از بینظمی در سالن ناشران مجازی تا غرفههایی پر از رنگ امید
گروه اجتماعی: هفدهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب مشهد از پنجم آبان در حالی شروع به کار کرد که امیدهای بهبودی و پیشرفت را نسبت به سالهای قبل در این نمایشگاه دوباره زنده کرد اما بازهم بینظمی در برخی سالنهااز نکاتی است که به چشم میخورد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در چند سال اخیر قرار گرفتن نمایشگاه بینالمللی کتاب مشهد در سراشیبی سقوط و افول، تمایل و علاقه عموم مردم به خصوص قشر کتاب خوان این شهر را به کتاب سرد کرده بود. افت شدید کیفیت کتابها بین محصولات همه ناشران، عدم حضور ناشران بزرگ ملی و دانشگاههای معتبر و تبدیل کل نمایشگاه به مرکز فروش کتب کنکور بزرگترین اتفاق حوزه کتب در این استان را در حد یک نمایشگاه سازمانی کوچک پایین آورده بود؛ اما خوشبختانه امسال در کنار همه کم و کاستیها، تلاش اداره ارشاد استان را در کاهش شیب این سراشیبی و بهبود شرایط کاملا شاهد بودیم که اتفاقا بازخورد این تلاش را در افزایش تعداد بازدیدکنندگان میتوان دید.
سالن ناشران عمومی، طعم تلخ و شیرین کتاب
در یک نگاه، کتابهای ارائه شده در این بخش امید بهبود را در نظر مخاطب افزایش میداد. کاهش چشمگیر کتابهای ضعیف و بیمحتوایی مانند فالگیری، تعبیر خواب، جن گیری و ... نسبت به نمایشگاه سال گذشته و حضور ناشران بزرگ ملی نقاط قوت اصلی این بخش بودند. گرچه ناشران بزرگ ملی که در این بخش شرکت کرده بودند، به تعداد انگشتان یک دست نمیرسیدند اما همین حضور، نویدبخش بازگشت کتب با ارزش به این نمایشگاه بود.
عمده کتابهای ارائه شده در این سالن، کتابهای مذهبی و ادبی به شمار میرفت. کتابهای مذهبی ارائه شده توسط مراکز دین پژوهی معتبر، باعث ترویج نگاه آکادمیک و دوری از توسل به کتابهای ضعیف در این حوزه بود. ارائه ترجمه قرآن به زبانهای خاص مانند کرمانجی و همراه کردن قرآنهای نفیس با وسایل الکترونیکی برای قرائت راحتتر نیز نوآوریهای اصلی حوزه قرآن محسوب میشود.
در بخش کتب ادبی، در مقایسه با سال گذشته آثار ارائه شده در سطح مناسبتری قرار داشت و در کنار رمانهای معمولی شاهد ارائه آثار کلاسیک و با ارزش، آثار نویسندههای مطرح جهانی و نقدهای فاخر هم بودیم. از طرفی حضور تعدادی ناشر بزرگ ملی، به شکل محسوسی سطح کتب ارائه شده این بخش را ارتقا داده بود.
مثبت یا منفی بودن کتابهای روانشناسی
حضور کتابهایی که شاید در حوزه روانشناسی طبقهبندی شوند، در همه غرفهها جلب توجه میکرد، کتابهایی که در واقع نوعی کتاب کار برای خودروان درمانی، مثبت اندیشی، رسیدن به موفقیت در چند قدم و مضامینی این چنینی دارند. چنین کتابهایی در جامعه ما حکم تیغ دولبه را دارند، هم میتوانند بسیار مفید باشند و هم در مواردی اگر قرار است جایگزین تشخیص و درمان بیماریهای روانی توسط متخصص شود، درست مانند خوددرمانی در سایر بیماریها، بیشتر از فایده ضرر خواهد داشت.
جدا از مضمون این کتابهای روانشناسی، حضور آنها در همه غرفه ها مؤید این مطلب بود که برخی از غرفهها عملا ناشر نبوده و کتابهای ارائه شده آنها مربوط به خود انتشارات نیست. گرچه تجمع دو یا چند ناشر و ارائه کتابها در یک غرفه اتفاق جدیدی نیست اما تبدیل کل نمایشگاه به دفتر فروش یک انتشارات نیز ایده خوبی نیست.
در نگاه کلی نمیتوان منکر پیشرفت کیفی نمایشگاه نسبت به سال گذشته شد اما اگر کتابهای ارائه شده در این نمایشگاه را جامعه نمونهای از کتابهای چاپ شده در کشور در نظر بگیریم، یک نکته خودنمایی میکند و اینکه کتابهای ما بر اساس نیازهای جامعه نیستند.
در جامعهای مثل ایران که نرخ سرانه مطالعه در حد چند دقیقه است، چاپ و نشر کتاب نیز باید هدفمند باشد. نبود کتابهایی از نویسندگان متخصص و معتبر در رابطه با مشکلات دامنگیر جامعه که اتفاقا خراسان رضوی در چند مورد آن رتبه اول در کشور را دارد، اهمال کاری ناشران مشهدی را بارزتر میکند.
رونق بازار کتاب در سالن کتب تخصصی و دانشگاهی
شلوغترین سالن این نمایشگاه طبق انتظار، سالن کتب تخصصی و دانشگاهی بود. گرچه این بخش در سالهای گذشته هم پررونقترین بخش نمایشگاه بود، اما بر خلاف سالهای قبل که این بخش عملا در انحصار کتب کنکور قرار داشت، امسال با رقههای امیدی از حضور دانشگاههای معتبر و ارائه کتابهای تخصصی هم به چشم میآمد.
زمان برگزاری این نمایشگاه که در دومین ماه سال تحصیلی است و با توجه به حضور تعداد زیادی دانشگاه در شهر مشهد، بخش بزرگی از مراجعان این نمایشگاه دانشجویان هستند و پربارتر شدن این نمایشگاه میتواند در جذب وخدمات دهی به این افراد بسیار موثر باشد.
سالن سوت و کور ناشران خارجی
شاید سالن کتب خارجی به دلیل ماهیت خاص کتابهای ارائه شده، مخاطبان زیادی نداشته باشد اما اینکه در مقابل برخی غرفهها حتی یک نفر هم نایستاده بود، کمی غمانگیز به نظر میآمد؛ کتب ارائه شده در این بخش نسبت به سالهای قبل از کمیت و کیفیت بهتری برخوردار بود، علاوه بر کتابهای ادبی کلاسیک و جدید ارائه شده، کتابهای طبقهبندی شده انگلیسی در زمینههای تخصصی و عمومی دیگر نقطه قوت این بخش نسبت به سال گذشته به شمار میرفت.
نکته دیگری که در این سالن جالب توجه بود، تعداد اندک ناشران خارجی بود که حتی پنج تا هم نمیشدند، و به نظر میآمد بهتر است نام این سالن به کتب خارجی به جای ناشران خارجی تغییر کند. از طرفی کتابهای این سالن اکثرا به زبانهای انگلیسی و عربی بودند و اگر مخاطبی نیاز به کتابی در زبانهای دیگر مانند فرانسه بود، شانسی در زمینه یافتن آن نداشت.
غرفههای کودک پر از قصه و امید
کتابهای کودک ارائه شده در نمایشگاه امسال دو خصوصیت مثبت قابل توجه داشتند. اول اینکه رشد محسوسی در کتابهای ملی مذهبی دیده میشد، داستانهایی بر پایه پیامبران، ادیان و ائمه(ع) در کنار کتابهایی از اساطیر و قهرمانان ایرانی، ترکیب مناسبی از داستان برای کودکان به وجود آورده بود. نکته مثبت دوم پیشرفت گرافیک و طراحی کتابها بود، که امید تغییر کتابها از یک سری نقاشیهای کارتونی به گرافیکهای با کیفیت بالاتر را زنده میکرد.
در این غرفه علاوه بر کتاب، وسایل کمک آموزشی نیز به چشم میخورد که محصولات ارائه شده توسط تعدادی از ناشران، کاربرد تخصص و رواشناسی را در طراحی آنها تأیید میکرد زیرا کتب و محصولاتی که در اختیار کودک قرار میگیرد کمک بزرگی به تشکیل شخصیت و تواناییهای او میکند و این به معنی حساسیت کار در بخش ناشران کودک است لذا این حساسیت باید در ارائه کتابهای قصهای که بی هدف و بی کیفیتی که در این نمایشگاه هم کم نبود، بیشتر به کار رود.
بی نظمی و بلاتکلیفی در سالن ناشران مجازی
سالن ناشران مجازی در واقع نقطه ضعف اصلی و غیرقابل چشم پوشی این نمایشگاه بود. تعداد اندک ناشران مجازی و محصولات ارائه شده در این سالن، راه را برای تغییر کاربری آن به فروش لوازم التحریر و تجهیزات جانبی موبایل باز کرده بود.
محصولات مجازی ارائه شده در این سالن بسیار ابتدایی و دم دستی بودند و با در نظر گرفتن سرعت بالای پیشرفت تکنولوژی در جهان امروزی، عقب ماندگی این محصولات بسیار ناامید کننده را به ارمغان میآورد.
عدم توجه به ابعاد زیبایی شناختی نمایشگاه کتاب
در کنار مشکلات پایهای که در انتخاب و ارائه کتابها وجود داشت، بی سلیقگی و عدم توجه به ابعاد زیبایی شناختی این نمایشگاه نیز دلیل خوبی برای پس زدن مخاطب بود؛ اولین مشکل که باعث سردرگمی و خستگی بسیاری از بازدید کنندگان شده بود، نبود راهنمای غرفهها بود که افراد را در پیدا کردن غرفههای مورد نظر خود دچار سردرگمی میکرد و در مواردی برای یافتن یک غرفه شاید مجبور به گشتن کل سالن میشدند.
همچنین هیچ راهی برای اطلاع یافتن افراد از احتمال ارائه شدن یک کتاب در این نمایشگاه وجود نداشت. در حالی که با یک برنامه ریزی ساده، ستاد برگزاری میتوانست از ناشران شرکت کننده لیست کتابهای ارائه شده خود را قبل از نمایشگاه درخواست کند و در یک پایگاه داده با موتور جستجو در اختیار بازدید کنندگان قرار دهد؛ اینگونه علاوه بر راحتتر بودن نظارت، بازدیدکنندگان نیز میتوانستند هدفمند به بازدید بپردازند.
نداشتن اسم برای برخی غرفهها، حضور ناشران کتب کودک بین غرفههای ناشران عمومی، بی سلیقگی و بی نظمی در چیدمان غرفهها و کتابهای هر غرفه و ... ظاهر سالن ناشران عمومی را بسیار ناپسند کرده بود.
غرفه داران نیز در چیدمان کتابهای خود هیچ هدفی را دنبال نمیکردند، وقتی کتاب آشپزی در کنار بررسی عرفان در اشعار مولانا قرار میگیرد و به دنبال آن رنگ آمیزی برای کودکان را میبینیم، ذهن بیننده را عملا دچار بهم ریختگی موضوع کرده و تمایل خود را برای دنبال کردن بقیه ردیف کتابها از دست میدهد.
چاپ برخی کتب فقط اتلاف کاغذ است
اگر در نظر بگیریم برای تولید هر برگ کاغذی که دور ریخته میشود، حدود 10 لیتر آب استفاده شده است، آن وقت متوجه میشویم که چاپ برخی کتابها در واقع به اندازه یک دریاچه آب هدر دادن است؛ کتابهایی مانند پیامکهای مختلف، تعبیر خواب، جملات زیبا و ... که علاوه بر محتوای ضعیف، طراحی و چاپ غیرحرفهای دارند، در واقع نوعی هدر دادن کاغذ و در برخی موارد حتی توهین به شعور خواننده است.
در برخی از این کتب، ترویج خرافه به نام دانشمندان و حتی در پارهای موارد با استناد به احادیث مشکوک با راوی غیرقابل اعتماد صورت میگیرد که در واقع نوعی سم پراکنی در جامعه خواهد بود.
افتتاح اولین کتابخانه سیار ایران
افتتاح اولین کتابخانه سیار ایران در این نمایشگاه یکی از بهترین اتفاقهای این نمایشگاه بود. این کتابخانه سیار که توسط نهاد کنابخانههای عمومی کشور و اداره کل کتابخانههای عمومی استان خراسان رضوی افتتاح شده است، در واقع یک تریلر بزرگ بوده که درون آن یک کتابخانه کوچک به همراه یک سالن مطالعه تعبیه شده است.
این کتابخانه هر روز به یکی از روستاهای ایران سر خواهد زد و روستاییانی که در روستاهای خود کتابخانه عمومی ندارند میتوانند به مدت یک روز علاوه بر امانت گرفتن و مطالعه کتاب در خود تریلر، اگر وسایل الکترونیکی مانند گوشی هوشمند داشته باشد، از کتابخانه دیجیتال آن هم استفاده کنند.
در آخر با همه تلاشی که اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان در برگزاری این نمایشگاه کرده بود، این نمایشگاه برای کلان شهری مثل مشهد و با توجه به اینکه زمانی کمتر از 14 ماه تا قبول پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال 2017 برای این شهر داریم، امیدواریم این اداره کل، از بازخوردهایی که در نظرسنجیهای انجام شده خود در سطح نمایشگاه و رسانهها انجام می شود، در ارتقای سطح این نمایشگاه تا حد کلان شهر مشهد بهتر استفاده ببرد.
مهدیه سلطانی
