ویژگیهای یک سخنران خوب چیست؟
گروه اجتماعی: مسئول دفتر امام جمعه همدان گفت: شاخص اول در یک سخنرانی «معنویت» است اگر سخنران و صاحب منبر از نفس و درون الهی برخوردار باشد، انسان ناخودآگاه با توجه به طبیعت و ذات خود، جذب آن منبر میشود.
واژه منبر را از ریشه عربی «نَبَرَ» به معنای عالی و بلند دانستهاند، «ابن منظور» میگوید: «محل ایراد خطبه توسط خطیب را به دلیل بلندی آن، منبر میگویند» منبر جایگاهی است که خطبه یا خطابه از آن ایراد میشود.
خطابه و منبر یادگار رسول خدا و فراگیرترین رسانه جهت روشنگری و بصیرتافزایی از زمان ایشان تاکنون بوده است، اگر منبر حضرت علی(ع) در کوفه، منبر امام حسن مجتبی(ع) در مسجدالنبی، خطابه سیدالشهدا در مسیر کربلا و سخنوری عالمانه عقیله بنیهاشم در شام نبود، قطعا از شریعت محمدی(ص) چیزی باقی نمیماند.
به دلیل همین جایگاه ویژه و رسانهای «منبر» بود که در تاریخ اسلام، جهت تسلط بر مسجد جامع شهر که محل تصمیمهای بزرگ بود بحثها، جدلها و منازعات بسیاری انجام میشد، منبر در دوره اسلامی دو کارکرد اساسی اطلاعرسانی و آموزش عمومی را به عهده داشت که به عنوان رسانهای با نفوذ، نقش بارزی ایفا میکرد.
وعظ را علم تذکیر و قصص میخواندند
این رسانه به سبب اینکه فرستنده پیام دارای وجاهت دینی است، دارای اعتبار است، کار واعظ از آنجا که متضمن یادآوری مسئولیتها و توجه دادن به عوامل سعادت و شقاوت دنیوی و اخروی بود، با حکایت و داستانهای آموزنده اخلاقی همراه میشد و از همین رو بود که وعظ را علم تذکیر و قصص میخواندند و واعظ را به این جهت مذکر یا قصهگو نیز میگفتند، «ابن جوزی»کتابی دارد باعنوان: «القُصّاص و المُذَکرین» که در آن به پیشینه وعظ در دوره اسلامی اشاره کرده و رهنمودها و توصیههایی در این موضوع بیان میکند.
برخی محققان وعظ و خطبه را تفکیک کردهاند؛ با این توضیح که وعظ بیشتر ناظر به پند و اندرز و آموزش احکام و مسائل اخلاقی است و خطبه بیشتر ناظر به مسائل سیاسی امت اسلامی بوده است. براین اساس به نظر میرسد در دهههای آغازین اسلام، وعظ و خطبه هر دو به یک اندازه اهمیت داشت. اما بتدریج با ریشهدار شدن اختلافات فکری و سیاسی، نقش سیاسی منابر اهمیت بیشتری یافت؛ یا اینکه مذهب رسمی در تعیین رویکرد محتوای منابر تأثیر داشت.
دقیقتر اینکه بر اساس تکلیفی که اسلام برای تبلیغ دین قائل است، همواره مبلغان و واعظانی بودهاند که پیگیر رشد اخلاقی و عملی مردم بودهاند، اما منبر بخاطر تاثیری که داشت فقط به این محدود نمیشد و پیامهایی فراتر از آموزههای دینی را نیز مخابره میکرد
برخی، رسانه را متأثر از فنآوری نوین پدیدهای مربوط به دوران مدرن زندگی بشر میدانند و تعریفشان از رسانه مبتنی بر فن آوری و تکنولوژی است که قاعدتا چنین دیدگاهی منبر را رسانه نمیداند، در مقابل، دیدگاهی وجود دارد که تعریف وسیعی برای رسانه قائل است و بر اساس آن «گفتار، نوشتار، ایماء ، اشاره و هر چیزی را میتوان در زمره رسانههای ارتباطی گنجاند».
ساختار ارتباطی منبر ساختار بسیار سادهای است؛ منبر از یک فرستنده و یک گیرنده تشکیل شده که به واسطه ارتباط رو در رو و چهره به چهرهشان و نبود مجرای ارتباطی که ایجادکننده پارازیتهای مختلکننده ارتباط باشد، تشکیل شده است، درواقع مدل ارتباطیای که میتوان برای منبر قائل بود، سادهترین و در عین حال تاثیرگذارترین مدلی است که میتوان برای آن فرض کرد.
شاخص اول در یک سخنرانی «معنویت» است
حجتالاسلام ناصرنقوی، مسئول دفتر امام جمعه همدان و نماینده ولی فقیه در استان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، اظهار کرد: شاخص اول در یک سخنرانی «معنویت» است اگر سخنران و صاحب منبر از نفس الهی و درون الهی برخوردار باشد، انسان ناخودآگاه با توجه به طبیعت و ذات خود، جذب آن منبر میشود.
وی افزود: علاوه بر شاخصههایی همچون، گویا، فصیح و مستند بودن مطالب، رعایت آداب منبر و غیره باید منبر تبلیغی سخنران متناسب با مباحث و نیازهای روز مردم باشد پس میتوان گفت دومین الویت در یک سخنرانی تأثیرگذار، صحبت از مباحث روز است به گونهای که صاحب منبر بتواند به سوالات شکل گرفته در ذهن مخاطب پاسخ دهد.
حجتالاسلام نقوی اضافه کرد: با توجه به قرار گیری در ماه محرم، سخنرانان باید بتوانند مسائل روز، مانند تهاجمات فرهنگی و فضای مجازی، فرزند آوری، ازدواج و ... را با نهضت بزرگ عاشورا و حماسه حسینی تلفیق کند و در سمع همگان برساند.
مسئول دفتر نماینده ولی فقیه در همدان ادامه داد: هزار و 400 سال است که اسلام با عاشورا زنده است، در یک زمان، مقاومت مردم کشور ما، گوش به فتوای میرزای شیرازی بود و یک زمان، دفاع مقدس و زمان دیگر، حج و زیارت بوده اما در عصر حاضر مقاومت ما جنگ نرم و فرزندآوری است که باید در قالب سخنرانیها همراه با بازگویی واقعه عاشورا و اهداف آن در اختیار مردم قرار گیرد.
منبرهای عصر حاضر باید متناسب با نیازهای روز انسان باشد
وی بیان کرد: با وجود برنامه و منبرهای مختلف، متأسفانه نتوانستهایم اشتیاق انسانها را شناسایی کرده و نسخه بیماری هر یک از آنها را بپیچیم، متأسفانه رسانههای ما اعم از صدا و سیما، رادیو و غیره نتوانستهاند آن گونه که باید، در این مسیر حرکت کنند و متناسب با صحبتهای صاحبان منبر، همپوشانی فرهنگی و هماهنگی داشته باشند، همچنین این وسایل ارتباتط جمعی باید بتوانند از نظر شکل و ظاهر، باطن و محتوا و ...با ذهن مخاطب ارتباط برقرار کنند و طبق حدیثی از حضرت علی(ع) در نهجالبلاغه که میفرمایند: «با مردم بنا به عقلشان صحبت کنید» منبرهای عصر حاضر نیز متناسب با نیازهای روز انسان باشد که رسانهها در این میان نقش ویژهای دارند
حجتالاسلام نقوی عنوان کرد: منبرهای عصر حاضر با گذشته تفاوت کرده است، یک زمان منبرهای ما تنها گویندگی بود، اما اکنون در کنار پارهای از زمان که به صاحب منبر تخصص داده میشود برگزاری نمایش، شعر خوانی، انیمیشن، کارهای هنری و غیره نیز در کنار آن انجام میشود، آنچه در زندگی جدید اتفاق افتاده «فضای آخوندی از روحانیت» گرفته شده است و متأسفانه مبلغین دینی که دارای سواد بالا و بدنه محکم و به روز باشند، کم داریم، آماده هم نیستیم درد خود را بپذیریم و نسخهای برای آن بپیچیم.
متأسفانه تعداد مداحان فاضل و دینشناس انگشت شمار است
این مقام مسئول افزود: مداحیهای ما نیز دچار ضعف هستند، یک مداح که تنها به موسیقی مداحی احاطه دارد و ذرهای آگاهی به محتوا، دانش و تاریخ اسلامی ندارد شروع به فعالیت در این حرفه میکند متأسفانه مداح فاضل و دین شناسی که بتواند شعری با سبک و سیاقی، سنجیده مدح کند انگشت شمار داریم، همچنین روحانی باسواد و فاضل نیز کم داریم، این جامعه نیاز به روحانی جامعه شناس، روان شناس، فلسفه شناس و غیره دارد و اگر هم وجود دارد، به دلیل حضور در مجالس مختلف و پر بودن ساعات آنها حضور پرنگی ندارند
وی اضافه کرد: همچنین مساجد نیز اهمیت کمی به روحانیون میدهند به گونهای که منبرهای آنها کوتاه اما زمان اختصاص یافته به مداحیها زیاد است، در حالی که باید روحانی و منبر، «محور» تمام مراسمات باشد نه مداحی، باید این نکته را در نظر داشت که شور حسینی بدون شعور حسینی ارزشی نداشته و پذیرفته شده نیست، متأسفانه در عصر حاضر، آسیبها و بدعتهایی ناپسند عزاداریهای ما را تهدید میکند و هیئتهای عزاداری ما به جای اینکه نجات دهنده باشد مشکل ساز است.
حجتالاسلام نقوی بیان کرد: باید فکری به حال میراث گرانبهای شیعه(منبر) کرد، ما در دستگاه عظیمی قرار گرفتهایم که اجازه نداریم آن چیزی که از گذشتگان به ما ارث رسیده است پایمال کنیم عقلا و کارشناسان دین باید در این راستا فکر و اقدامی جدی داشته باشند
صاحبان منبر تلاش کنند که خروجی کارشان، منبری تأثیرگذار باشد
قاسم جهانآرا، مدیر، اتحادیه تشکلهای قرآن و عترت استان همدان نیز به ایکنا گفت: شما در هیچ دین و مذهب اسلامی و غیر اسلامی، چنین موقعیتی(منبر) را پیدا نمیکنید که بتوان به صورت چهره به چهره جلساتی برگزار شود و مردم و جوانان به صورت خودجوش چنین مجالسی را فراهم کنند و این حضور بدون هیچ بخشنامهای صورت گیرد؛ از این رو این کار بسیار مهم است؛ زیرا مردم در و پنجره معنویتشان را به سوی سخنران و مداح باز کردهاند، بنابراین صاحبان منبر باید تلاش کنند که خروجی کارشان، منبری تأثیر گذار باشد.
وی افزود: منبری تأثیرگذار است که الهام بخش از آیات قرآن و آشنا به فرهنگ قرآنی باشد، از آنجا که مخاطبین عصر حاضر بیشتر از جنس جوانان و نوجوانان هستند باید به این اصل توجه ویژهای داشت، همچنین سخنران باید به مطالبی که مطرح میکند معتقد باشد، گاهی ممکن است انسان به مطلبی نرسیده باشد و تنها نقل قول کند که فردی چیزی را مطرح کرده من هم نقل میکنم، اما یک زمان است که انسان واقعا هر آنچه که برای خود حجت دارد، مطرح میکند، حتی ممکن است نقل قول از کسی باشد اما حرف، حرف متینی است، حرفی است که با قرآن و معارف اهل بیت و قرآن سازگار است،
جهان آرا اضافه کرد: روحانیون در این سخنرانیها باید تلاش کنند که مظلومیت امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورایی را با الهام از آیات قرآنی برای عموم مردم توضیح دهند، یکی دیگر از تأکییدات به صاحبان منبر، آشنایی جوانان و نوجوانان با سوره «فجر» است که منتصب به «امام حسین(ع)» است و از سخنرانان سراسر استان میخواهیم حداقل، طی چند روز باقی مانده به تاسوعا و عاشورا به نماز توجه ویژهای داشته باشند و «سوره فجر» را در نمازهای خود بگنجانند و محتوا و تفسیر این سوره را به همگان معرفی کنند وجوانان نیز طی این چند روز «سوره فجر» را حفظ کنند.
خطابه و منبر یادگار رسول خدا و فراگیرترین رسانه جهت روشنگری و بصیرتافزایی از زمان ایشان تاکنون بوده است، اگر منبر حضرت علی(ع) در کوفه، منبر امام حسن مجتبی(ع) در مسجدالنبی، خطابه سیدالشهدا در مسیر کربلا و سخنوری عالمانه عقیله بنیهاشم در شام نبود، قطعا از شریعت محمدی(ص) چیزی باقی نمیماند.
به دلیل همین جایگاه ویژه و رسانهای «منبر» بود که در تاریخ اسلام، جهت تسلط بر مسجد جامع شهر که محل تصمیمهای بزرگ بود بحثها، جدلها و منازعات بسیاری انجام میشد، منبر در دوره اسلامی دو کارکرد اساسی اطلاعرسانی و آموزش عمومی را به عهده داشت که به عنوان رسانهای با نفوذ، نقش بارزی ایفا میکرد.
وعظ را علم تذکیر و قصص میخواندند
این رسانه به سبب اینکه فرستنده پیام دارای وجاهت دینی است، دارای اعتبار است، کار واعظ از آنجا که متضمن یادآوری مسئولیتها و توجه دادن به عوامل سعادت و شقاوت دنیوی و اخروی بود، با حکایت و داستانهای آموزنده اخلاقی همراه میشد و از همین رو بود که وعظ را علم تذکیر و قصص میخواندند و واعظ را به این جهت مذکر یا قصهگو نیز میگفتند، «ابن جوزی»کتابی دارد باعنوان: «القُصّاص و المُذَکرین» که در آن به پیشینه وعظ در دوره اسلامی اشاره کرده و رهنمودها و توصیههایی در این موضوع بیان میکند.
برخی محققان وعظ و خطبه را تفکیک کردهاند؛ با این توضیح که وعظ بیشتر ناظر به پند و اندرز و آموزش احکام و مسائل اخلاقی است و خطبه بیشتر ناظر به مسائل سیاسی امت اسلامی بوده است. براین اساس به نظر میرسد در دهههای آغازین اسلام، وعظ و خطبه هر دو به یک اندازه اهمیت داشت. اما بتدریج با ریشهدار شدن اختلافات فکری و سیاسی، نقش سیاسی منابر اهمیت بیشتری یافت؛ یا اینکه مذهب رسمی در تعیین رویکرد محتوای منابر تأثیر داشت.
دقیقتر اینکه بر اساس تکلیفی که اسلام برای تبلیغ دین قائل است، همواره مبلغان و واعظانی بودهاند که پیگیر رشد اخلاقی و عملی مردم بودهاند، اما منبر بخاطر تاثیری که داشت فقط به این محدود نمیشد و پیامهایی فراتر از آموزههای دینی را نیز مخابره میکرد
برخی، رسانه را متأثر از فنآوری نوین پدیدهای مربوط به دوران مدرن زندگی بشر میدانند و تعریفشان از رسانه مبتنی بر فن آوری و تکنولوژی است که قاعدتا چنین دیدگاهی منبر را رسانه نمیداند، در مقابل، دیدگاهی وجود دارد که تعریف وسیعی برای رسانه قائل است و بر اساس آن «گفتار، نوشتار، ایماء ، اشاره و هر چیزی را میتوان در زمره رسانههای ارتباطی گنجاند».
ساختار ارتباطی منبر ساختار بسیار سادهای است؛ منبر از یک فرستنده و یک گیرنده تشکیل شده که به واسطه ارتباط رو در رو و چهره به چهرهشان و نبود مجرای ارتباطی که ایجادکننده پارازیتهای مختلکننده ارتباط باشد، تشکیل شده است، درواقع مدل ارتباطیای که میتوان برای منبر قائل بود، سادهترین و در عین حال تاثیرگذارترین مدلی است که میتوان برای آن فرض کرد.
شاخص اول در یک سخنرانی «معنویت» است
حجتالاسلام ناصرنقوی، مسئول دفتر امام جمعه همدان و نماینده ولی فقیه در استان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، اظهار کرد: شاخص اول در یک سخنرانی «معنویت» است اگر سخنران و صاحب منبر از نفس الهی و درون الهی برخوردار باشد، انسان ناخودآگاه با توجه به طبیعت و ذات خود، جذب آن منبر میشود.
وی افزود: علاوه بر شاخصههایی همچون، گویا، فصیح و مستند بودن مطالب، رعایت آداب منبر و غیره باید منبر تبلیغی سخنران متناسب با مباحث و نیازهای روز مردم باشد پس میتوان گفت دومین الویت در یک سخنرانی تأثیرگذار، صحبت از مباحث روز است به گونهای که صاحب منبر بتواند به سوالات شکل گرفته در ذهن مخاطب پاسخ دهد.
حجتالاسلام نقوی اضافه کرد: با توجه به قرار گیری در ماه محرم، سخنرانان باید بتوانند مسائل روز، مانند تهاجمات فرهنگی و فضای مجازی، فرزند آوری، ازدواج و ... را با نهضت بزرگ عاشورا و حماسه حسینی تلفیق کند و در سمع همگان برساند.
مسئول دفتر نماینده ولی فقیه در همدان ادامه داد: هزار و 400 سال است که اسلام با عاشورا زنده است، در یک زمان، مقاومت مردم کشور ما، گوش به فتوای میرزای شیرازی بود و یک زمان، دفاع مقدس و زمان دیگر، حج و زیارت بوده اما در عصر حاضر مقاومت ما جنگ نرم و فرزندآوری است که باید در قالب سخنرانیها همراه با بازگویی واقعه عاشورا و اهداف آن در اختیار مردم قرار گیرد.
منبرهای عصر حاضر باید متناسب با نیازهای روز انسان باشد
وی بیان کرد: با وجود برنامه و منبرهای مختلف، متأسفانه نتوانستهایم اشتیاق انسانها را شناسایی کرده و نسخه بیماری هر یک از آنها را بپیچیم، متأسفانه رسانههای ما اعم از صدا و سیما، رادیو و غیره نتوانستهاند آن گونه که باید، در این مسیر حرکت کنند و متناسب با صحبتهای صاحبان منبر، همپوشانی فرهنگی و هماهنگی داشته باشند، همچنین این وسایل ارتباتط جمعی باید بتوانند از نظر شکل و ظاهر، باطن و محتوا و ...با ذهن مخاطب ارتباط برقرار کنند و طبق حدیثی از حضرت علی(ع) در نهجالبلاغه که میفرمایند: «با مردم بنا به عقلشان صحبت کنید» منبرهای عصر حاضر نیز متناسب با نیازهای روز انسان باشد که رسانهها در این میان نقش ویژهای دارند
حجتالاسلام نقوی عنوان کرد: منبرهای عصر حاضر با گذشته تفاوت کرده است، یک زمان منبرهای ما تنها گویندگی بود، اما اکنون در کنار پارهای از زمان که به صاحب منبر تخصص داده میشود برگزاری نمایش، شعر خوانی، انیمیشن، کارهای هنری و غیره نیز در کنار آن انجام میشود، آنچه در زندگی جدید اتفاق افتاده «فضای آخوندی از روحانیت» گرفته شده است و متأسفانه مبلغین دینی که دارای سواد بالا و بدنه محکم و به روز باشند، کم داریم، آماده هم نیستیم درد خود را بپذیریم و نسخهای برای آن بپیچیم.
متأسفانه تعداد مداحان فاضل و دینشناس انگشت شمار است
این مقام مسئول افزود: مداحیهای ما نیز دچار ضعف هستند، یک مداح که تنها به موسیقی مداحی احاطه دارد و ذرهای آگاهی به محتوا، دانش و تاریخ اسلامی ندارد شروع به فعالیت در این حرفه میکند متأسفانه مداح فاضل و دین شناسی که بتواند شعری با سبک و سیاقی، سنجیده مدح کند انگشت شمار داریم، همچنین روحانی باسواد و فاضل نیز کم داریم، این جامعه نیاز به روحانی جامعه شناس، روان شناس، فلسفه شناس و غیره دارد و اگر هم وجود دارد، به دلیل حضور در مجالس مختلف و پر بودن ساعات آنها حضور پرنگی ندارند
وی اضافه کرد: همچنین مساجد نیز اهمیت کمی به روحانیون میدهند به گونهای که منبرهای آنها کوتاه اما زمان اختصاص یافته به مداحیها زیاد است، در حالی که باید روحانی و منبر، «محور» تمام مراسمات باشد نه مداحی، باید این نکته را در نظر داشت که شور حسینی بدون شعور حسینی ارزشی نداشته و پذیرفته شده نیست، متأسفانه در عصر حاضر، آسیبها و بدعتهایی ناپسند عزاداریهای ما را تهدید میکند و هیئتهای عزاداری ما به جای اینکه نجات دهنده باشد مشکل ساز است.
حجتالاسلام نقوی بیان کرد: باید فکری به حال میراث گرانبهای شیعه(منبر) کرد، ما در دستگاه عظیمی قرار گرفتهایم که اجازه نداریم آن چیزی که از گذشتگان به ما ارث رسیده است پایمال کنیم عقلا و کارشناسان دین باید در این راستا فکر و اقدامی جدی داشته باشند
صاحبان منبر تلاش کنند که خروجی کارشان، منبری تأثیرگذار باشد
قاسم جهانآرا، مدیر، اتحادیه تشکلهای قرآن و عترت استان همدان نیز به ایکنا گفت: شما در هیچ دین و مذهب اسلامی و غیر اسلامی، چنین موقعیتی(منبر) را پیدا نمیکنید که بتوان به صورت چهره به چهره جلساتی برگزار شود و مردم و جوانان به صورت خودجوش چنین مجالسی را فراهم کنند و این حضور بدون هیچ بخشنامهای صورت گیرد؛ از این رو این کار بسیار مهم است؛ زیرا مردم در و پنجره معنویتشان را به سوی سخنران و مداح باز کردهاند، بنابراین صاحبان منبر باید تلاش کنند که خروجی کارشان، منبری تأثیر گذار باشد.
وی افزود: منبری تأثیرگذار است که الهام بخش از آیات قرآن و آشنا به فرهنگ قرآنی باشد، از آنجا که مخاطبین عصر حاضر بیشتر از جنس جوانان و نوجوانان هستند باید به این اصل توجه ویژهای داشت، همچنین سخنران باید به مطالبی که مطرح میکند معتقد باشد، گاهی ممکن است انسان به مطلبی نرسیده باشد و تنها نقل قول کند که فردی چیزی را مطرح کرده من هم نقل میکنم، اما یک زمان است که انسان واقعا هر آنچه که برای خود حجت دارد، مطرح میکند، حتی ممکن است نقل قول از کسی باشد اما حرف، حرف متینی است، حرفی است که با قرآن و معارف اهل بیت و قرآن سازگار است،
جهان آرا اضافه کرد: روحانیون در این سخنرانیها باید تلاش کنند که مظلومیت امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورایی را با الهام از آیات قرآنی برای عموم مردم توضیح دهند، یکی دیگر از تأکییدات به صاحبان منبر، آشنایی جوانان و نوجوانان با سوره «فجر» است که منتصب به «امام حسین(ع)» است و از سخنرانان سراسر استان میخواهیم حداقل، طی چند روز باقی مانده به تاسوعا و عاشورا به نماز توجه ویژهای داشته باشند و «سوره فجر» را در نمازهای خود بگنجانند و محتوا و تفسیر این سوره را به همگان معرفی کنند وجوانان نیز طی این چند روز «سوره فجر» را حفظ کنند.
