استان همدان به علت وجود امامزادگان و بقاع متبرکه شهری مذهبی و مورد توجه گردشگرانی است که برای بازدید از این اماکن به شهر دارالمومنین سفر میکنند، امامزاده محسن(ع) یا «امامزاده کوه» هم از مکانهایی است که هدف گردشگران به خصوص گردشگران مذهبی برای بازدید است.
البته به علت فضا، دامنه سرسبز و بنای تاریخی، امامزاده کوه همواره مورد توجه مردم شهرستان و گردشگران بوده که در تمام سال به ویژه در ایام تعطیلات نوروزی و تابستان حجم زیادی از گردشگران و مسافران را به خود اختصاص میدهد.
به جرأت میتوان گفت کمتر مکانی را به زیبایی و جذابیت دره ماوشان میتوان پیدا کرد و در کنار این طبیعت بکر و بینظیر منطقه ماوشان، این دره مدفن امامزاده محسن(ع) و صحابی پیامبر(ص) است که بر ارزش آن افزوده، واجد ارزش و احترام و به خصوص رسیدگی است.
مکان امامزاده محسن(ع) در روستای برفجین در 16 کیلومتری همدان واقع شده و این امامزاده بزرگوار از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) است که در منطقه همدان به شهادت رسیدهاند، بنای این بقعه بزرگوار نیز مربوط به قرن 935 هجری است و از بناهای تاریخی شهر همدان محسوب میشود.
«امامزاده کوه» جزو آثار باستانی ثبت شده همدان استاین مکان مقدس در دوره ایلخانیان ساخته و جزو آثار باستانی ثبت شده شهرستان است، این مکان مقدس موجب گرایش عده زیادی از مردمان روستاهای آن حوالی به دین اسلام شده است ولی در حال حاضر به علت کمبود بودجه و غفلت از سوی میراث فرهنگی این مکان در حال تخریب است و در 9 فروردین سال جاری بر اثر بارش باران و سست شدن بنا، پلهها و بخشی از ورودی امامزاده فرو ریخت.
فرو ریختن پلههای ساختمان از طرفی و رطوبت زیاد و نم برداشتن فضا داخلی حرم و گنبد بنا موجب شده تا این بنا بیش از پیش نیازمند مراقبت و توجه باشد، در پی این موضوع، ضمن بازدید خبرنگار خبرگزاری ایکنا از این بنا و مشاهده مشکلات بنای این امامزاده از مسئولین و کارشناس میراث فرهنگی و اوقاف و امور خیریه پیگیر این موضوع شد.
بهرام توتونچی، معاون ميراث فرهنگي اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان در گفتوگو با
خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، عنوان کرد: امامزاده محسن(ع) مشهور به «امامزاده کوه» از معتبرترین امامزادههای استان همدان است که در انتهای دره ماوشان در باغ مجاور برفجین و در یکی از مناطق ییلاقی شهرستان همدان قرار دارد.
وی اضافه کرد: کالبد این بنا، واجد ارزش است و در فهرست آثار ملی استان همدان قرار گرفته و قدمت این بنا به دوران قبل از صفویه میرسد و قدمت دقیق آن به دلیل مرمتهای مداوم این مکان مشخص نیست اما به علت شجرنامه خود امامزاده محسن(ع) و صحابه پیامبر(ص) که در آنجا دفن شدهاند، میتوانیم به قدمت طولانی آن پی ببریم.
معاون ميراث فرهنگی استان همدان با بیان اینکه مکان این بقعه به دلیل شرایط اقلیمی سرد آن در 6 ماه از سال مملو از برف و بارندگی شدید است، اذعان کرد: در اثر همین رویکرد بارشی و رطوبت نیاز به مرمت دائمی دارند به همین علت چون سالیان متمادی زیر مرمت و تغییر ساختار قرار میگیرند، نمیتوانیم نظر قطعی بدهیم که دقیقا این بنا به چه دورهای و به چندین سال پیش میرسد.
مرمت و بازسازی «امامزاده کوه» نیازمند استمرار در مرمت استتوتونچی ادامه داد: معمولا هر چند سال یکبار با توجه به اعتباراتی که برای مرمت و بازسازی ابینه تاریخی اختصاص میدهند، مرمتهایی را در این مکان صورت میگیرد ولی با وجود فرسایشهایی که در اینجا صورت گرفته استمرار مرمت بیشتری را طلب میکند.
وی بیان کرد: سازمان میراث فرهنگی به خاطر محدودیتهایی که در بودجه دارد نیازمند است که اداره اوقاف و امور خیریه همدان در مرمت بقاع تاریخی حضور فعال داشته باشد، سازمان میراث فرهنگی با وجود بناهایی متعددی که برای مرمت و نگهداری وجود دارد، به تنهایی از عهده مرمت کل بنای امامزاده بر نمیآید و باید دستگاههای متولی روی کار بیایند.
معاون ميراث فرهنگي استان همدان اذعان کرد: مرمت این مکان مقدس در دستور کار، اولویت میراث فرهنگی قرار دارد، به محض واریز بودجه مرمت و بازسازی این بنا آغاز خواهد شد ولی به حضور اداره اوقاف و امور خیریه نیاز داریم.
خسرو محمدی، کارشناس آثار باستانی اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان همدان نیز به ایکنا گفت: امامزاده محسن(ع) با توجه به شجرنامهای آن حضرت از نوادگان امام حسنالمجتبی(ع) میباشند، مادرشان نیز خواهر امام محمد باقر(ع) بوده و ایشان بعد از اینکه در دره ماوشان به شهادت میرسند یکی از علویان ایشان را در همان منطقه به خاک میسپارند.
وی ادامه داد: این بقعه نیز مربوط به قرن 7 یا 8 هجری قمری میباشد، بارها به علت آب و هوای سردسیر آن منطقه مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت، در دوران قاجار به همت حاکم همدان در آن دوران مرمت شده و آخرین مرمت این مکان نیز مبارکه مربوط به سال 80 بوده است.

کارشناس آثار باستانی اداره اوقاف همدان بیان کرد: البته در این مکان مقبره صحابی پیامبر(ص) نیز وجود دارد که بر ارزش و بزرگی این مکان و بقعه افزوده است.
محمدی ابراز کرد: اداره امکانی مانند امامزاده محسن(ع) که هم جزو آثار باستانی هستند، هم جزو بقاع متبرکه محسوب میشود وظیفه مشترک اداره اوقاف و امور خیریه و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است.
اوقاف و امور خیریه در مرمت آثار وظیفهای نداردوی بیان کرد: اداره اوقاف و امور خیریه در مرمت آثار وظیفهای ندارد، در توان این اداره بازسازی و مرمت این اماکن نیست بلکه متولی آن میراث فرهنگی است که به علت مشکل در بودجه و تعدد بناهای تاریخی دچار مشکل شده است.
جلال بیگمحمدی، دهیار ورفجین نیز گفت: وظیفه سازمان میراث فرهنگی تنها رسیدگی و حفظ به خود ساختمان و گنبد بناست که قدمت هفتصد ساله دارد، این سازمان یک دهه گذشته کارهای خوبی انجام داده و بسیاری از مشکلات آن مهار شده ولی در دو سه سال اخیر به علت کمبود، بودجه و محدودیتهای مالی نتواستند کاری در این حوزه انجام دهند.

وی افزود: برای حفظ بنای «امامزاده کوه» در این مدت باید یکسری از کارها انجام میشد زیرا گنبد ساختمان در حال از هم پاشیدن است و باز شدن بندهای گنبد از دیگر مشکلات این مکان است.
دهیار ورفجین اظهار کرد: متولی دوم «امامزاده کوه» یعنی اداره اوقاف و امور خیره، وظیفهاش رسیدگی به خود امامزاده است، ایوانی که امسال ریزش کرد به علت بارندگی و اختلاف سطحی که حیاط امامزاده با جاده دارد بود و به صورت غیر متقربه و ناگهانی اتفاق افتاد.
بیگمحمدی اضافه کرد: متأسفانه دیواری که 30 سال پیش احداث شده بود توان نگهداری و استحکام لازم را نداشت، فروریخت و اداره اوقاف علاوه بر اینکه کارهای ایمنی لازم را انجام دادند تا خسارتی به مردم نرسد در کنار آن شروع به ساخت و ساز کردند، ولی همه این برنامهها نیازمند بودجه است.
وی با عنوان اینکه همه از شرایط امامزاده خبر دارند اما نیاز به اعتبار و بودجه است، ادامه داد: در طی چند ماه گذشته بسیاری از مسئولین از جمله استاندار، فرماندار و رئیس میراث فرهنگی از بنا امامزاده(ع) بازدید کردند، ولی متاسفانه بودجه لازم را برای مرمت این بنا را ندارند.