تصویرسازی مسلمانان از دنیای مدرن در آثار پژوهشگران سوئدی
گروهی از پژوهشگران سوئدی در آثار خود به مطالعه تصویری که از اروپا و دنیای مدرن در جهان اسلام وجود دارد و تصویر غرب در میان دانشمندان مسلمان پرداختهاند.
آنه سوفی روآلد، اوا اورز روزاندر، پیا کارلسون مینگاتی، تورستن هیلن، جنی برگلوند، دیوید تورفیل، دیوید وسترلوند، سوزان اولسون، سیگرید کاله، سیمون سورگنفرای، فیلیپ هالدن، کریستر هدین، کییل هرنستام، گودمار انیر، گوران لارسون، لایف اشتنبرگ، محمدفضل هاشمی، یان اوستن هرپه، یوناس اسونسن، یوناس اوتربک و تورستن یانسون از جمله اسلامشناسان سوئدی هستند که سالها با تحقیق و پژوهش در زمینه اسلام و مسائل مطرح در این دین الهی، تجارب خود را در این زمینه به رشته تحریر درآوردند.
ایکنا با استناد به سایت رایزنی فرهنگی ایران در سوئد زندگینامه و آثار این اسلامشناسان را در دو بخش برای علاقمندان معرفی کرده است، در بخش اول گروهی از این پژوهشگران و آثار آنان معرفی شد و اکنون بخش دوم آن از نظر میگذرد:
فیلیپ هالدن
فیلیپ هالدن، پژوهشگر و مدرس مرکز مطالعات الهیات و ادیان در سال 2001 در مقطع دکترا در رشته اسلامشناسی فارغالتحصیل شد.
تاریخ ادیان، تاریخ سجع و خطابه اسلامی عرب در مفهوم گسترده از زمان حضرت محمد(ص) (قرن هفدهم) تا استفاده امروزی از رسانههای نوین دیجیتال از قبیل mp3 و اینترنت از حوزههای پژوهشی این اندیشمند دینی است.
از آثار منتشر شده هالدن میتوان به «سلفیگری جهادمحور در اینترنت»،
«مطالعه روابط بین مذاهب»، «پرسش درباره اسلام» و «خطبه اسلامی بر روی
نوار کاست؛ مطالعهای بر کلام و فونوگرامولوژی» اشاره کرد.
کریستر هدین
کریستر هدین، استادیار الهیات، مورخ و اسلامشناس در زمینههای الهیات اسلامی و اسلام در اروپا به پژوهش پرداخته است.
وی رساله دکترای خود را در ارتباط با دیدگاه مسلمانان معاصر نسبت به اسلام به عنوان دینی ذاتی، با عنوان «همه مسلمان به دنیا آمدهاند؛ طبق نظر مدافعان بنیادگرا اسلام دینی ذاتی است» در سال 1988 به چاپ رساند.
«هیچ چیز بیش از حقیقت تلخ نیست»، «مذاهب شرقی: فلسفه و معرفت زندگی در هند و شرق آسیا»، «مسیحیت؛ دکترین، تقوی و تاریخ»، «اسلام مطابق قرآن»، «تاریخ اسلام: ایمان و سنن در گذر اعصار»، «خاورمیانه در عصر باستان؛ نقطه تلاقی فرهنگها»، «قدیمیترین کلیسا؛ موعظه، محاکمه و توفیق طی پنج قرن»، «خداشناسی آزادیبخش علی شریعتی؛ عناصر غربی در انقلاب شیعه ایران»، «اسلام و غرب؛ نقاط تلاقی، اسطورهها و تناقضات» و «تور آندرهآ و شرقگرایی» از جمله تجارب پژوهشی و آثار منتشر شده این مورخ سوئدی است.
همچنین از دیگر آثار وی میتوان به «اسلام در جامعه؛ سیاست، گفتار و کردار مسلمانان»، «بلوغ بشریت؛ اخلاقیات و تربیت طبق نظر میشل دو مونتان»، «فرزندان ابراهیم؛ چه چیز یهودیت، مسیحیت و اسلام را از یکدیگر متمایز کرده و با یکدیگر متفق میکند؟»، «اسلام در زندگی روزمره و در جهان»، «انجیل و قرآن»، «پیران و خدایان؛ نظر افراد مسن و پیر در مذاهب دنیا»، «شرایط vetandets؛ نظریه و مشاهدات علمی حقیقت در پرتوی تاریخ» و «همه مسلمان به دنیا آمدهاند؛ طبق نظر مدافعان بنیادگرا اسلام دینی ذاتی است» اشاره کرد.
کییل هرنستام
کییل هرنستام، استاد بازنشسته تعلیم دینی در دانشگاه کارلستاد سوئد است که ادیان غیرمسیحی، همانند اسلام و بودائیسم و آموزش دینی در مدارس معمولی سوئد را مورد پژوهش قرار داده است.
«تنوع مذهب در میان اعضای خانواده در کشورهای مختلف(پاسخ، گفتمان)»، «صدای اسب باد را میشنوی؟ ادبیات مذهبی درباره هنر گزینش معرفت»، «اسلام در کتابهای مدارس سوئد»، «کتاب یادداشت مدرسه - اسلام»، «درک بیشتری از اسلام» و «چشمانداز اسلام» از آثار وی برشمرده میشود.
کییل هرنستام در اثر «درک بیشتر اسلام» به بررسی تصویر اسلام در کتابهای درسی مذهبی میپردازد. وی بهمنظور بسترسازی برای تحقیقات خود به دیدگاه غرب نسبت به اسلام پرداخته و مروری تاریخی از این دیدگاه ارائه کرده است و توضیح میدهد که رسانههای گروهی غرب از اسلام چه چیزی ساختهاند.
این استاد دانشگاه پس از مروری تاریخی بر روابط غرب با اسلام، بیان میکند که پرسش «چه چیزی به عنوان معرفت نسبت به اسلام شناخته میشود؟» به منافعی میرسد که گردآوری دانش واقعگرایانه را کنترل کرده و برای این منظور از مهارتهای مزبور استفاده میکند.
گودمار انیر
گودمار انیر در سال 1942 در جنوب هند متولد شد. وی به تحصیل در دو رشته الهیات و زبانهای شرقی در دانشگاه اوپسالای سوئد پرداخت. این پژوهشگر سوئدی در سال 1973 با ارائه رساله دکترای خود در ارتباط با تلاقی مذاهب در هند از این دانشگاه فارغالتحصیل و بهعنوان استاد مذهب، با تخصص در حوزه تاریخ ادیان در دانشگاه دالارنای این کشور مشغول فعالیت شد.
وی همچنین با مطالعه درباره شاه و امام خمینی(ره) و تلاقی مذاهب در سوئد امروز، تجارب خود را با عناوین «امام روحالله خمینی(ره)، محمدرضاشاه پهلوی و سنتهای مذهبی ایران» و «تلاقی مذاهب در باب مسیحیت، اسلام هندوئیسم و جنبشهای نوین مذهبی در سوئد و جهان» منتشر کرد.
گوران لارسون
گوران لارسون، استاد مطالعات دینی(متخصص مذاهب تطبیقی) در دانشگاه گوتنبرگ سوئد در زمینه اسلام و مسلمانان در اروپا، الهیات اسلامی، قرآن، مذهب، رسانهها و فرهنگ مذهب، کوچ و مهاجرت مذهب، تدریس و یادگیری به پژوهش پرداخته است.
در میان آثار منتشر شده وی میتوان به «بررسی درگیریهای بین مسلمانان در آندلس قرون وسطی»، «اسلام و مسلمانان در کشورهای نوردیک و بالتیک» و همچنین «بررسی الهیات اسلامی» اشاره کرد.
لارسون علاوه بر پژوهش در مورد دروس مسلمانان، به انتشار مقالات و کتابهایی در زمینه دین، رسانه و فرهنگ جوانان همچون «مسلمانان و فنآوریهای جدید اطلاعات و ارتباطات؛ نکاتی درباره یکی از حوزههای نوظهور و نامحدود»، « آیا درباره اسلام راست میگویند؟ روایات ارتدادی و نمایش اسلام در WikiIslam» و «روایات شمول و عدم شمول؛ اسلام و مسلمانان بهعنوان موضوع مطالعات اروپایی» مبادرت کرده است.
لایف اشتنبرگ
لایف اشتنبرگ، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه لوند سوئد است. این اندیشمند دینی از سال 1997 تا 1999 میهمان مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد بود که بعد از این سالها میهمان مؤسسه فرانسوی مطالعات اعراب در دمشق (IFEAD) سوریه شد.
وی در دانشگاههای اوپسالا و وکسیو نیز کار کرده است، اما از سال 2001 در رشته اسلامشناسی دانشگاه لوند صاحب کرسی شد و بعد از آغاز استادیاری در سال 2003، به عنوان استاد این دانشگاه در سال 2011 منصوب شد.
تفاسیر معاصر از اسلام در صوفیگری، مسلمانان در اروپا، اسلامگرایی در چارچوب مبحث روابط بین اسلام و علوم مدرن از حوزههای پژوهشی لایف اشنتبرگ است.
از آثار وی میتوان به «جهانیسازی و دنیای اسلام؛ فرهنگ، مذهب و مدرنیته»، «اتحادیه اروپا و شورای همکاری کشورهای خلیج فارس؛ چالشها و چشماندازها در لوای ریاست سوئد بر اتحادیه اروپا»، «صوفیگری امروز؛ میراث و سنتی در جامعه جهانی»، «علوم و فنون در دنیای عرب»، «مسلمانان در سوئد، یادگیری و زندگی»، «اسلامیسازی علوم: چهار جایگاه مسلمانان جهت ایجاد مدرنیته اسلامی» و «جهانیسازی و دنیای اسلام: فرهنگ، مذهب، و مدرنیته» اشاره کرد.
لایف اشتنبرگ پس از انتشار کتاب «اسلامیسازی علوم؛ چهار جایگاه مسلمانان جهت ایجاد مدرنیته اسلامی» که موفق به دریافت جایزه شد، مدرک دکترای خود را در رشته مطالعات اسلامی در سال 1996 از دانشگاه لوند دریافت کرد.
محمدفضل هاشمی
محمدفضل هاشمی، تا سال 2013 استاد تاریخ نظریهها در گروه آموزشی مطالعات تاریخی، فلسفی و مذهبی دانشگاه اومئو سوئد بود. وی مدرک دکترای خود را با ارائه پایاننامهای با موضوع «تفکرات سیاسی متفکر مسلمان، غزالی (1058-1111) و توسعه تفکر سیاسی در جهان اسلام طی دوران قرون وسطای اروپا» در سال 1994 اخذ کرد.
وی بعد از این دوران پژوهشهای خود را بر تاریخچه نظریات اسلام و مسلمانان طی دوران مدرن متمرکز کرد و بهطور خاص به مطالعه تصویری که از اروپا و دنیای مدرن در جهان اسلام وجود دارد و ایجاد تصویری از غرب در میان دانشمندان مسلمان و تصویر شرقیها از مسلمانان در غرب پرداخت.
استاد الهیات و فلسفه اسلامی در دانشگاه اوپسالا با سیر تجارب پژوهشی، آثار خود را با عناوین «بهار عربی؛ قیام مردم در خاورمیانه و شمال آفریقا»، «ایمان و انگیزه در اسلام سیاسی»، «پیروی از فرهنگ و تمدن باختری؛ نظریات غرب و مدرنیته در میان متفکران مسلمان»، «ترکیه؛ پنجره ایران به اروپا» و «تبعیدیهای مسلمان و بحث شهروندی اروپا، روشنفکران ایرانی در لندن و پاریس 1850-1908» منتشر کرد.
یان اوستن هرپه
یان اوستن هرپه، اسلامشناس سوئدی و استاد بازنشسته مطالعات در مرکز الهیات و مطالعات مذهبی دانشگاه لوند در سال 1965 مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه اوپسالا دریافت کرد و در سال 1967 موفق به اخذ مدرک کارشناسی در رشته مذاهب و زبانهای سامی شد.
وی از سال 1967 تا 1968 در دانشگاه استراسبورگ به مطالعه پرداخت و در سال 1971 برای اخذ لیسانس الهیات در دانشگاه اوپسالا به تحصیل مشغول شد و در سال 1972 از تز خود در مورد تاریخ مذاهب دفاع کرد.
هرپه از سال 1972 تا 1976 در دانشگاه اوپسالا و دانشگاه اومئو بهعنوان استاد ارشد مشغول به کار شد؛ همچنین وی در سال 1976 بهعنوان استاد در دانشگاه اوبو آکادمی و از سال 1976 تا 1982 نیز بهعنوان استاد ارشد تاریخ مذاهب و روانشناسی مذاهب در دانشگاه لوند اشتغال داشته است.
این اسلامشناس سوئدی که از سال 1982 تا 1984 در مورد مطالعات اسلامی در مجمع پژوهشی علوم انسانی و علوم اجتماعی سوئد به تحقیق پرداخت، در سال 1984 در دانشگاه لوند صاحب کرسی استادی مطالعات اسلامی شد.
از تجارب پژوهشی و آثار منتشر شده وی میتوان «اسلام؛ الگوهای تدریس و زندگی»، «اسلام سیاسی»، «اسلام سیاسی؛ بررسی بنیادگرایی اسلامی»، «دنیای اسلام»، «اعراب و عربگرایی»، «اسلام و سنتها؛ مذهب در تغییر» و «هزار و یک شب و یازده سپتامبر، افکار درباره اسلام» را نام برد.
یوناس اسونسن
اسلام، بازتفسیر و مسائل جنسیتی از علایق پژوهشی یوناس اسونسن است. این پژوهشگر سوئدی علاوه بر مسائل مربوط به نقشهای جنسیتی و تفاسیر اسلام، اخیراً به استفاده روزمره مسلمانان از قرآن نیز علاقهمند شده است.
یوناس اسونسن در زمینه تحقیقات با مبنای بیرونی، در مورد دید مسلمانان نسبت به اخلاق زیستی (تحت Swegene) مطالبی نوشته و تحقیقات میدانی در مورد آموزش دینی اسلام در شهر کیسوموی کنیا را به انجام رسانده است.
وی همچنین تحقیقاتی را در مورد مباحثات بین مسلمانان در مورد HIV و بیماری ایدز انجام داده است که حامی مالی آن بنیاد 300 ساله بانک سوئد بوده و تحقیقی را نیز در مورد بحثهای حول محور تاریخ تولد یا مولود پیامبر اسلام(ص) به انجام رسانده که مورد حمایت مالی مجمع تحقیقات سوئد بوده است.
«چه کسی مالک تاریخ اسلام است؟: تاریخ مقدس و افسانه تاریخی بر اساس رمان جواهر مدینه»، «حقوق بشر زنان و اسلام؛ مطالعهای بر سه مورد تلاش انطباقدهی با مقتضیات»، «فرقهها، تنوع و راهکارهای آموزشی؛ گزینههای تعلیمی معلمان IRE در کیسومو، کنیا»، «اخلاق زیستی در ادیان جهان؛ دین، پزشکی و تغییرات تکنولوژیکی»، «ارتباطدهی، احترام گذاشتن و حذف؛ نظرات مسلمانان در مورد کاربرد، قدرت و در معرض گذاشتن کلام الهی»، «مرگ متون مقدس؛ در معرض گذاشتن تشریفاتی و نوسازی متون در ادیان جهان» و «مسلمانان دستورالعمل دارند» از آثار یوناس اسونسن است.
یوناس اوتربک
یوناس اوتربک، استاد اسلامشناسی در مرکز مطالعات الهیات و مذهب دانشگاه لوند سوئد در حوزههایی همچون در دوران مدرن چه بر سر اسلام میآید و چگونه میتوان مسلمانان را در مکانهای مختلف با توجه به جایگاههای اجتماعی متفاوت در مذهب ایشان درک کرد، به پژوهش پرداخت.
از آثار وی میتوان به «جوانان مسلمان در مالمو و کپنهاگ»، «اسلامهراسی»، «پرسش درباره اسلام»، «اسلام به زبان سوئدی»، «اسلام اقلیت» و «مسلمانان در مدارس سوئد» اشاره کرد.
تورستن یانسون
تورستن یانسون که به عنوان استاد به تدریس مطالعات اسلامی و مذهبی در دانشگاه لوند و کالج مدرسان دانشگاه مالمو سوئد اشتغال داشته است؛ از سال 2010 به هماهنگی برنامه کارشناسی ارشد CMES در مطالعات خاورمیانه نیز پرداخته است.
وی دکترای خود را در سال 2003 در رشته مطالعات اسلامی از دانشگاه لوند سوئد، پس از انتشار رسالهای با عنوان «گهواره تو سبز است؛ بنیان اسلامی و دعوت به اسلام در ادبیات کودکان» دریافت کرد.
یانسون در حوزههای مهاجرت مسلمانان، پراکندهسازی و تجربیات چندملیتیسازی اروپایی، آموزش و پرورش مذهبی مسلمانان، انتقال سنت، هویت مذهبی فرزندان، کالاسازی و کارآفرینی مذهبی، گرایشات جدید در صنایع بدیعی اسلامی و فرهنگ تصویری اسلامی به پژوهش پرداخت.
«دعوت به اسلام؛ تاریخ دعوت» و «گهواره تو سبز است؛ بنیان اسلامی و دعوت به اسلام در ادبیات کودکان» از آثار منتشر شده وی به شمار میرود.
علاوه بر اسلامشناسان سوئدی، گروهی از پژوهشگران این کشور در حوزه ایرانشناسی نیز دست به قلم شدهاند که از آن جمله اریک هرملین، اسکار ویکاندر، اشک داهلن، بنگت گونار اکلوف، بو اوتاس، بیورن سورنه، پیتر ویلبوری، داریوش کارگر، سون آندرس هدین، شکوفه تقی، فرهاد شاکلی، فروغ حاشابیگی، کارل نیلندر، کارینا جهانی، کنت اکلیند، گئو ویدن گرن، مانا آقایی، هلنا بنی شرکا و هنریک ساموئل نیبری هستند.
