مطهری در پی تفسیر کاربردی و عامهپسند قرآن بود
گروه معارف: استاد علوم تربیتی دانشگاه اصفهان با اشاره به جامعیت آثار و افکار شهید مطهری که بسیاری از مسائل مبتلابه جامعه را دربرمیگیرد، گفت: آثار ایشان آنچنان که باید مورد توجه قرار نگرفته است و شایسته است که دستگاههای فرهنگی این آثار را با حفظ مضمون کلی و با سبک امروزی در اختیار جوانان قرار دهند.
محمدجواد لیاقتدار، استاد علوم تربیتی دانشگاه اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان با بیان اینکه شهید مطهری در بسیاری از ابعاد و زمینهها دغدغه فکری داشت، اظهار کرد: برای مثال ایشان با نگارش کتاب «تماشاگه راز» تلاش کرد تا به معرفی دیدگاه اسلام در خصوص هنر و ادبیات بپردازد و با تألیف دو جلد کتاب «داستان راستان» توجه و دغدغهمندی خود را نسبت به قشر نوجوان نشان داد.
وی افزود: ایشان همچنین سعی داشت با تألیف کتب متعدد دیدگاه مردم را در خصوص برخی از اعتقادات اسلامی اصلاح نماید، از جمله در کتاب «عدل الهی» به خوبی مسئله شفاعت را تبیین کرد. از سوی دیگر، سعی و اهتمام ایشان در اصلاح نگرش مبلغان مذهبی و مردم نسبت به حادثه بینظیر عاشورا که با تألیف کتاب «حماسه حسینی» صورت گرفت، شایان توجه است. مرحوم مطهری بحث تحریفات عاشورا را در دهه چهل شمسی مطرح کرد که نشان میدهد ایشان تا چه حد از زمانه خود جلوتر حرکت میکرد.
لیاقتدار ادامه داد:کمک به نوجوانان و جوانان قبل از انقلاب در شناخت بهتر مکتب مادیگری با نگارش کتاب «علل گرایش به مادیگری» و معرفی خردمندانه و دقیق اصول عقاید اسلامی که در آثار مرتبط با جهانبینی از جمله «انسان و ایمان»، «جهانبینی توحیدی»، «وحی و نبوت»، «معاد» و ... آمده است، دیگر دغدغههای مرحوم مطهری را شامل میشد؛ ضمن اینکه محتوا و مضمون اصلی این آثار کمنظیر میتواند شالوده کتابهای اندیشه اسلامی مدارس و دانشگاهها را تشکیل دهد.
استاد دانشگاه اصفهان بیان کرد: معرفی و ترویج دانش فلسفه و منطق نیز از دیگر دغدغههای این معلم شهید بود، چنانکه ایشان کتابهای «شرح مبسوط» و «شرح مختصر منظومه» را تألیف نمود، کتب «شفا» و «اسفار» را مورد تفسیر قرار داد و بر کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم» علامه طباطبایی حاشیه نوشت و در ضمن با علومی چون کلام، حکمت و عرفان آشنایی داشت.
وی اضافه کرد: مرحوم مطهری بر لزوم توجه به تحولات زمان و سازگاری عاقلانه و انعطافپذیری در برابر آن تأکید داشت و این امر در مقالات و سخنرانیهای متعدد ایشان از جمله «اسلام و مقتضیات زمان» کاملا مشهود است. از سوی دیگر با توجه به اینکه در اسلام، ظلمستیزی و دفاع از محرومین جنبه جهانی دارد، ایشان در بخشی از گفتارها و نوشتارهای خود بر حمایت از آرمان ملت فلسطین و محکومیت جنایات رژیم صهیونیستی تأکید میکرد.
لیاقتدار اظهار کرد: در مقاله «فریضه علم» از کتاب «ده گفتار»، فهم صحیح و دقیق علل عقبماندگی جوامع اسلامی مورد تأکید قرار گرفته و در مقاله دهم از همین کتاب نیز، بحث لزوم سازماندهی خردمندانه روحانیت مطرح شده است. علاوه بر این، مرحوم مطهری در تمام سخنرانیها و آثار خود نسبت به تبیین و تشریح صحیح مفاهیم اسلامی اهتمام ویژهای داشت که در این خصوص میتوان به تمایز میان «تقوای ستیز» و «تقوای پرهیز» در مقاله اول و دوم کتاب «ده گفتار» و یا تبیین مفهوم «دنیا» در کتاب «بیست گفتار» اشاره کرد.
وی افزود: ایشان به تفسیر قرآن توجه داشت و با تألیف کتابهای «آشنایی با قرآن» تا حدی به تفسیر کاربردی، شفاف و عامهپسند برخی از سورههای کوچک قرآن پرداخت و ای کاش فرصت تفسیر کل قرآن را پیدا میکرد. مجموعه سخنان ایشان با موضوع تعلیم و تربیت و اخلاق اسلامی نیز در دو کتاب با همین عناوین منتشر شده و مباحثی در رابطه با سیره نبوی و سیره امامان معصوم در کتب مرتبط، با عناوین مشخص آمده است.
عضو هیئت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه اصفهان ادامه داد: استاد مطهری در مقطعی به مباحث اقتصادی نظیر بیمه و بانکداری پرداخت که در حوزههای علمیه معمول نبود و آثاری که ایشان در این رابطه تألیف کرد، به مباحثی چالش برانگیز تبدیل شد. زنان به عنوان نیمی از اعضای جامعه نیز مورد توجه استاد بودند، چنانکه ایشان در این خصوص کتاب ارزشمند «نظام حقوق زن در اسلام» و «مسئله حجاب» را به رشته تحریر درآورد که مورد دوم اظهار نظراتی را در جوامع حوزوی به دنبال داشت و آن مرحوم با تألیف کتاب «پاسخهای استاد به مسئله حجاب» به این مباحث واکنش نشان داد.
وی خاطرنشان کرد: طرح مباحث روانشناسی انسانگرا در کتاب «انسان کامل» و «فطرت»، توجه به مسئله نیایش و اهمیت آن در مجموعه سخنرانیهای مندرج در کتاب «آزادی معنوی»، تألیف کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» با هدف احترام به فرهنگ ملی ایران و پذیرش فرهنگ مترقی اسلام و در نهایت اهتمام ایشان به مباحث نوپدید زمان خود که در خلال مباحث مربوط به فلسفه تاریخ، کتابسوزی ایران و مصر، اخلاق جنسی و ... آمده؛ نشاندهنده نگرش کمنظیر ایشان نسبت به این مسائل بوده و همگی بیانگر دغدغههای فکری و اندیشههای این معلم شهید است.
لیاقتدار بیان کرد: با توجه به ویژگیهای شخصیتی شهید مطهری، افکار ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی بیش از متفکران معاصرشان نظیر مرحوم بازرگان، آیتالله طالقانی، آیتالله بهشتی و دکتر شریعتی رونق پیدا کرد؛ اگرچه هر یک از این افراد و به ویژه شهید دکتر شریعتی ویژگیهای منحصربهفردی داشتند و برای مثال آثار مرحوم دکتر شریعتی قبل از انقلاب و در سالهای اولیه پس از پیروزی انقلاب مورد توجه بسیاری از نوجوانان و جوانان قرار گرفت.
وی با اشاره به وجوه تمایز شهید مطهری در قیاس با متفکران معاصر خود گفت: مرحوم مطهری هم حوزوی و هم دانشگاهی بوده و جامعیت بر افکار ایشان حاکم بود و همانطور که ذکر شد، در سخنرانیها و آثار خود به بسیاری از مسائل و موضوعات مبتلابه جامعه پرداخت؛ علاوه بر این ایشان در همایشها، مساجد و حسینیهها با اقشار مختلف مردم در ارتباط بود و مسائل پیچیده را به زبان ساده برای آنها بیان میکرد. تعبد آن مرحوم و تقید به خودسازی، تزکیه نفس و نماز شب، دیگر ویژگی بارز این استاد گرانقدر محسوب میشود.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: گاهی مشاهده میشود که اگر در مقالهای استنادی به آثار و نوشتههای مرحوم مطهری صورت بگیرد، برخی از پژوهشگران جوان از آن انتقاد میکنند، این امر فینفسه اشکالی ندارد، مشروط بر آنکه مباحث جایگزین با همان ویژگیهایی که برای آثار مرحوم مطهری بیان شد، مطرح شود.
وی با بیان اینکه بسیاری از مسائل اساسی مطرح در سخنرانیها و آثار شهید مطهری هنوز در جامعه مورد توجه قرار نگرفته است، افزود: شایسته است که نهادهای فرهنگی و تبلیغی با همان نیت و انگیزههای اوایل انقلاب و نیز تجارب چهار دهه گذشته و عقلانیت به دست آمده، چکیده مباحث اجتماعی اسلام را که در آثار مرحوم مطهری بیان شده است، با حفظ مضمون کلی آن، ولی به سبک امروزی در اختیار جوانان قرار دهند؛ این امر نیازمند اراده قوی و پشتوانهای مطمئن از سوی نهادهای متولی تعلیم و تربیت و فرهنگ در کشور است.
