تفاوت امر به‌معروف و نهی از منکر با عیب‌جویی

سعید مرتضوی، استادحوزه و پژوهشگر دینی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، در خصوص عیب جویی در جامعه، اظهارکرد: در قرآن، احادیث پیامبر و ائمه اطهار(ع) به‌طور مکرر مسئله عیب جویی، مذمت شده است.

وی افزود: در سوره حجرات آیه 11 آمده است« یَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ» خداوند در این می‌فرمایداى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، نبايد قومى قوم ديگر را ريشخند كند شايد آنها از اينها بهتر باشند و نبايد زنانى زنان [ديگر] را [ريشخند كنند] شايد آنها از اينها بهتر باشند و از يكديگر عيب مگيريد و به همديگر لقب‌هاى زشت مدهيد چه ناپسنديده است نام زشت پس از ايمان و هر كه توبه نكرد آنان خود ستمكارند.

این پژوهشگر دینی بیان کرد: امام باقر(ع) فرمودند« مبادا کسی از شما به لغزش‌های انسانی دقت کند و مبادا روزی بخواهد شخص را بخاطر آن لغزشها سرزنش کند که این کار به شدت مذمت شده است».

وی گفت: در قرآن بیان شده که شما انسان‌ها همه ازیک نفس هستید، زمانی که یکی از شما عیب کسی را نپوشانید و آبروی کسی را ببرید، در حقیقت آبروی خود را برده‌اید و از خود عیب جویی کرده است.  در روایت دیگری نیز نقل شده که حفظ آبروی مومن از خانه کعبه بالاتر است. 

مرتضوی با شاره به تفاوت بین عیب‌جویی و امر به‌معروف و نهی از منکر، افزود: عیب جوی در مقام سرزنش است، عیب جو می‌خواهد، عیب کسی را به رخ طرف بکشد او را سرزنش کند، اما  در امر به معروف و نهی از منکر،  مسئله نصیحت کردن افراد است. نباید مسئله مهم امر به معروف و نهی از منکر در جامعه به اسم عیب پوشی فراموش شود زیرا این دو کاملا با هم متفاوت است.

وی ادامه داد: عیب‌جو شخصی است که هر عیب و اشکال کوچکی از فرد دید فورا به زبان می‌آورد، ولی در امر به معروف و نهی از منکر شخص تا شاهد سرزدن فعل حرام ویا ترک واجبی از کسی نباشد، نصیحت نمی‌کند.

وی افزود در دین اسلام مسئله‌ای به نام نظارت اجتماعی داریم، یعنی همه مسئول هستند که عیب اشخاص را گوشزد کنند، اما از روی دلسوزی و با قولی لین و دعا نصیحت خود را بیان کنند.

مرتضوی گفت: در برخی از مواقع نیاز است که شخص حساسیت بیشتری در خصوص عیب افراد نشان دهد، مثلا مدیری که می‌خواهد افراد زیر نظرش را کنترل کند، نیاز است دقیق‌تر عمل کند و یا والدین نسبت به فرزندشان و انتخاب دوست مراقبت شدیدی داشته باشند.

این استاد حوزه ادامه داد: درمسئله سیاست اگر دیده شد کسی در جامعه بدعت گذاری می‌کند و مردم را فریب می‌دهد و یا مسئولی با دروغگویی و نفاق و حتی به اسم دین مردم را از دین جدا می‌کند لازم است، افشا شود و فرد مورد نقد قرار گیرد، اما نقدی که  دلسوزانه، با منطق و منصفانه باشد.