تعقل، راهکار دین برای مقابله با عوامفریبی است
گروه سیاست و اقتصاد: یک استاد دانشگاه گفت: راه مقابله با عوامفریبی که در قرآن هم به آن اشاره شده، تعقل، اندیشه و تأمل و دور شدن از حب و بغض است که قرآن به این مهم فرا میخواند و انسان مؤمن و زیرک را کسی میداند که با نگاه به همه شعارها و سخنانی که بیان میشود، یک انتخاب احسن داشته باشد.
حجتالاسلام مسعود راعی، دانشیار دانشکده حقوق، الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی نجفآباد در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، اظهار کرد: آیات قرآن در موارد متعدد به مسئله عوامفریبی یا عوامزدگی اشاره دارد. قرآن کریم در آیات مختلف و با بیان نمونههای گوناگون این مسئله را مدنظر قرار داده است.
وی افزود: در سوره شعرا آیه 138 آمده است که برخی از افراد برای فریب دادن دیگران و مغلوب کردن شخص مقابل به امکانات مادی همچون خانه و ساختمان توجه میکنند. همچنین امکان دارد فردی که از توانایی یا مهارت خاصی برخوردار است، از آن در جهت عوامفریبی استفاده کند.
حجتالاسلام راعی ادامه داد: نمونه دیگر عوامفریبان، افرادی هستند که پی در پی در حرکت و جنبوجوش هستند. در سوره آل عمران آیه 196 آمده است که «لا یَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذینَ كَفَرُوا فِى الْبِلادِ.»: «مبادا جنبوجوش و رفتوآمد(با امکانات، سودجویانه و پیروزمندانه) کسانی که کفر ورزیده اند در شهرها، تو را فریب دهد.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: تاریخ حاکی از آن است که عدهای با جدال و برخی با ثروت مادی، دیگری با موقعیت اجتماعی و تعدادی با تکیه بر تشکیلات، باند، احزاب و سوابق خود و اطرافیان، تملق و صحنهسازیهای مختلف به دنبال این بودند که بر جمعیتی غلبه پیدا کرده و آن جمعیت را تحت تأثیر خود قرار داده و از این طریق ایدهها و اندیشههای خود را مطرح کنند.
وی بیان کرد: در آیات قرآن به شعار دادن و جوسازی کردن نیز اشاره شده است. در داستان مقابله نمرود و حضرت ابراهیم، نمرود خطاب به مردم گفت به کمک خدایان خود بشتابید و اینگونه آنها را بسیج کرد تا در برابر حضرت ابراهیم بایستند. این وضعیت در داستان حضرت موسی و فرعون نیز مشاهده میشود.
حجتالاسلام راعی اظهار کرد: این روشهایی است که در قرآن از آنها نام برده شده، مبنی بر اینکه به روشهای متعدد میتوان عوام فریبی کرد و افکار مردم را به تسخیر در آورد و آنها را تحت تأثیر سلیقه و ذوق و فکر و اندیشه خود درآورد.
وی خاطر نشان کرد: شرایط زمان و مکان در شکلگیری عوامفریبی دخیل است. گاهی اوقات عوامفریبی در ازدواج، معامله و مسائل مهم سیاسی اجتماعی مشاهده میشود.
استاد دانشگاه نجف آباد گفت: زمانی که وارد فضای انتخابات میشویم، شاید دلایل مختلفی از جمله کسب رأی بیشتر، تخریب طرف مقابل، نشان دادن توانمندیهای غیر واقعی و یا ایجاد فضایی برای اینکه مردم توان تصمیمگیری را از دست بدهند و ایجاد رعب و وحشت در مردم از مهمترین دلایلی است که در ارتباط با فضای غوغاسالاری و جوسازی و عوامزدگی میتواند نقش آفرینی کند.
وی تصریح کرد: متعصب شدن جمعیت در مقابل فردی که برای آنها تصمیم گرفته و سخنرانی میکند، نکتهای حائز اهمیت است. بنابراین در تحقق عوام فریبی دو مسئله دخالت دارد؛ یکی علل و عواملی که به شخص عوامفریب برمیگردد و دوم کسانی که فریفته شده و اسیر این جریان میشوند، در واقع جریانی دوسویه است.
حجتالاسلام راعی اضافه کرد: فریفته شدن افراد ریشه در حب و بغضهایی دارد که آموزههای دینی، ما را از آنها نهی کرده و به تعقل، اندیشیدن و تصمیم منطقی و برخاسته از " فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ .." فرا میخواند.
وی با اشاره به تأثیر عوام فریبی بر جامعه اسلامی گفت: اگر در تصمیمات مربوط به مسائل کلان کشوری یا در رابطه با افراد تصمیمساز و تصمیمگیر عوامفریبی صورت بگیرد، پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی متعددی را میتواند به دنبال داشته باشد.
این استاد حقوق افزود: پیامدهای اقتصادی این مسئله، ایجاد توقعات غیر واقعبینانه است که باعث دلزدگی، عصبانیت و ناراحتی مردم شده و هزینههای زیادی را برای انقلاب و نظام به وجود میآورد.
حجتالاسلام راعی ادامه داد: در بعد فرهنگی، زمانی که این ذهنیت در افراد به وجود بیاید که میتوانند به خواستههای خود برسند، ولی در حقیقت امکان فراهم کردن خواستههای آنان و اعطای آزادی و فرصتهای اجتماعی وجود نداشته باشد، بدبینی اجتماعی و به تبع آن هزینههای اجتماعی به وجود میآید. در واقع مهمترین آثار آن از بین بردن سرمایه اجتماعی و تبدیل سرمایه اجتماعی به تحقیر اجتماعی است.
وی خاطر نشان کرد: قرآن برای مقابله با عوامفریبی افراد را به تعقل، اندیشه و تأمل و دور شدن از حب و بغض فرا میخواند. انسان مؤمن و زیرک کسی است که با بررسی همه شعارها و سخنان، احسن را از میان آنها انتخاب کند.
این استاد دانشگاه گفت: مقام معظم رهبری به این نکته اشاره میکنند که انتخاب احسن داشته باشیم، اما گاهی مواقع فرد توان انتخاب احسن را ندارد، در این شرایط بدیهی است که میتواند با افراد معتمد مشورت کند که مشورت با آنها ضرری ایجاد نمیکند.
حجتالاسلام راعی اضافه کرد: طبق اصل هشتم قانون اساسی باید یک اصل عملیاتی برای مقابله با همه سوء رفتارهای ممکن وجود داشته باشد که فضای حق و تکلیف جمعی را بیان کرده و همگان را در برابر همه مسائل مسئول بداند و سرنوشت مشترک، منفعت مشترک و نگاه حاکی از همبستگی را در جامعه طراحی کند و بهترین راهکار در این زمینه، محور قرار دادن امر به معروف در مناسبات شهروندی و حاکمیتی است.
