عید قربان؛ عید فنا شدن انسان در برابر خداوند
گروه هنر: معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه عید قربان عید فنا شدن انسان در برابر خداوند است، ادامه داد: یکی از اعمالی که کمتر در حج به عمق آن توجه میشود، اعمال رمی جمرات است.
حجتالاسلام مهدی ابراهیمی، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در خصوص فلسفه عید قربان، افزود: ما اگر بخواهیم مفهوم عید قربان که بزرگترین عید مسلمانان است را بشکافیم باید به دو نکته توجه کنیم.
وی ادامه داد: عباراتی که در این ایام توصیه میشود، جنبه نمادین دارد بنابراین شناختن عید قربان هم به این منظور است که عید قربان نماد چه چیزی به شمار میرود. دومین نکته این است که عید قربان، در درون چه مجموعهای قرار گرفته است.
مراسم حج؛ بزرگترین عبادت در اسلام
ابراهیمی یکی از بزرگترین عبادتی که در اسلام به آن توصیه شده است و هویت اسلامی به آن وابسته است را مراسم حج دانست و عنوان کرد: مراسم حج، مراسم نمادینی مثل سایر عبادتهای دیگر است، وقتی سخن از مراسم نمادین گفته میشود، مهمترین نکته این است که این نماد برای چیست؟.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: وقتی یک حاجی به حج مشرف میشود به عبادتی قصد میکند که مقصد آن خداوند است، به لحاظ آداب و رسوم هم، چون اعمال حج نسبت به سایر عبادات دیگر تا حدودی از نظر رفتارهای فیزیکی سنگینتر است یک بار به شخص و اجب شده تا اگر تمکن مالی داشت به این سفر مشرف شود.
وی تصریح کرد: معمولا اعمال حج تمتع به دو قسمت عمره و حج تمتع تقسیم میشود، در اعمال عمره وقتی حاجی وارد مکه شد، چند عمل را بلافاصله انجام میدهد و یک رفتار عبادی را به طور ناقص به اتمام میرساند.
ابراهیمی با اشاره به اینکه مکه از آن شهرهایی است که ورود به آن آزاد نیست، ادامه داد: باید ورود به مکه با احرام باشد، حاجی با ورود به مکه و انجام دادن یک سری اعمال به طور موقت از احرام خارج میشود و منتظر میماند تا زمان حج تمتع برسد.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد بیان کرد: حاجی که قصد زیارت خانه خدا را کرده است برای اعمال حج تمتع باید از مکه خارج شود و اولین مقصدی که شروع میکند، عرفات است.
توبه؛ اولین مقام در سیر و سلوک
وی با اشاره به اینکه حاجی باید در سرزمین عرفات اقامت کند و آنجا بماند، ادامه داد: چرا خداوند حاج خودش را به نوعی از مکه بیرون میکند؟ بحث مهم عرفانی که با این موضوع قابل تطبیق است، این است که معمولا در مقامات سیر و سلوک اولین مقام را توبه میدانند.
ابراهیمی با بیان اینکه چرا برخی توبه را مقام میدانند در حالیکه توبه مقدمه شروع یک انسان است، افزود: انسان تا وقتی که گناهکار باشد، نمیتواند حرکت کند پس باید توبه کند تا بتواند حرکت کند.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: اگر ما به معنی عرفانی این موضوع دقت کنیم، متوجه میشویم که توبه خود یک مقام است؛ ما همه میدانیم در زندگی خود گناهکار هستیم لذا در روز عید قربان همه شروع میکنند به توبه و استغفار کردن اما همه این مسائل تنها معطوف به آن یک روز است، دلیل این قضیه چیست؟
علم به گناه با معرفت به گناه فرق دارد
ابراهیمی با اشاره به اینکه علم به گناه با معرفت به گناه فرق دارد، تصریح کرد: ما معمولا علم به گناه داریم اما معرفت به گناه نداریم لذا همان قدم اول سیر و سلوک را که باید برداریم، هیچ وقت برنمیداریم.
ابراهیمی در خصوص تفاوت بین علم و معرفت، گفت: فرد دانش مربوط به عملی را میداند اما آن دانش و علم با وجودش آمیخته نشده است، مثل فردی که میداند سیگار بد است اما معرفت این قضیه در وجودش تجلی پیدا نکرده است.
معرفت، انسان را واردار به عمل میکند
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: آنچه که انسان را به عمل وادار میکند، معرفت است لذا اولین قدمی که انسان میخواهد به سمت خدا حرکت کند، توبه است و این که معرفت به گناه پیدا کند.
عرفات؛ سرزمین معرفت به گناه
ابراهیمی، برخلاف تصورات عامه که عرفات را سرزمین معرفت به خدا میدانند، عرفات را سرزمین معرفت به گناهان انسان دانست.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: مهمترین رسالت عرفات این است که انسان به گناه خود معرفت پیدا کند و اگر به گناه خود معرفت پیدا کرد، به مقام توبه میرسد.
مقام توبه؛ مرتبهای از معرفت
وی با اشاره به اینکه مقام توبه، مرتبهای از معرفت است، افزود: اگر این معرفت پیدا شود، حرکتهای بعدی شروع خواهد شد.
ابراهیمی ادامه داد: ما انسانهای عادی برای اینکه به این درجه برسیم کار زیادی داریم و قدم اول برای رسیدن به این درجه، معرفت به گناهان است.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه اگر این معرفت پیدا شود، مقام بعدی سیر و سلوک، رسیدن به شعور است، گفت: اکنون فرد میتواند اعتراف کند که میفهمد، اینجاست که به مشعر رسیده است.
وی قربان را مقام «فنای فیالله» دانست و تصریح کرد: قربان نمادی است برای اینکه انسان میخواهد بگوید در برابر خداوند همه هستی خودم را فنا میکنم و همه چیز خودم را از دست میدهم و قربانی میکنم.
عید قربان، عید فنا شدن انسان در برابر خداوند
ابراهیمی با اشاره به اینکه عید قربان، عید فنا شدن انسان در برابر خداوند است، ادامه داد: یکی از اعمالی که کمتر در حج به عمق آن توجه میشود، رمی جمرات است چرا که ما انسانها هیچگونه اطلاعی از فلسفه آن نداریم.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: انسانی که همه چیز خود را فنا و در راه خدا قربانی میکند، عید میگیرد و شاد باش دارد که همه هستی خود را در راه خدا فنا کرده است، اینجاست که شیطان سر راه او سبز میشود و نمیگذارد ادامه راه که رسیدن به مقام تجلی و صفاتی ذات خداوند است را طی کند.
وی ادامه داد: به همین خاطر است که ما در منا بیتوته میکنیم و میمانیم، یک معنی بیتوته در منا که عید قربان در درون آن قرار میگیرد، این است که در این توقف، شیطان سر راهمان سبز میشود و به همین خاطر ما سه بار رمی جمرات میکنیم.
ابراهیمی با اشاره به اینکه یکی از اعداد مهم در حج عدد هفت است، آن عدد را صفات ثبوتی خداوند دانست و عنوان کرد: ما به تعداد صفات ثبوتی خداوند اعمالمان را انجام میدهیم و هفت سنگ بر میداریم و میزنیم.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: انسان وقتی رمی جمرات را انجام میدهد، در حقیقت شیطان را از سر راه خود بر میدارد و آن فرد انسانی است که به خدا رسیده است.
عید قربان؛ جشن دویدن به سمت خدا
وی عید قربان را جشن گرفتن حضور در ابتدای میدان دویدن به سمت خدا دانست و اظهار کرد: برای اینکه فرد به خدا برسد، باید همه چیز خود را قربانی کند و از بین ببرد، شیطان را که کنار بزند راه مکه و طواف برای فرد باز میشود.
ابراهیمی در خصوص نماد قربانی کردن فرزند در عید قربان، عنوان کرد: فنا شدن سه مرحله دارد، یک مقام، مقام تجلی افعالی، مقام دوم تجلی صفاتی و سوم ذاتی است.
وی با اشاره به مقام تجلی افعالی، تصریح کرد: این مقام به معنای آن است که خداوند به مقام فعلی خود بر انسان عارف تجلی پیدا میکند، یعنی من در مقابل خدا، عاشق خدا میشوم اما این عشق به خدا در مرحله فعلیت است، یعنی اینکه من خودم را میبینم اما خودم را در خدا محو میکنم.
حافظ؛ نمادی از تجلی افکار خداوند
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد بحث حافظ را نمادی از تجلی افکار خداوند دانست و افزود: یکی از آثار خوب ادبی و عرفانی که خیلی خوب به این مرتبه سیر و سلوک میپردازد، دیوان حافظ است.
ابراهیمی با اشاره به اینکه در دعای عرفه امام حسین(ع) به خوبی مراحل سیر و سلوک دیده میشود، بیان کرد: اما در دعاهای دیگر ائمه(ع)، تنها به یک وجه سیر و سلوک پرداخته شده است.
عید قربان جشن شروع فنا شدن
وی ادامه داد: مرحله تجلی صفاتی یعنی انسان وقتی همه چیز خود را از دست داد، دیگر چیزی ندارد و شادی خود را فدای دوست میکند و غم را میگیرد، به همین خاطر عید قربان جشن شروع فنا شدن در مرتبه اول است.
ابراهیمی اظهار کرد: در این عید، انسان میخواهد بالاترین نماد و دلبستگی خود را فدا کند به همین خاطر فرزند هم جزو مهمترین دلبستگی انسان است و در عید قربان میبینیم که عزیزترین دلبستگی حضرت ابراهیم(ع) نماد قربانی قرار میگیرد.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: اولیاء الهی خوف و حزن ندارند از همین رو در تاریخ آمده است که آخرین جملهای که از امام حسین(ع) ثبت میشود، رضایم به رضای خدا است.
