«نذر» عبارت است از عمل ثوابی که شخص مکلف، بر عهده خود واجب میسازد و این امر برای خداست که از دیرباز در میان اقوام و ملل گذشته این عمل رواج داشته و به صور مختلف انجام میشد، قرآن کریم میفرماید:«وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ نَفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِنْ نَذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ؛و هر چيز را كه انفاق میكنيد، يا (اموالی را كه) نذر كردهايد (در راه خدا انفاق كنيد)، خداوند آنها را میداند و ستمگران ياوری ندارند.» (بقره/270) و در آیه ی 7 سوره ی دهر، وفای به نذر را تأکید می کند: «يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا؛[همان بندگانى كه] به نذر خود وفا میکردند و از روزى كه گزند آن فراگيرنده است مىترسيدند.» (دهر/7)
در تفسیر این آیه، مفسران بر این باورند که این آیه در مورد خانواده عصمت و طهارت، امیرالمؤمنین علی(ع) و صدیقه طاهره حضرت زهرا(س) و دو فرزند گرامی آن حسن و حسین(ع) نازل شده؛ آنگاه که حسن و حسین دو نور دیده گرامی آنان مریض شده بودند، همگی نذر کردند که اگر خداوند عالم بر آنان شفا کرامت فرمود، سه روز روزه بگیرند. پس از آنکه حاجت شان برآورده شد، سه روز متوالی روزه گرفتند.در این دو آیه، به وفای به نذر و خوف از شر روز رستاخیز اشاره شده، که بر وجوب وفای نذر دلالت می کند.
«نذر»، از اقسام عهد و پیمانی است که شخص میان خود و خدا می بندد و استقامت در پیمان، علاوه بر مدح عقلی، شرعاً نیز ممدوح است و انسان به این وسیله خود را در معرض مغفرت و بخشایش الهی قرار میدهد و شخص، وفای به نذر را با اختیار خود بر ذمّه خود میآورد و روح تسلیم و فرمان برداری نسبت به مولا را نشان میدهد.
نذر دارای اقسام مختلف مشروط و مطلق استنذر دارای اقسام مختلف مانند نذر مشروط و نذر مطلق است و نذر کننده باید دارای شرایط تکلیف، مسلمان و دارای قصد و اختیار باشد و نذر، گاهی به خاطر شکر الهی است؛ مثل اینکه بگوید: «اگر فرزندی به من داده شود للّه علی کذا؛ برای خداست بر عهده من فلان کار...» و گاهی جهت دفع بلا است، مثل اینکه بگوید: «اگر مریض من خوب شد فللّه علی کذا» و گاهی برای جلوگیری از حرام یا ترک واجب است؛ مثل اینکه بگوید: «اگر فلان مرام را انجام دادم یا فلان طاعت را ترک کردم فللّه علی کذا» گاهی نیز بدون شرط است؛ مثل اینکه بگوید: «لله علی کذا...»
نذر فرهنگی پهنهای وسیع از مهربانی و خلاقیت است از منظر اسلام، شهر مجموعهای از «کالبد و اجتماع» را در بر میگیرد و باید سیر و جهتگیری آن در راستای دستیابی به کمال انسانیت و جمال حیات طیبه باشد؛ چراکه شهر، یک محیط صرف جغرافیایی که تنها جمعیتی در آن زیست میکنند، نبودهاست بلکه یک سازه اجتماعی و بستری پویا و زنده برای تعالی انسانها میباشدو قطعاً تعالی چنین نگاهی انسانهای درون شهر را ملقب به «شهروند» خواهد کرد و نه «شهرنشین» عاری از «هویت»، «روح و روان» و «کرامت».
زمان مهمترین نعمتی است که خداوند در اختیار انسان قرار داده است. امروزه آنچه که از آن با عنوان نذر یاد میشود در دایره مناسبت های مذهبی میگنجد و نیت نذرکننده نیز اغلب رسیدن به خواست، امیال خود و البته رضای خداوند متعال است. طرح نذر فرهنگی، به جهت داشتن قید فرهنگی بر آن است تا علاوه بر نهادینه کردن فرهنگ نذر که موضوعی فراتر از نذر و انفاق مال و اموال انسان در راه خداوند است، گونهای جدید و البته مغفول مانده که همانا نذر وقت و مهارت افراد است، را ترویج کند تا موضوع نذر فقط در محدوده نذر مال، اموال و مایملک افراد قرار نگیرد و کسانی هم که دارای تخصص و مهارت می باشند، مجالی بیابند تا بوسیله نذر وقت و مهارت خود ادای نذر کنند.
در واقع نذر فرهنگی پهنهای وسیع از مهربانی وخلاقیت است، که با ایمان و اعتقاد درونی در جهت تقرب و رضای خدا، تلاش می کند به میهمانان خدای مهربان در روی زمین خدمات تخصصی در قالب نذر فرهنگی ارائه کند.
پزشکان، معلمان، مشاوران و مددکاران دلسوز و وکلا و حقوقدانان و همه متخصصان در همه اقشار با تلاشی مضاعف و با نذر وقت و تخصص خود و حضور در سرای محلات و مساجد و حسینیهها و خیریهها و کانونهای مختلف به طور مستمر و یا به مناسبتهای خاص، ضمن ادای نذرشان وبهرهمند شدن افراد از نذورات تخصصی، جهت رشد و تعالی و استحکام ریشه های نذر فرهنگی بسیار شایسته تلاش میکنند.
نذر فرهنگی، طرحی است اجتماعی – فرهنگی که قصد آن احیای سنت حسنه نذر و ایجاد فرصت برای تمام افرادی است که میخواهند و میتوانند وقت و مهارت خود را نذر کنند، نذر فرهنگی فقط یک عقیده و ایده نیست، بلکه مشارکتی معنادار، آگاهانه و عاشقانه و طرحی نو برای زندگی سرشار از لذتی معنوی و روح نواز است. ارتباط با افراد و مشارکت داشتن در امور خیر و داوطلبانه زندگی را متعالی می کند.
در نذر فرهنگی همه افراد جامعه بنا به تخصص و علم و دانش و مهارتی که دارند میتوانند به همنوع خود در هر کجای این گیتی که باشند کمک برساند. لذا این طرح میتواند برای نیکوکار، جلابخش روح و جان و برای نیازمند موجب نشاط و امید و برای هردو، واسطه حصول رسیدن به سرمایه معنوی باشد.
نذر فرهنگی در راستای تقویت ایمان و اخلاق باشدحجتالاسلام و المسلمین محمدابراهیم افلاکیان، معاون فرهنگی نهاد نمایندگی نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی همدان در گفتوگو با
خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان اظهار کرد: با توجه به آیات الهی در قرآن کریم در زمینه انفاق، کمک کردن و دستگیری از مستمندان از مباحث مهم اجتماعی است که قرآن کریم تأکید فروانی به آن دارد.
وی با بیان اینکه خدماترسانی به مردم در قرآن کریم از دیگر عوامل انفاق بیان شده است، ادامه داد: در این بین ایثار نیز مهمترین برنامه اجتماعی است؛ در ایثار و انفاق انسان خود را متهعد به اجتماع میداند چه به لحاظ مالی که انفاق را در برمیگیرد و و چه ایثار که انسان از جان خود برای رضای الهی میگذرد.
حجتالاسلام افلاکیان خاطرنشان کرد: نذر فرهنگی زیرشاخه انفاق و ایثاراست چراکه انسان موجودی اجتماعی است و نیاز به رسیدگی دارد لذا در جامعه باید کمبودهای برخی از افراد به کمک همه افراد جامعه جبران شود؛ فرهنگ جریان جاری در پیکره زمان است که نیاز به هدایت و جریانسازی دارد و این جریان عظیم انسانی نباید به ناکجاآباد رهنمود شود لذا این امر اولویت مهمی است که باید به آن توجه وافری شود.
معاون فرهنگی نهاد نمایندگی نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی همدان ادامه داد: در امر فرهنگی و ایجاد نذر فرهنگی دو بخش مردم و مسئولین باید پای کار بیایند به گونهای که در جامعه هر فردی باید به صورت خودجوش خود را مکلف کند و در جهت ارتقاء جامعه هر کاری که از دستش بر میآید انجام دهد.
وی افزود: سه مورد تقویت باورها و ایمان، توسعه علم و دانش،گسترش اعمال صالح و اخلاق در بطن جامعه باعث ارتقاء جامعه اسلامی میشود لذا نذر فرهنگی باید در راستا تقویت و گسترش سه مورد مذکور انجام شود و دولت نیز با توجه به توسعه رسانههای نوین باید محتواسازی بهروز و سازنده در زمینه مقابله با شبهات و گسترش موارد مذکور در فضای مجازی، اتاق فکر تشکیل دهد و راهکارهای مناسبی را ارائه دهد.
لزوم ورود دستگاههای فرهنگی برای زمینهسازی نذر فرهنگی وی بیان کرد: اولین و مهمترین برنامه در زمینه نذورات فرهنگی این است که دستگاههای فرهنگی در بسترسازی و فضاسازی جامعه ورود پیدا کنند، باید فضایی خوب و مناسب در این زمینه شکل گیرد به گونهای که ناهنجاریها و ضد ارزشها در جامعه به عنوان بیماری و ضدارزش معرفی شود که در این صورت کسی که دچار ضد ارزش است باید برای درمان خود اقداماتی انجام دهد تا به انسان کامل برسد.
معاون فرهنگی نهاد رهبری در دانشگاه علوم پزشکی همدان درخصوص نذر قرآن، ابراز کرد: مادر حضرت مریم(س) فرزندش را برای خداوند متعال نذر کرد و نذر مادر حضرت مریم(س) یکی از شاخصهای مهم نذر فرهنگی در قرآن کریم است و مشاهده میکنیم که خدمتگذاری فرهنگی دارای سابقه قرآنی است که در آیات 35 تا 37 سوره مبارک آل عمران به خوبی بیان شده است.
سیدمحمد معصومی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان نیز در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، اظهار کرد: نذر فرهنگی امری است که با توجه به شرایط زمان به وجود میآیدو باید توجه کرد که اتصال حضرت حق در مستحبات در دستگاه اهل بیت(ع) محقق میشود و در این خیمه باید قرابت حاصل شود.
وی ادامه داد: امام حسین(ع) از جان خود، فرزند و همسرش برای احیا اسلام میگذرد لذا مسلمانان و شیعیان او نیز باید به تأسی از اهل بیت(ع) بیاموزند که برای دین اسلام از داشتههای خود بگذرند و درشرایط کنونی دین اسلام در معرض صدمات و آسیبهای فرهنگی قرار دارد و شبهات فرهنگی بسیاری به دین وارد میشود.
وی تأکید کرد: با توجه به شرایط روشهایی وجود دارد که میتواند از آسیبهای فرهنگی جلوگیری و به شبهات پاسخ دهد و نذر فرهنگی پدیده خوبی است که میتواند در این راستا نقش مهمی را ایفا میکند.
وی با بیان اینکه جهت فرهنگسازی در این حوزه چه اقدامات بسیاری میتوان انجام داد، گفت: حوزه فرهنگ امری خودجوش است که باید از درون مردم بجوشد لذا گروههای مردمی از جمله هیئات مذهبی میتواند به خوبی وارد شوند و در زمینه فرهنگسازی ایجاد نذر فرهنگی اقدامات شایستهای بردارند.
معصومی اذعان کرد: هیئات مذهبی، مبلغین، سخنرانان و مداحان باید پای کار بیایند و در نذورات نقدی که دریافت میکنند یک درصدی از آن را به امر فرهنگی اختصاص دهند و آن را به طور شفاف اطلاعرسانی کنن که خرید محصولات فرهنگی و کتاب از جمله اقدامات فرهنگی است که در نذر فرهنگی میتواند مورد توجه قرار گیرد.
نیازسنجی فرهنگی ضروری استوی عنوان کرد: هنگامیکه این اقدامات به گوش مردم برسد، مردم به این امر عادت خواهند کرد و باید به گونهای عمل شود که حسینیهها و مردم در حوزه نذر فرهنگی احساس ضروت کنند که در این میان باید ضرورتهای فرهنگی در جامعه به خوبی تبیین شود و نیازسنجی فرهنگی انجام شود.
وی با تأکید بر اینکه مسئولین در این حوزه وارد نشوند بهتر است، گفت: با توجه به تجربه نامؤفق دولتیها در امر فرهنگ، بهتر است در این زمینه دولت دخالت نکند و مردمی باشد چراکه مردم دغدغه فرهنگ دارند و دلسوز آن هستند لذا بهتر کار میکنند.
وی با بیان اینکه نذورات فرهنگی باید در راستای پاسخگویی به شبهات و تعرضات صورت گیرد،اظهار کرد: برای مثال با توجه به اینکه در ایام محرم قرار داریم باید محصولات فرهنگی در زمینه ایجاد روشنگری درباره واقعه عاشورا به جامعه ارائه شود که کتاب حماسه حسینی که از آثار شهید مطهری است، گزینه مناسبی است.
عضو گروه معارف دانشگاه علوم پزشکی همدان گفت: به این دلیل که نسل جوان در هیئات مذهبی حضور دارند،ارائه نذورات فرهنگی در هیئات مذهبی بسیار اثرگذار است چراکه نباید اجازه داده شود شبهات به اعتقادات آسیب وارد کند.
وی اظهار کرد: راههای ترویج در حوزه نذر فرهنگی باید از طریق مطبوعات و رسانه ارائه شود و رسانهها الگوهایی که در زمینه نذر فرهنگی وجود دارند را معرفی کنند؛ از دیگر موارد نذورات فرهنگی این است که موضوعاتی چون محرم و امام حسین(ع) فقط در ایام محرم مورد توجه قرار نگیرد و در ایام غیر محرم نیز به ان پرداخته شود.