عقده حقارت از نگاه قرآن/ جهل و ناآگاهی، عامل خودکم‌بینی است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، یکی از مرض‌های روح آن است که انسان خود را دست کم می‌بیند و دیگران را از خود قدرتمندتر و تواناتر بپندارد در حالی‌که همه انسان‌ها استعداد رسیدن به کمال را دارند و همه مساوی هستند مگر آنان که بیشتر تقوا دارند و هیچ کس بر دیگری برتری ندارد مگر به‌وسیله تقوا، پس کسی‌ از دیگری کمتر و پایین‌تر نیست.
امام علی(ع) می‎فرماید: «این جهان عالم صغیر است و انسان عالم کبیر است». وقتی تاریخ را مطالعه می‌کنیم می‎بینیم که افرادی بودند که نقص عضو داشته‌اند ولی با پشت‌کار و اراده قوی به درجات بالا رسیده و از افراد سالم جلوتر زده‌اند.
باید توجه داشت خداوند متعال هیچ‌کس را حقیر نبافریده و هر انسانی می‌تواند به درجات بالا برسد.در جهان امروز عده‌ای به‌خاطر جهل و نادانی خود را از دیگران حقیرتر و کمتر می‌دانند و این در حالی‌است که انسان‌ها نباید خود را از دیگران کمتر بدانند فقط در مقابل خداوند سبحان هست که هرچه انسان کوچک کند و خود را هیچ بداند معرفتش به او بیشتر شده و مورد عنایات خداوند سبحان بیشتر قرار می‌گیرد.

خداوند متعال آن‌گاه که انسان را می‎آفرید فرمود که انسانی می‌سازم تا خلیفه و جانشین من روی زمین باشد و در این رابطه در آیه 30 سوره بقره آمده است: «وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلاَئِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَنُقَدِّسُ لَکَ قَالَ إِنِّی أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ؛ و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت من در زمین جانشینى خواهم گماشت [فرشتگان] گفتند آیا در آن کسى را می‌‏گمارى که در آن فساد انگیزد و خون‌ها بریزد و حال آن‌که ما با ستایش تو [تو را] تنزیه می‌کنیم و به تقدیست می‌‏پردازیم فرمود من چیزى می‌‏دانم که شما نمی‌‏دانید».

همچنین در آیه 39 سوره فاطر در رابطه با جانشین و خلیفه خدا بودن انسان آمده است: «هُوَ الَّذِی جَعَلَکُمْ خَلَائِفَ فِی الْأَرْضِ فَمَن کَفَرَ فَعَلَیْهِ کُفْرُهُ وَلَا یَزِیدُ الْکَافِرِینَ کُفْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا وَلَا یَزِیدُ الْکَافِرِینَ کُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا؛ اوست آن کس که شما را در این سرزمین جانشین گردانید پس هر کس کفر ورزد کفرش به زیان اوست و کافران را کفرشان جز دشمنى نزد پروردگارشان نمی‌‏افزاید و کافران را کفرشان غیر از زیان نمی‌افزاید».

احساس حقارت یک سکه دورو

محمدعلی سپهوندی، عضو هیات علمی دانشگاه لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا با بیان این‌که احساس حقارت سکه دورویی است که شیوه زندگی فرد را شکل می‎دهد، گفت: احساس و عقده حقارت به‌طور مفصل توسط آلفرد آدلر مطرح شد و براساس نظریه وی همه انسان‎ها از بدو تولد به علل مختلفی با این احساس مواجه می‎شوند.

وی بیان کرد: هنگامی‌که فرد نتواند بر احساس حقارت خود غلبه کند، این حس تقویت و تشدید گشته و منجر به شکل‎گیری عقده حقارت می‎شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه لرستان با اشاره به علل شکل‎گیری احساس حقارت در افراد، اضافه کرد: ضعف جسمانی، نادیده گرفتن شخص، عدم توجه والدین به کودک، احساس بی‎ارزشی، ناتوانی و... سبب به‌وجود آمدن احساس حقارت در فرد می‎شود.

سپهوندی اظهار کرد: احساس حقارت در برخی از افراد سبب شکل‎گیری تلاش شده و فرد را به تکاپو در جهت جبران ضعف‎ها و حقارت خویش مجبور می‎کند و در این صورت سبب پیشرفت در افراد می‎شود.

وی با بیان این‌که «احساس حقارت» همانند سکه‎ای دورو است، تصریح کرد: گاه این احساس به فرد انگیزه تلاش برای جبران کاستی‎ها را می‎دهد و گاه سبب سرکوفت خویش و احساس کهتری در افراد می‎شود.

این دکترای روانشناسی یادآور شد: احساس حقارت از همان دوران ابتدای زندگی سبب شکل‎گیری شیوه زندگی فرد می‎شود که این روش زندگی ممکن است سالم، معیوب و یا مستمسک باشد.

سپهوندی خاطرنشان کرد: برخی از افرادی‌که دچار احساس حقارت می‎شوند برای جبران این حس به‌سمت قدرت‎طلبی و بروز شخصیت درونی خویش پیش می‎روند و در این صورت انسان‎هایی موفق خواهند شد.

وی با اشاره به این‌که بسیاری از شخصیت‎های برجسته تاریخ به‌خاطر جبران احساس حقارت خویش، به انسانی موفق مبدل می‎شوند، یادآور شد: استفاده از تحقیر و مقایسه به‌جای تشویق کودک و شرمنده کردن او در بین جمع سبب بروز عقده حقارت می‎شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه لرستان گفت: اگر ضعف افراد را به رخ آن‌ها بکشیم و وی را در بین اجتماع سرکوفت بزنیم، عقده حقارت را در خویش شکل می‎دهند و همین قضیه گاهاً سبب جدایی می‎شود.

وی بیان کرد: گاهی احساس حقارت آن‌قدر شدید است که شخص به افسردگی، اضطراب، اختلال شخصیت و... مبتلا می‎شود و روان‎شناس‎ها در این موارد می‎توانند کمک شایانی به چنین شخصی کنند.