جهت قرابتی که با پیامبر(ص) دارید باید این شأن را حفظ کنید.

وی اظهار کرد: شیعیان، روحانیون، عالمان، انسان‌های سرشناس و مسئولان اگر خطای بیّن بکنند معلوم نیست که مثل مردم عادی با آنها برخورد کنند. چنانچه امام صادق(ع) به یکی از یاران خود فرمود:«ان الحسنه من کل احد حسن و منک أحسن» کار نیکو از همه نیکو است اما از شما (که شیعه ما هستی) نیکوتر است و دوباره فرمود: «و ان القبیح من کل احد قبیح و منک أقبح» ای صحابی من ای کسی که به ما نزدیکی، بدی از همه بد است اما از تو بدتر است. علما هم چنین هستند؛ امام صادق(ع) فرمود: «یغفر للجاهل سبعون ذنباً قبل ان یغفر للعالم ذنب واحد»: هفتاد گناهِ جاهل بخشوده مى‌شود، پیش از آن که یک گناه از عالم بخشوده شود. چه بسا یک خطای عالم، عالمی را به فساد بکشاند بنابراین «یا مضعف الحسنات» نباید ما را مغرور کند.

این مدرس حوزه در پایان گفت: قرآن ملاک فوق‌العاده زیبایی دارد که فرمود: «مَنْ عَمِلَ سَیِّئَةً فَلَا یُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا»(غافر،40) هر کس بدی کند به اندازه آن جزا می‌گیرد و در ادامه فرمود: «وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَئِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ یُرْزَقُونَ فِیهَا بِغَیْرِ حِسَابٍ» آیه زیبایی است که می‌فرماید: از مردان و زنان صالح هر کس یک کار خوب انجام دهد، بدون حساب وارد بهشت می‌شود.