قرآن با زندگی رزمندگان جبهه آمیخته بود/ بچههای جنگ نماد عمل به قرآن بودند
گروه فرهنگی: نویسنده ادبیات دفاع مقدس گفت: قبل از پرداختن به ارتباط ادبیات دفاع مقدس و معارف قرآن کریم باید به میزان ارتباط رزمندگان در هشت سال دفاع مقدس با قران کریم پرداخت چراکه بچههای جنگ نماد و بروز عمل به آیات قران کریم بودند یعنی سراسر زندگی رزمندگان در فضای خاکریز اتکا به آیات قرآن بود.
وی ادامه داد: در جریان انقلاب اسلامی ویژگی زلال و روشنی در ادبیات آن اتفاق افتاد و وقوع جنگ تحمیلی عراق بعد از گذشت یکسال از پیروزی انقلاب اسلامی باعث شد تا ابعاد ادبیات انقلاب به شکلی مندرج در ادبیات دفاع مقدس قرار گیرد، بدان معنی که ادبیات 8 ساله دفاع مقدس که فرزند ادبیات انقلاب است،این ادبیات را در دل خود قرارداد اما این اتفاق خوبی نیست چرا که ادبیات انقلاب خود فصل جداگانه و مجزایی است و باید جداگانه مورد مطالعه قرار گیرد که بخش اعظم از آن متعلق به دوران قبل از انقلاب است.
حسام با بیان اینکه در فضای نظم و شعر و ادبیات کلاسیک ایران که از قرن چهارم به بعد آثار آن به ما رسیده است، اینگونه بود که با مطالعه و بررسی آثار این دوره متوجه خواهیم شد، ظرفیت بالایی در این دوره کوتاه در ادبیات ایران وجود داشته است، عنوان کرد: نمونه این امر غزل، رباعی، قصیده، قطعه در حوزه شعر است اما با وقوع انقلاب اسلامی ادبیات فارسی وارد عرصه جدیدی شد و شاهد ایجاد گونه جدیدی از ادبیات هستیم که خلق غزل مثنوی در حوزه نظم نمونه بارز آن است.
وی با بیان اینکه مشاهده میکنیم که این اتفاق مولود انقلاب اسلامی است و این امر نشاندهنده این است که شهدا در آغاز انقلاب اسلامی ادبیات کهن خود را به خوبی میشناختند، افزود: مشاهده میکنیم که در ادبیات فارسی ایران، رباعی برای مفاهیم عرفانی به کار میرفت و محفل مفاهیم عرفانی بود اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مشاهده خواهیم کرد که رباعی بار انقلابی را به دوش میکشد و با مضامین عرفانی و حماسی همراه میشود که این امر در تاریخ ادبیات فارسی نادر بوده است.
حسام با بیان اینکه کتاب «حرمان هور» بر اساس دستنوشتههای شهید احمدرضا احدی در حین جنگ تألیف شده و از اینرو فضای حاکم بر جبهههای جنگ بهخوبی در آن منعکس شده است، تأکید کرد: بنابراین انقلاب اسلامی در حوزه ادبیات زایشی عمل کرد و در بحث نثر هم این اتفاق افتادکه بیشتر در دوران دفاع مقدس مشهود است و هنگامیکه گلولهها به سنگرها اصابت میکرد، قلمها به حرکت درمیآمد و مشاهده میکنیم شهید احمد عزیزی، نخبه رشته پزشکی اثر «حرمان هور» که دستنوشتههای وی است را زیر آتش دشمن مینویسد.
این نویسنده کتابهای «وقتی که مهتاب گم شد» و «آب هرگز نمیمیرد» به ایسنا گفت: در واقع فضای معنویت جنگ و دلدادگی به آن باعث میشود، قلمها جهتی دیگر پیدا کنند بنابراین ادبیات جنگ در دل سنگر متولد شده استاما ادبیات جنگ، ساده و دلنشین به سادگی رزمندگان و لباس خاکی آنها است که به مرور زمان شکل فنی و تکنیکی به خود میگیرد و مضامین دیگر را در خود جای میدهد که این امر باعث خلق گونههای جدید در ادبیات میشود.
وی با بیان اینکه خاطره موضوعی است که در اصل در تاریخ شفاهی قابل طرح است اما در صورت تلفیق با داستان، شکل دیگر پیدا میکند، خاطرنشان کرد:در ادبیات کلاسیک داستان کوتاه، رمان وجود داشته اما خاطره داستان هیچگاه در تاریخ ادبیات وجود نداشته است که با شکلگیری ادبیات دفاع مقدس خلق شدو موضوع تاریخ با ادبیات یعنی داستان گره میخورد که سبک جدیدی به نام خاطره داستان در ادبیات انقلاب و ادبیات دفاع مقدس ایجاد شد.
حسام تشریح کرد: حوزه زایش در ادبیات اتفاق ساده نیست چرا که در محیطهای دانشگاهی اساتید برجسته ادبیات بارها این ادعا را داشتهاند که ادبیات انقلاب به ویژه ادبیات دفاع مقدس علمدار پیدایش گونههای نوظهور بوده استکه میتواند با ادبیات هزار ساله قبل در یک سطح قرار گیرد.
همدان جزء اسامی برجسته کشور در حوزه ادبیات دفاع مقدس است
وی درباره جایگاه ادبیات انقلاب اسلامی در استان همدان، اظهارکرد: استان همدان با توجه به اینکه دارای عقبه غنی در حوزه ادبیات است، در حوزه ادبیات دفاع مقدس نیز جزء اسامی برجسته در سطح کشور است و نخستین علت این امر حماسه پررنگ مردم همدان در دوران انقلاب اسلامی و سالهای دفاع مقدس است که ظرفیت غنی در این حوزه ایجاد کرده به گونهای که میتوان از سوژههای بسیار این دوران برای سالهای متمادی بهره گرفت.
حسام عنوان کرد: ارتباط نسلهای مختلف عامل دوم موفقیت همدان در این عرصه است و مشاهده میکنیم که در همدان پیشکسوتان عرصه ادبیات در کنار جوانان در حوزه ادبیات دفاع مقدس قرار میگیرند بنابراین این نشان میدهد که این نسلها موفق شدهاند با هم مراوده ادبی داشته باشند و این عامل مهم در استمرار ادبیات انقلاب و دفاع مقدس در همدان است.
وی عامل سوم موفقیت همدان در عرصه ادبیات دفاع مقدس را تحقیقات جامعی که در استان همدان درباره آنچه گذشت تاریخ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس استان همدان انجام شده، دانست و گفت: به تعبیر رهبر معظم انقلاب دفاع مقدس گنجی است که تا سالهای طولانی میتوان از آن ذخایر با ارزشی استخراج کرد و این امر مستلزم وجود معدن شناس است که خوشبختانه در دستگاههای متولی استان همدان این اتفاق افتاده است.
وی با بیان اینکه به جرأت باید گفت که آثار ادبی که به صورت ملی از استان همدان بیرون میآید، متکی به این ذخایر هستند، اظهار کرد: به همت این دستگاهها تاریخ انقلاب اسلامی و تاریخ دفاع مقدس به خوبی بازیابی و بازخوانی شده و تحقیقات گسترده و میدانی انجام شده است و موفق شدند ظرفیتی برای ایجاد فرآیند ذوقی ایجاد کنند در نتیجه این امر به نویسنده و شاعر ذوق میدهد تا از این ذخایر آماده شده بتواند فرآوردههای مطلوب ارائه دهد.
قرآن کریم با زندگی رزمندگان جبهه آمیخته بود
حسام درباره ارتباط ادبیات دفاع مقدس با معارف قرآن کریم،خاطرنشان کرد: قبل از پرداختن به ارتباط ادبیات دفاع مقدس و معارف قرآن کریم باید به میزان ارتباط رزمندگان در هشت سال دفاع مقدس با قران کریم پرداخت چرا که بچههای جنگ نماد و بروز عمل به آیات قران کریم بودند یعنی سراسر زندگی رزمندگان در فضای خاکریز اتکا به آیات قرآن بود و مشاهده خواهیم کرد که هنگامیکه به سمت دشمن شلیک میشد، فردی که از پشت بیسیم درخواست شلیک گلوله میکرد آیه «وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى؛ و اين تو نبودي(اي پيامبر كه خاك و ريگ به صورت آنها) پاشيدي بلكه خدا پاشيد»( انفال/17) بر زبان او جاری میشد.
نویسنده کتاب «آب هرگز نمیمیرد» ادامه داد: این امر نشان میدهد که رزمندگان خود را وسیلهای میدانستند که امر خدا را انجام میدهند و مشاهده میکنیم که در شب عملیات تفعل زدن به قرآن مرسوم بود و به خاطر دارم که در جمع ما که دیدهبان بودند، این امر سنت بود و در شب هر عملیات میخواستیم متوجه شویم که روز عملیات از این جمع حاضر چند نفر به شهادت میرسند، مسئول گروه،قرآن را باز میکرد و با آیات بسیار با ارزشی که تعجب ما را برمیانگیخت، موجه میشدیم.
وی ادامه داد: در عملیات کربلای 4 در اروندرود که شاهد حماسه بزرگو مظلومانه غواصان رزمندگان بودیم، آنها قبل از عملیات به قرآن کریم تفعل زدند و آیه « مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا؛ در ميان مؤمنان مرداني هستند كه بر سر عهدي كه با خدا بستند صادقانه ايستادهاند، بعضي پيمان خود را به آخر بردند (و در راه او شربت شهادت نوشيدند) و بعضي ديگر در انتظارند و هرگز تغيير و تبديلي در عهد و پيمان خود ندادهاند.»(احزاب/23) برای آنها باز شد.
وی با بیان اینکه این طور برداشت میشود که بعد از پیامبر اکرم(ص) این آیه در شأن این افراد نازل شده است، افزود: در شب عملیات کربلا 4 رزمندگان این آیه را در پارچهای نوشتند و اسامی افراد حاضر زیر آن نوشته شد سپس هر فرد مقابل نام خود را با خونش امضاء کرد که خوننامه نام گرفت.
این نویسنده همدانی تأکید کرد: این نمونهها در دوران دفاع مقدس در بین رزمندگان بسیار بود و این نشاندهنده این است که آنها با آیات قران کریم زندگی میکردند و قرآن کریم با زندگی رزمندگان جبهه آمیخته بود که از زیر قرآن رد شدن، همراه داشتن قرآن با خود و اشاره به آیات قرآن کریم در وصیتنامه شهدا از جمله مواردی است که در دوران دفاع مقدس مشاهده میشود بنابراین به طور طبیعی ادبیات دفاع مقدس که از این دوران سرچشمه گرفته ممزوج از قرآن کریم است که در برخی از آثار ادبی از جمله «جنگ پابرهنه» اثر رحیم مخدومیبا صراحت به آیات قران کریم پرداخته شده و در برخی از آثار هم مفاهیم آیات قرآن کریم در قالب بیان حوادث ارائه میشود.
اصلیترین آسیب ادبیات دفاع مقدس، وجود نویسندگان عاشق ولی کارنابلد است
وی در ادامه سخنان خود به بیان چالشهای ادبیات انقلاب اسلامیو دفاع مقدس پرداخت و گفت: اصلیترین آسیب در این فضا این است که بسیاری از افراد علاقمند به انقلاب و دوران دفاع مقدس وجود دارند که مشتاق نوشتن هستند اما با فنون و تکنیک نویسندگی آشنا نیستندیا بسیاری از افراد هم وجود دارند که با تکنیک و فنون نویسندگی آشنایند اما با فرهنگ ادبیات دفاع مقدس قهر هستند.
حسام تشریح کرد: مشتاقان نوشتن بسیار هستند اما باید آموزش ببینند و در عرصه نوشتن کارورزی کنند اما چه بسیار افرادی که مهارت نوشتن دارند و دست به قلم نمیشوند و این امر باعث میشود تا با حجم بسیاری از تولیدات ادبی مواجه شویم که افراد علاقمند کار نابلد دست به قلم گرفته هستند.
وی آفت دوم این عرصه رادنبال ارائه آمار و نمودار در سازمانهای متولیبودن، عنوان کرد و گفت:مدیران به کمیت کار توجه میکنند در این صورت محتوا و کیفیت فدای کمیت میشود و متأسفانه شاهد هستیمتعداد سازمانهایی که به ارائه کار با کیفیت توجه میکنندحتی اگر تعداد آن کم باشد، اندک است.
وی با بیان اینکه آفت سوم عدم اتکا به کارشناس است، ادامه داد:دستگاههای متولی نشر آثار ادبی در حوزه دفاع مقدس باید توجه کنند که این کار فنی است بنابراین باید از نگاه کارشناس عبور کند در غیراین صورت با سیاهمشقهایی مواجه خواهیم شد که به علت عدم وجود نظر کارشناس در اثر ادبی، باعث هدررفت هزینه بیتالمال میشودو بسیاری از دستگاهها به کارشناس متکی نیستند و بدون دغدغهها و نظرات کارشناس آثار را به چاپ میرسانند.
جشنوارهزدگی آفت عرصه ادبیات دفاع مقدس است
حسام اظهار کرد: جشنوارهزدگی آفت دیگر این عرصه است چرا که جشنوارههاتیغ دوسویه هستند که هم میتوانند حسن کار باشند و هم آفت کار؛ حسن کار این است که میتواند استعدادهای نهفته را شناسایی و ترغیب به کارکند اما گاهی این جشنواره ضدکار میشود یعنی نویسنده تنها به این میاندیشد که اثری برای ارائه به جشنوره ارائه دهد و هدف او جشنواره قرار میگیرد که به آن جشنوارهنویسی گفته میشود بنابراین این امر زیباییهای اثر ادبی را میگیرد.
گفتنی است؛ حمید حسام در سال 1340 در همدان متولد شد. وی فارغالتحصیل کارشناسیارشد ادبیات فارسی دانشگاه تهران است. جوانی خود را در جبهههای نبرد سپری کرد و همین مسأله باعث شد تا دفاع مقدس رویکرد اصلی حمید حسام در نوشتن و خلق آثارش باشد.
سردار حسام معاون ادبیات و انتشارات بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، در زمینه نویسندگی نیز کارنامه قابل توجهی دارد. چهار کتاب حاصل دوران نویسندگی این مسئول فرهنگی است. در زمینه داستان کوتاه کتاب "دهلیز انتظار"، در بخش خاطره کتاب "غواصها بوی نعنا میدهند"، "دلیل" و در بخش رمان "راز نگین سرخ" مجموع فعالیتهای این نویسنده را تشکیل میدهند.
حسام با کتاب "غواصها بوى نعنا مىدهند" که نوعى خاطرهنگارى در حوزه ادبیات دفاع مقدس است، به جامعه ادبى معرفى شد. به دنبال آن داستان بلند "راز نگین سرخ" را در سال ۷۸ به دست چاپ سپرد. مجموعه داستانهاى کوتاه "دهلیز و انتظار" مدتى پس از انتشار به قلم اسماعیل اریب به انگلیسى ترجمه و منتشر شده است. به تازگی کتاب "مسیح رزم" را در ژانر خاطرهنگارى منتشر کرد. ضمن اینکه اکنون مشغول بازنویسى خاطرات على چیتسازیان فرمانده شهید دوران دفاع مقدس و فرمانده اطلاعات - عملیات لشکر ۳۲ انصارالحسین(ع) است.
کتاب "راز نگین سرخ" با موضوع جنگ ایران و عراق برگرفته از زندگی، رزم و شهادت سردار شهیدمحمود شهبازی است. شهید محمود شهبازی متولد اصفهان فرمانده سپاه همدان و جانشین لشکر 27 محمد رسول الله(ص) بود. این کتاب روایتی مستند و داستانی از حوادث آغازین روزهای جنگ تا آزادی خرمشهر است. از جمله مطالب زندگینامه موارد زیر است: شرح تجاوز دشمن از منطقه سر پل ذهاب، درگیری با عراق در کمین سرپل ذهاب، دیدار بنیصدر از همدان، فرماندهی سپاه همدان، درگیری با ضدانقلاب، عملیات در قله قراویز و جنگ با تانکها، سفر حج همراه با احمد متوسلیان، عملیات ایذایی در تنگ کورک برای شکستن محاصره نیروهایی که در عملیات مطلعالفجر محاصره شده بودند، شکلگیری تیپ محمد رسولالل(ص)، عملیات آزادسازی خرمشهر و نحوه شهادت در عملیات بیتالمقدس در منطقه دژمار(منطقه شلمچه) و تشییع جنازه شهید شهبازی نیز در کتاب شرح داده شده است.
حسام بالاخره با "وقتی که مهتاب گم شد" موفق شد نظر رهبر معظم انقلاب را به خود جلب کند تا جاییکه ایشان بر این اثر ارزشمند تقریظ بنویسند و استان همدان شاهد رونمایی این تقریظ باشد.
علی خوشلفظ در جنگ تحمیلی حدود 11 مرتبه مجروح شده و حتی برادرش نیز در این جنگ شهید میشود و اکنون وی یکی از جانبازان هشت سال دفاع مقدس به شمار میرود.
علی خوشلفظ، قصههای پرفراز و نشیبی از آغاز جنگ تحمیلی دارد، وقتی پیش حاج احمد متوسلیان در مریوان میرود، تنها یک نوجوان 15 ساله بوده است و در فتح خرمشهر همراه حاج احمد به عنوان نیروی اطلاعات و عملیات برای شناسایی جاده اهواز _ خرمشهر بوده است.
علی خوشلفظ در عملیاتهای دیگر نظیر عملیات رمضان، مسلم بنعقیل، والفجر 5، کربلای 4 و کربلای 5 حضور داشته است که در نهایت در عملیات کربلای 5 تیر به نخاع وی خورده و به شدت مجروح میشود که الان هم بعد از 25 سال از این واقعه، از این مجروحیت رنج برده و به طور مکرر در بیمارستان است.
شخصیت علی خوشلفظ، بسیار ویژه است که به نوعی بار عاطفی و انسانی خاطراتش خیلی زیاد است چرا که وی با حدود 90 نفر از کسانی که در هشت سال دفاع مقدس شهید شدهاند، عهد اخوت میبندد و شاهد شهادت بیشتر آنها نیز در عملیاتها بوده است.
نویسنده در مورد نامگذاری کتاب میگوید: عنوان این کتاب را «وقتی که مهتاب گم شد» نامگذاری کردم و انتخاب عنوان این اثر به این مهم برمیگردد که در شبهای تاریک آنها باید کار شناسایی را انجام میدادند که یک شب مهتابی یکی از دوستانی که خیلی به خوشلفظ نزدیک بود(شهید «علی محمدی» بود) وقتی که مهتاب بالا میآید در میدان مین توسط دشمن دیده و شهید میشود و علی خوشلفظ نمیتواند پیکر شهید علی محمدی را از جلوی عراقیها از میدان مین خارج کند.
همزمان مهتاب وجودی خوشلفظ که قهرمان قصه ما است، همان شهید علی محمدی است که با دمیدن مهتاب گم میشود و از این جهت تا پایان جنگ احساس گمشدهای در وجود خوشلفظ وجود دارد که باید به شکلی این فرد را پیدا کند.
فضای کتاب «وقتی که مهتاب گم شد» بسیار عاطفی، معنوی و حماسی است و بار انسانی خاطراتش بسیار سنگین است از طرفی این فرد بسیار شهره و مشهور میشود و احساس میکند علت اینکه همه دوستانش یکی یکی به شهادت میرسند این است که خیلی معروف و شناخته شده است و باید سلوک گمنامی داشته باشد.
گفتنی است؛ ششمین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت به همراهرونمایی از4 تقریظ حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای بر کتابهای «وقتی مهتاب گم شد»، «گلستان یازدهم»، «دختر شینا» و «آب هرگز نمیمیرد» برای نخستینبار، با تقدیر از راویان و نویسندگان این کتابها در همدان برگزار میشود.
