سفر از نگاه قرآن/ صدقه و دعا به‌هنگام سفر فراموش نشود

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، سفر به‌ویژه سفر تفریحی از نیازهای بشر است امروزه به‌خاطر امکانات زیاد مسافرتی اکثر انسان‌ها مرتب به سفر می‌روند ولی بعضی نمی‌دانند که چگونه سفر کنند تا سالم بمانند.
خداوند متعال در آیه یازده سوره مبارکه انعام در رابطه با سفر فرموده است: «قُلْ سِیرُواْ فِی الأَرْضِ ثُمَّ انظُرُواْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ؛ بگو در زمین بگردید آن‌گاه بنگرید که فرجام تکذیب‏ک نندگان چگونه بوده است».

آداب سفر
قبل از سفر باید آدابی را رعایت کنیم از جمله این‌که باید صدقه بدهیم، با دعا سفر را شروع کنیم، با افراد هم‌تراز خود به سفر برویم، در سفر اهل شوخی و خرج کردن باشیم، سوغات سفر را فراموش نکنیم.
همچنین، بهتر است تنهایی به سفر نرویم بلکه سفر کردن ما همراه با خانواده باشد، سفری که می‎رویم برای گناه کردن نباشد، در بناهای تاریخی و این‌که کسانی‌که صدها سال قبل این‌جا بودند و امروز کجا هستند، اندیشه کنیم، توجه داشته باشیم که نمازمان در سفر قضا نشود، در سفر به همسفران خود خدمت کنیم.
امام موسی‌ کاظم(ع) در این رابطه فرموده است: «هرکه به تنهایی مسافرت کند بگوید ماشاءالله لاحول و لاقوة الابالله، خدایا! در وقت وحشت، مونس من باش و در تنهائیم یاری‌ام کن و در غیابم آن‌چه دارم حفظ نما».
رسول خدا(ص) نیز فرموده است: «ای علی! هرگاه خواستی به شهری یا روستایی، وارد شوی، به هنگام ورود بگو: اللهم انی اسئلک خیرها و اعوذ بک من شرها، اللهم حبیبنا الی اهلها و حبب صالحی اهلها الینا! یعنی: ای خدا! از تو خیر این مکان را می‌خواهم و به تو از شر این مکان، پناه می‌برم، خداوندا! مرا محبوب اهل این مکان قرار بده و محبت افراد صالحش را در دلم جا بده».
محمدبن عیسی از شخصی نقل می‌کند که امام رضا(ع) از خراسان برایم تعدادی لباس فرستاد که در ان مقداری خاک بود! از آورنده لباس پرسیدم: این خاک چیست؟ گفت: خاک و تربت امام حسین(ع) است.امام رضا(ع) هرگاه لباس و یا چیز دیگری به شخصی، هدیه می‌کند، مقداری تربت امام حسین(ع) در آن قرار می‌دهد و می‌فرماید: به اذن الهی تربت این‌را حفظ می‌کند.
امام جعفرصادق(ع) فرمود: عده‌ای به محضر پیامبر(ص) آمدند و گفتند: ما عازم مسافرت به شام هستیم به ما سخنی بیاموزحضرت فرمود: شب هنگام هرکجا برای استراحت توقف نمودید، وقتی به بسار رفتید، قبل از خواب، تسبیح فاطمه(س) و آیه‌الکرسی را بخوانید که شما را از هر چیزی حفظ می‌کند.
آن‌ها رفتند و هنگام خواب دستور حضرت را به‌کار بستند در آن حوالی راهزنانی بودند که این عده را زیر نظر گرفته و منتظر بودند که شب بشود و به این‌ها دستبرد بزنند، وقتی شب شد یکی از راهزنان برای آگاهی از موقعیت مسافرین، به محل استراحت آنان آمد ولی غیر از دیوار بلندی که دور تا دور آن محل را فرا گرفته بود، چیزی ندید! برگشت و این قضیه را به راهزنان خبرداد راهزنان سخن او را قبول نکرده و گفتند: تو آدم ضعیفی هستی و از ترس این حرف را می‌زنی! اما وقتی خود به محل آمدند و آن دیوار بلند را دیدند، به‌ناچار برگشتند.
صبح فردا باز به آن محل رفتند و از دیوار خبری نبود و مسافرین آنجا بودند، راهزنان از مسافرین پرسیدند: شما دیشب کجا بودید؟ گفتند: همین‌جا راهزنان گفتند: دیشب ما آمدیم ولی جز دیوار بلندی چیزی ندیدیم! قضیه شما چیست؟ آنان گفتند: پیامبر به ما سفارش کرده است که شب قبل از خواب تسبیح فاطمه(س) و آیةالکرسی را بخوانیم و ما هم همین‌کار را کردیم، راهزنان گفتند: شما آزادید و به هر کجا که می‌خواهید بروید که به خدا سوگند ما هرگز شما را تعقیب نمی‌کنیم و بدانید تا زمانی‌که به دستور پیامبرتان عمل می‌کنید، هیچ راهزنی نمی‌تواند به شما اسیب برساند.
امام جعفرصادق(ع) فرموده است: کسی‎که حاجی را در مراجعت از حج، در حالی‌که غبار سفر بر سر و روی اوست در آغوش بگیرد مثل کسی است که دستش به حجرالاسود رسیده باشد و هرگاه شخصی از مسافرت برگشت و داخل خانه‌اش شد، قبل از هرکاری، برخود آب بریزد، وضو بگیرد و دو رکعت نماز بخواند سپس به سجده رفته و صدبار شکر کند.
رسول خدا(ص) فرمود: هرکه به سفر می‌رود در بازگشت برای خانواده‌اش، هدیه بیاورد اگرچه آن هدیه تکه سنگی باشد و نیز فرموده است: اگر در مکانی راه را گم کردید به طرف راست بروید و نیز فرموده است: مسافرت کنید تا سلامت باشید، تلاش کنید تا منفعت یابید و حج کنید تا بی‌نیاز شوید.
ابابصیر می‌گوید: به امام صادق(ع) گفتم جایز است انسان با افراد پول‌داری که خود نمی‌تواند مثل آن‌ها خرج کند، به سفر برود؟ حضرت فرمود: دوست ندارم که مؤمن خود را کوچک کند! بلکه با هم‌ترازان خود به سفر برود.

مسافرت 4 نفره شایسته است

رسول خدا(ص) فرمود: مناسب‌ترین عدد برای سفر، چهار نفر است و اگر بر هفت تن فزونی گیرند، سر و صدا درمی‌آید و نیز فرموده است: سردسته مسافرین خوب است به مسافرین خدمت کند.
امام جعفرصادق(ع) نیز در این رابطه فرموده‌اند: مروت و جوانمردی دو قسم است: یکی در سفر است که شامل بخشش توشه و غذایت به همسفران، شوخی در غیر حرام، عدم مخالفت با همراهان و عدم نقل مسائلی که در طول سفر پیش آمده و مسافرین راضی به نقل آن نیستند، دوم جوانمردی و مروت در حضر و شهر و دیار خود است که شامل تلاوت قرآن، حضور در مساجد، مصاحبت با خوبان و کسب علم و دانش است.

حجت‌الاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی‎فقیه رد استان و امام جمعه خرم‌آباد در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با اهمیت سیر و سفر گفت: آیه 44 سوره فاطر با این مضمون که «أَوَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَکَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُعْجِزَهُ مِن شَیْءٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَلَا فِی الْأَرْضِ إِنَّهُ کَانَ عَلِیمًا قَدِیرًا »، مطالعه سرنوشت گذشتگان و پیشینیان و به‌نحوی مطالعه تاریخ و سیر و سفر در روی زمین برای عبرت گرفتن از تاریخ پیشینیان است.
وی افزود: یکی از موضوعاتی که در قرآن‌کریم مورد توجه قرار گرفته سیر و سیاحت در زمین است خداوند متعال در آیات متعددی دستور داده که شما سیر در زمین داشته باشید و آثار و حالات گذشتگان را مطالعه کنید و از آن‌ها عبرت بگیرید.
این مفسر قرآن کریم با بیان این‌که هدف قرآن این است که تاریخ گذشتگان را به آیندگان پیوند بزند، گفت: آثار فرهنگی، فکری، هنری، اجتماعی و اقتصادی گذشتگان می‌تواند برای آیندگان درس عبرت باشد.
وی افزود: خداوند متعال در این آیه فرموده است: «آیا در زمین نگردیده ‏اند تا فرجام [کار] کسانى را که پیش از ایشان [زیسته] و نیرومندتر از ایشان بودند بنگرند و هیچ چیز نه در آسمان‌ها و نه در زمین خدا را درمانده نکرده است چرا که او همواره داناى تواناست».
حجت‌الاسلام میرعمادی ادامه داد: قرآن به این علت ما را دعوت به مطالعه و سیر در تاریخ پیشینیان کرده است تا بتوانیم خصوصیات اخلاقی گذشتگان را درک کنیم و پی ببریم چگونه برخی از آن‌ها سعادتمند و برخی هم بدبخت، برخی کامیاب و برخی هم ناکام و برخی پیشرفت و برخی هم پس‌رفت کرند.

نماینده ولی‎فقیه در استان لرستان با یادآوری این‌که مهمترین مساله در مطالعه تاریخ گذشتگان این است که از آن‌ها درس بگیریم و کسب تجربه کنیم، افزود: با مطالعه در تاریخ گذشتگان علل سقوط و پیشرفت پیشینیان را متوجه می‌شویم، به عظمت و قدرت خدا پی برده و پند و عبرت می‌گیریم.
این مفسر قرآن‌کریم در بیان معنای سیر گفت: سیر یعنی گردش، سفر و سیاحت و همچنین بررسی و مطالعه و تحقیق و پژوهش، خداوند متعال در این آیه یک تصوری را از ذهن افراد بیرون می‌آورد که شما مغرور نشوید که چه نیازی به مطالعه تاریخ گذشتگان داریم چه‌بسا نکات مثبتی در آن‌ها بوده که شما می‌توانید برای خودتان ایجاد کنید لذا آیندگان از گذشتگان بی‌نیاز نیستند.

هدف از سفر حفظ دین و تبلیغ و ترویج دین باشد

حجت‌الاسلام والمسلمین میرعمادی با اذعان به این‌که اسلام راجع به سیر و سفر یک اهمیت فوق‌العاده‌ای قائل است، افزود: آیات و روایات فراوانی داریم که ما را تشویق به سیر و سفر می کند لیکن اسلام می‌گوید سیر و سفر باید جهت‌دار و هدفمند باشد.
وی اضافه کرد: هدف از سفر باید کسب علم و دانش،  تحقیق و پژوهش، کار، اشتغال و تجارت، حفظ دین، تبلیغ و ترویج دین، مشاهده فرهنگ و تمدن پیشینیان، پی بردن به عظمت و قدرت خدا برای کشف و اکتشاف، شناخت نقاط قوت و ضعف برای گشودن دریچه جدید در زندگی، تفریح و سیاحت و لذت حلال باشد چنان‌که امام صادق(ع) فرموده است از جمله سفارشات پیامبر اکرم(ص) به امام علی(ع) این بوده  که یا علی سزاوار نیست انسان خردمند سفر کند مگر برای سه چیز، تامین معاش و هزینه زندگی، توشه‌اندوزی برای آخرت و سفر برای تفریح و لذت حلال.

این مفسر قرآن‌کریم با تاکید براین‌که سفرهایمان باید هدفمند و جهت‌دار و معنادار باشد، و قبل از سفر باید هدف خود از سفر را بدانیم، گفت: بسیاری از اردوهایی که برگزار می‌شود هدف خاصی را دنبال نمی‌کند.
وی با بیان این‌که فرهنگ گردشگری و صنعت جهانگردی یکی از موضوعاتی است که از اهمیت خاصی برخوردار است، ادامه داد: متاسفانه صنعت گردشگری امروزه دچار یک انحراف شده و هوس‌باز جای توریست و گردشگری را گرفته و این در حالی است که صنعت گردشگری یک ماهیت مستقلی دارد که برای خودش شأن و جایگاه والایی دارد.

امام‌جمعه خرم‌آباد گفت: لازمه تقویت صنعت گردشگری این است که جاذبه‌هایی را که در کشور وجود دارد از جمله جاذبه‌های مذهبی و زیارتی، جاذبه‌های فرهنگی از جمله آداب و رسوم مردم، جاذبه های هنری و ادبی، علمی و شخصیت‌ها و کتب مذهبی و علمی و اثار باستانی و همچنین جاذبه‌های طبیعی را برجسته و تقویت کنیم.
وی با بیان این‌که بسیاری از آثار و منابع گردشگران به‌عنوان منبع دست اول همیشه مورد توجه محققان بوده و سیاحت‌نامه‌هایی وجود دارد که بسیاری از وقایع و حقایق تاریخ را در خود دارد، افزود: اگر گردشگری ما هدفمند و جهت‌دار باشد می‌تواند بسیار مؤثر باشد.
این مفسر قرآن‌کریم با تاکید براین‌که ما باید صنعت گردشگری را هدفمند و جهت‌دار کنیم و آن‌را به‌سمت چیزهای باارزش و ماندگار سوق دهیم، اظهار کرد: ما باید تلاش کنیم از نتایج تحقیق پژوهشگران در سیر و سفر استفاده کنیم و از گردشگرانی استقبال کنیم که منشا آثار و برکات هستند.

وی ادامه داد: گردشگران هم باید با هدف مطالعه  نقاط قوت و ضعف بیایند و هدف آن‌ها کمک به پیشرفت باشد نه برای خوشگذرانی و هدر دادن پول و سرمایه، یک گردشگر باید با مطالعه نقاط قوت و ضعف آن‌ها را به ما یادآوری کند.
نماینده ولی‌ فقیه در لرستان گفت: با تدبر در این آیه متوجه می‌شویم که هدف از سیر و سفر باید کسب تجربه و عبرت گرفتن، تفریح و لذت حلال، فراگیری دانش و پژوهش و کار و تجارت باشد.