نهضت امام باقر(ع)؛ استمرار قيام عاشورا
گروه معارف: نهضت امام باقر(ع) به شيعيان يادآور میشود، قيام عاشورا با هدف امر به معروف و نهي از منکر بر صفحه تاريخ ترسيم شد و اين قيام پايان اين فريضه بزرگ الهي نبود، بلکه استمرار آن در مکتب اهل بيت(ع) در طول تاريخ تشيع نمودار است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، در یادداشتی به قلم اعظم شجاعی آمده است «امام محمدباقر(ع) پنجمين امام شيعيان و اولين امام از سلاله پدري و مادري هاشمي، علوي و فاطمي است که با تلاش در جهت زنده کردن اصول و ارزشهاي اسلامي از طريق امر به معروف و نهي از منکر، قيام عاشورا را در قالب جهاد علمي سياسي استمرار بخشيد.
امام حسين (ع) در زماني که انحراف از اصول و ارزشهاي اسلامي مشهود بود، با هدف اصلاح امت پيامبر، امر بهمعروف و نهي از منکر و احياي ارزشهاي ديني و اسلامي، قيامي را عليه دستگاه حکومت اموي به سرانجام رسانيد که نتيجه آن زنده کردن اسلام و نابودي کفر بود. امام باقر (ع) با پيروي از اين سيره جهادي و استمرار اين حرکت در طول زمان، نهضتي علمي را پايه گذاري کرد که با نشر معارف و فعاليتهاي علمي، مبارزهاي عقيدتي و معنوي را با سازمان حکومت اموي به انجام رسانيد و با پياده کردن اهداف قيام امام حسين (ع) زمينه رشد و تعالي آحاد مردم در ابعاد مختلف به ويژه بعد ديني و تربيتي را فراهم کرد و بار ديگر هم چون جد بزرگوار خويش احياگر انديشهها و ارزشهاي ناب ديني و اسلامي شد.
اين اقدام به شيعيان نشان داد زماني که زمينه براي مبارزه با ظلم از طريق قيام بالسيف فراهم نيست، جهاد در زمينههاي ديگر ميتواند سلاحي براي مبارزه عليه جور باشد.
امامت امام محمد باقر (ع) در دورهاي آغاز شد که جامعه اسلامي بر اثر وجود درگيريهاي مختلف ميان فرق اسلامي و پديد آمدن مکاتب مختلف علمي و سيطره نظريات فرقه مرجئه، جبريه، قدريه، غلات و .. حيات فکري تشيع را با خطر جدي روبه رو ساخته بود و از سوي ديگر فروکش کردن تنشهاي سياسي بعد از واقعه عاشورا، يکپارچگي حاکميت بني اميه را سبب شده بود. از جمله اقدامات امام محمد باقر (ع) در زمينه مبارزه با اين شرايط روشن سازي افکار عمومي دانشمندان اسلامي، مبارزه با مکاتب انحرافي و تبيين آرا تشيع، تحکيم مباني معارف و اصول ناب اسلامي با تکيه بر آيات رهنمونگر قرآن، برقراري حوزه درس و پرورش دانشمندان و فرهيختگان، معرفي رهبري شيعه و تقويت مباني پيروي از آن، اثبات اصل امامت در ادامه نبوت بهعنوان امري الهي و مبتني بر قرآن براي مردم، بررسي ابواب فقهي و اعتقادي از ديدگاه قرآن، بيان احاديث اهل بيت و ساماندهي آنها، زدودن افکار آلوده فرقههاي گوناگون از دامن اسلام و بنيان گذاري اجتهاد است.
مبارزه سياسي امام باقر (ع) با حکومتهايظلم و جور در تمام طول عمر ايشان ادامه داشت، اگر چه امام باقر (ع) براي قيام علني در برابر حکومت ظالم تعداد ياران کافي را نداشتند، اما بارها از طريق بيان موضوعاتي هم چون اطاعت از ولايت و نهي از پيروي حاکمان ظالم و طاغوت، تاييد قيامهاي ضد حکومتي مانند قيام مختار و زيد، مبارزه با بدعتها و آموزش امر به معروف و نهي از منکر به شاگردان خود به مبارزه با حکومت وقت ميپرداختند، تا آن جا که همين تعارضات مبنايي با نظام خلافت ظالمانه، باعث شد به دست هشام به شهادت برسند.
امام باقر (ع) در حديثي پاداش امر به معروف و نهي از منکر سلطان جابر را چنين ترسيم مينمايند: « من مشي الي سلطان جائر فامره بتقويالله و خوفه و وعظه کان له مثل اجر الثقلين من الجن و الانس و مثل اعمالهم؛ هر کس بهسوي سلطان ستمگري برود، و او را به تقواي الهي فرمان دهد، و او را بترساند و موعظه کند، مانند پاداش جن و انس و مانند اعمال آنان را خواهد داشت.»
از سوي ديگر امام باقر (ع) همواره ارزش جهاد و شهادت و روح غيرت و آزادي خواهي را در ميان امت اسلامي يادآور ميشدند و در بيان ارزش جهاد ميفرمايند: « ارزشها همه و همه در شمشير و در لوا و سايه شمشير نهفته است» و نيز فرمودند « تمام خوبيها همه ارزشها بر پيشاني اسبهاي ميدان نبرد، نقش بسته است و اين حقيقت تا پايان عمر جهان ثابت و تغييرناپذير خواهد بود». اين سخنان به اين معنا است که امام باقر (ع) حفظ ارزشها و حيات دين و مبارزه عليه باطل در تمام مقاطع بشري را در مبارزه با عناصر فساد ميدانند و در کنار مبارزه علمي براي رفع انحرافات و شبهات و بدعتها، مبارزه با شمشير با مردمي که اهل منطق و برهان نيستند، را راهي براي احياي دين به شمار ميآورند.
تلاشهاي امام باقر(ع) در زمينه اجراي امر بهمعروف و نهي از منکر در جامعه، موجب زدوده شدن دامن جامعه و افراد از انواع انحرافات فکري و رفتاري شد، عملي که نتيجه آن رسوايي بنياميه هم چون قيام عاشورا و برملا شدن جنايات آنان بود، هدف امام باقر (ع) از امر به معروف و نهي از منکر و ترويج و اشاعه آن در جامعه، ايجاد فرصت مناسب براي حاکميت نظام تشيع بود. چرا که به عقيده ايشان در پرتو امر به معروف و نهي از منکر که راه و روش پيامبران و شيوه صالحان است. ديگر فرايض به واسطه آن بر پا ميشود، راهها امن ميگردد و درآمدها حلال ميشود و حقوق پايمال شده به صاحبانش برميگردد، زمين آباد ميشود و بدون ظلم حق از دشمنان گرفته ميشود و كارها سامان ميپذيرد. راهي که از طريق آن علم و فضيلت پديدار و جهل و رذيلت محو مي گردد، راهي که مسلمانان براي تکامل خود بايد در آن مسير حرکت نمايند.
نهضت امام باقر (ع) به شيعيان يادآور ميشود، قيام عاشورا با هدف امر به معروف و نهي از منکر بر صفحه تاريخ ترسيم شد، و اين قيام پايان اين فريضه بزرگ الهي نبود، بلکه استمرار آن در مکتب اهل بيت در طول تاريخ تشيع نمودار است، فريضهاي که در زمان غيبت بر عهده شيعيان حقيقي است، تا اسلام حفظ و باطل نابود گردد.
منبع:
احمد ترابي ،(1387)، امام باقر: جلوه امامت در افق دانش ،بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي
