خانواده؛ حافظ ارزش‌‌ها و هنجارهای ایرانی و اسلامی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، از جمله مهم‌ترین نهادهایی که باید خانواده‌ها و نسل جدید را با فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامی آشنا کرد، نظام آموزشی و رسانه‌ها هستند. نسل جدید را باید از ابتدا و در مهد کودک‌ها و سپس مدارس با ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامی بصورت عملیاتی و کارگاهی و گروهی آموزش داد تا آنها از همان دوران کودکی این ارزش‌ها را درونی نمایند و از طرفی از رسانه‌های تصویری کمک گرفت تا برای همه سنین و نسل‌ها برنامه‌های مختلفی را جهت آشنایی با ارزش‌ها و هنجارهای ایرانی و اسلامی و تولید کنند. 

در این زمینه نباید تعصبات افراطی به خرج دهیم و به آن آداب و رسوم ملی‌ای که زیبا و معانی بلندی دارند مخالفت کنیم، زیرا دین با این آداب و رسوم که عواطف و محبت و همدلی‌ها را تقویت می‌کند، مخالف نیست. در مرحله بعدی خود خانواده‌ها به‌عنوان مهم‌ترین نهاد اجتماعی باید متولی حفظ، تولید، تقویت و انتقال ارزش‌ها و هنجارهای خود به نسل بعدی باشد و به بیانی دیگر آنها را بازتولید نماید و در این مسیر به گونه‌ای عمل نماید که دیگر حتی نیازی به سایر نهادها نباشد.

خانواده در فرهنگ ایرانی پایه و ستون اصلی جامعه است و برای مردم ایران واحدی بسیار ارزشمند است. در ابتدا باید گفت كه خانواده كانون رشد و تعالی فرزندان است. فرزندانی كه قرار است جامعه را بسازند. و آداب و رسوم و فرهنگ كشور را در جامعه حفظ كرده و در بقای آن بكوشند. در جامعه ایرانی به دلیل اینكه در دین اسلام كه دین اكثر مردم ایران است به خانواده تأكید زیادی شده است. اهمیت خانواده در ایران به اندازه‌ای‌ است كه اگر فردی در جامعه بدون خانواده باشد، جامعه و مردم به سختی او را می‌پذیرند و حتی ممكن است او را از جامعه طرد كنند. 

بنابراین جامعه ایرانی خانواده را بسیار مقدس می‌‌داند و در تحكیم و بقای آن كوشش زیادی می‌كنند. متغیرهای زیادی در فرهنگ اصیل ایرانی وجود دارد که مایه احساس غرور برای هر ایرانی است که در زیر به چند نمونه اشاره می‌‌شود:

تشکیل خانواده: اولین و مهم‌ترین متغیر تشکیل خانواده است، به گونه‌ای که برای تشکیل خانواده از عبارات مثبتی استفاده شده و عدم تشکیل آن مورد نکوهش قرار گرفته است، به گونه‌ای که در گذشته وقتی پسر خانواده‌ای به سن نوجوانی و ابتدای جوانی می‌رسیدند، یکی از مهم‌ترین وظایف خانواده و پدر و مادر اقدام و تدارک برای پیدا کردن دختری شایسته برای فرزندشان بود و کاهلی و سستی در این مورد با فشارهای اجتماعی همراه بود. 

اهمیت فرزند: یکی دیگر از صفات و مشخصات خانواده ایرانی، توجه و اهمیت بسیار به فرزندان است. این معنی هم در خانواده در گذشته و هم در خانواده معاصر دیده می‌شود. اهمیت فرزند به اندازه‌ای بوده است، که بسیاری علت تشکیل خانواده را فرزندآوری زیاد می‌دانسته‌اند. داشتن یک فرزند یا خانواده بدون فرزند در فرهنگ ایرانی عموماً مورد سؤال بوده است.

تعداد خانوار و جمعیت در خانواده: هر موقع که از خانواده ایرانی سخن به میان می‌آید، وجود جمعیتی بیشتر از چندین نفر در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، در ذهن به وجود می‌آمده است. وجود فرزندان زیاد در هر خانواده علاوه بر کارکردهای مختلف اقتصادی، امنیتی، حمایتی و روانی یک موهبتی الهی به شمار می‌رفت.

 امیت زنان: هنگامی که به داده‌های تاریخی مربوط به تاریخ و فرهنگ ایران باستان می‌نگریم و آن را با دیگر فرهنگ‌های هم زمانش برابر می‌کنیم، به روشنی در می‌یابیم که براستی ایرانیان بیشتر از دیگرمردمان و فرهنگ‌های جهانی به کانون خانواده و همسر پایبند بوده‌اند و به آن اهمیت بسیاری می‌داده‌اند . 

در سنگ نگارهای باستانی، بانوان ایرانی همواره از پوششی زیبا و باشکوه برخوردار بوده‌اند که خود نشان دهنده جایگاه والای آنان است. بانوان در ایران باستان افزون بر خانه‌داری و یاری رسانی به همسران خود در کارهای فرهنگی نیز شریک بوده‌اند. همسر فردوسی بزرگ نمونه ای از آنان است که بنا بر گفته خود فردوسی، همسرش داستان‌ها را از دفتر پهلوی می‌خوانده و فردوسی به شعر در می‌آورده است و یکی از مشوقان فردوسی در به‌نظم درآوردن شاهنامه که همانا بزرگترین خدمت به فرهنگ ایران می‌باشد، بوده است .

بخواند آن بت مهربان داستان              ز دفتر نوشته گه باستان

مرا گفت كز من سخن بشنوي              به شعر آري از دفتر پهلوي؟

یکی دیگر از نمونه کارهای فرهنگی و بنیادین بانوان ایران زمین کار شگفت فرانک مادر فریدون بود که در راه آزادسازی میهن از دست اهریمنان بیگانه، همواره مشوق و رهنمای فرزندش فریدون بود و براستی که نقش اصلی از آن فرانک بود .

از این دست نمونه ها فراوان است و آوردن همه نمونه‌ها در این نوشتار نمی‌گنجد. چیزی که آشکار می‌نماید این است که زن در فرهنگ و تاریخ ایران باستان جایگاهی والا داشته است.

دینی بودن ارزش‌های خانواده ایرانی: دینی بودن یعنی توجه به دین و عقاید دینی و دین ورزی در ایرانیان از ویژگی آن بوده است. 

توجه به طبیعت: ویژگی دیگر توجه به طبیعت و احترام به طبیعت و زیبایی‌هایی طبیعی بوده که در آداب و رسوم فرهنگ ایرانی قابل مشاهده است. برای مثال سفره هفت سین که جزء فرهنگ و آداب و رسوم ایرانی تلقی می‌شود دربرگیرنده همین ویژگی است، نکته دیگر توجه به نمادهای فلسفی و فکری بوده که در همین سفره هفت سین هر کدامشان نمادی از تفکر و اندیشه فلسفی تلقی می‌شود و این تفکر فلسفی بر می گردد به قدیم برای مثال تفکری که زرتشتیان داشتند توجه به آتش و رنگ سرخ و رنگ سبز بوده، همین سبزه درست کردن از قبیل همین مسائل بوده است.

غیرت و تعهد اخلاقی: یکی از مهم‌ترین ارزشهای خانواده ایرانی تعهد اخلاقی اعضای خانواده نسبت به همدیگر بوده است که گاهی اوقات با کمی مسامحه می‌توان از آن به عنوان غیرت یاد کرد. جایگاه این ارزش در میان خانواده‌های ایرانی به حدی است که گاهی اوقات افراد به خاطر آن جان خود را نیز فدا کرده‌اند، چه بصورت خاص و چه بصورت عام در نبرد با دشمنان خارجی و داخلی.

ایثار، محبت، عطوفت ، پاکدامنی ، مهمان نوازی و... از دیگر ویژگی های فرهنگ اصیل خانواده ایرانی است، که متمایز کننده ما با سایر فرهنگ‌ها و جوامع می‌باشد و همه اینها مایه مباهات و موجد احساس غرور است.