رفتار حاکمان و نارضایتی عمومی
گروه معارف: بر اساس حکمت 35 نهجالبلاغه، هر چه در جامعهای شایعات علیه حاکمان بیشتر باشد، نشانه فشار بیشتری است که بر گرده مردم قرار دارد و در واقع شایعات، عکسالعمل و شاهدی بر ناراحتی مردم است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، امیرالمؤمنین(ع) در حکمت 35 نهجالبلاغه میفرمایند:«مَنْ أَسْرَعَ إِلَى النَّاسِ بِمَا يَكْرَهُونَ قَالُوا فِيهِ بِمَا لَا يَعْلَمُونَ: كسى در انجام كارى كه مردم خوش ندارند، شتاب كند، مردم درباره او چيزى خواهند گفت كه از آن اطلاعى ندارند».
من: کسی که؛
در اینجا در مقابل ناس و مردم قرار گرفته است، میتواند هر کسی یا نهادی باشد که با مردم سر و کار دارد. قطعا حکومت و حاکمان بهترین و مهمترین مصادیق و موارد انطباق با این ضمیر را پیدا میکنند؛ بنابراین میتوان اینگونه برداشت کرد که سخن از رابطه میان مردم و حکومت است.
اسرع: شتاب کرد- تند رفت؛
این تند رفتن و شتاب کردن میتواند شتاب و سرعت در ایجاد تغییرات اجتماعی و اجرای برنامههایی باشد که توسط آن افراد و نهادها انجام میشود و بار آن را مردم باید تحمل کنند و قطعا باعث ناراحتی و اکراه آنان میشود.
الی الناس: به سوی مردم؛
ترکیب اسرع الی الناس نشان میدهد که این تندروی از جانب آن افراد یا نهادهای اجتماعی آغاز شده و نتیجهاش به سوی مردم باز میگردد. همچنین، آوردن کلمه ناس نشان میدهد آنچه امام(ع) به عنوان یک واقعیت روانشناسانه بیان میکند، موضوعی اجتماعی و قانونی است حاکم بر رفتار تودههای انسانی؛ امام در حوزه روانشناسی اجتماعی سخن میگوید و از همین زاویه باید به کلام ایشان نگریسته شود.
قالوا:
نشان میدهد مردم در مقابل برنامهها و اقدامات تندروانهای که بر دوششان گذاردهاند و برای اعتراض نسبت به آنها راهی جز حرف زدن و تخلیه خویش از راه انتساب هر حرف راست و دروغی که در مورد مسببان آن برنامهها میشنوند، نمییابند. مردمی که دستشان از مجاری واقعی و قانونمند تغییر سیاستها و برنامهها کوتاه است، تنها راه ممکن برایشان همین رواج شایعات خواهد بود. در واقع این جملات ریشه رواج و انتشار شایعات اجتماعی را واکاوی میکند و تلویحا آن را به فضای بسته در مقابل تغییرات اجتماعی و عملکرد تندروانه حاکمان نسبت میدهد. با این برداشت باید گفت هر چه در جامعهای شایعات علیه حاکمان بیشتر باشد، نشانه فشار بیشتری است که بر گرده مردم قرار دارد. شایعات، عکسالعمل و شاهدی بر ناراحتی مردم است. یکرهون، مرحله نارضایتی عمومی است، مرحلهای قبل از اعتراض یا شورش و انقلاب و بروز این شاهد، پیش آگهیدهنده مهمی است که باید به آن توجه شود.
از سوی دیگر و با نگاهی متفاوت و این بار از زاویه اخلاق اجتماعی به این جملات امام علی(ع)، میتوان بیاهمیت شدن مردم نسبت به موازین اخلاقی در بیان و انتساب و انتشار سخنان سست و دروغ علیه سایرین را نتیجه رفتار تند و غیر مسئولانه و تنشآفرین همان حاکمان دانست؛ موضوعی که میتواند رابطه اخلاق عمومی و رفتار حاکمان را شرح دهد.
یادداشت از داریوش اسماعیلی، معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی واحد اصفهان
