سیدمحمدهادی مؤذن:
رعایت الگوی اخلاق قرآنی مصرف، لازمه رونق تولیدات داخلی است
گروه اندیشه - محمدهادی موذن، قرآنپژوه معتقد است توجه به مقوله الگوی اخلاق مصرف لازمه رونق تولید داخلی است، لذا صنایع باید سریعتر دانش بنیان شوند و مدلهای مشکلدار را کنار بگذاریم، اینها نیاز به بازنگریهای جهادی و سریع و سنجیده دارد.
سیدمحمدهادی مؤذن، دکترای مدیریت استراتژیک و قرآنپژوه در گفتوگو با خبرنگار ایکنا؛ درباره چرایی پرداختن به الگوی اخلاق مصرف در اسلام اظهار کرد: در اسلام یک ضوابطی برای مصرف تعیین شده و براساس این ضوابط مدلی بر مبنای کلیدواژههای «قناعت» و «زهد» تعریف شده و آن عدم اهتمام بیش از کفاف در موضوع مصرف است. مشهور است پیامبر (ص) وارد خانه شدند و دیدند حضرت زهرا (س) پردهای در خانه آویزان کردهاند و حضرت با دیدن پرده برمیگردند، حضرت زهرا (س) متوجه میشوند پیامبر برای چه برگشتند، فورا پرده را برمیدارند رد میکنند، پس از آن پیغمبر (ص) برمیگردند و حضرت زهرا (س) را میبوسند و میفرمایند؛ دوست ندارم تو از کسانی باشی که قرآن به آنها میگوید شما طیبات خود را در دنیا از دست دادید؛ دنیا از برای محمد (ص) و اهل بیتش (ع) و نیز برای شیعیانشان نخواهد بود.
وی ادامه داد: اینها نکات مهمی است و ما باید در زندگی به این مسائل توجه داشته باشیم، این رفتار و سیره پیامبر اکرم (ص) و حضرت زهرا (س) برای ما گزیده است. همانطور این مسئله در نهجالبلاغه هم آمده است، شخصی پرسید: حیات طیبه چیست که قرآن هم گفته «فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً»؟ حضرت میفرمایند: «حیات طیبه قناعت است». قناعت، نخوردن نیست، بلکه درست استفاده کردن است، استفاده شاکرانه و توجه به اینکه منشاء چیزی که مصرف میکنیم چیست و آن را در چه راهی استفاده میکنیم و آیا حق و حقوق آن داده شده یا نه؛ «وَ فِی أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ».
مؤذن خاطرنشان کرد: از بعد زهد، بررسی تاریخ نشان میدهد انسانهایی که زیاد دنبال مادیات بودهاند، از نظر سلامت، سلامتی کامل نداشتهاند، در بعضی حیوانات این موضوع بررسی شده و وقتی غذای حیوان را کم کردند، عمر حیوان طولانیتر شده، بعد آمدند کالری غذای حیوان را کم کردند، باز هم بهتر و بیشتر عمر کرد، انسان هم همینگونه است، ما با پرخوری و اشتباه در مصرف عمرمان را کوتاه میکنیم. کسی که بیشتر میخورد خود را در معرض خطر قرار میدهد، لذا خیلی جاها به کمخوری، کم خوابی و کم حرف زدن توصیه کردهاند.
وی افزود: اگر این مدل را گسترش دهیم در ابعاد مختلفی قابل بحث است، به فرض آیا در اسلام چیزی به نام مدگرایی وجود دارد؟ و آنچه که امروز شاهد آن هستیم و افراد برای داشتن یک مارک (برند) هر مبلغی میپردازند، اینها با اسلام نمیخواند.
مؤذن با بیان اینکه کلیدواژههای زهد، قناعت و انفاق که در قرآن هم آمده؛ همراه با رعایت شرایط و حقوقی است، گفت: قرآن کریم میفرماید: «وَ فِی أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ» اینطور که گفته شده،19 حق در اموال انسان وجود دارد، اگر شخص خیلی اهل دین باشد، خمس و زکات میدهد، اگر یک مقدار بهتر باشد، اهل خیرات و مبرات است، اما حقوق دیگر را نمیدانیم.
وی با تاکید بر اینکه در الگوی اخلاق مصرف در اسلام یکی از خصوصیات مومن؛ تقدیر معیشت است، اظهار کرد: این عبارت یعنی در مصرف اندازه داشته باشیم و این موضوع چیزی است که نشان میدهد آگاهانه زندگی میکنیم. اسلام حتی اجازه اسراف در پرداخت انفاق را میدهد، مجموع اینها اخلاق مصرف در اسلام را شکل میدهد. اگر بشریت از همه چیز درست استفاده کند، در کل دنیا گرسنه یا فقیری نخواهد بود، کارتنخواب نخواهد بود. اگر اینها در جامعهای بود مدل اخلاق مصرف آن جامعه مشکل دارد.
مؤذن با بیان اینکه میانهروی در هر امری لازم است، تصریح کرد: قرآن میفرماید « بَيْنَ ذلِکَ قَواماً ( سبیلا)»؛ هم راه درست را انتخاب کن و هم روش اعتدالی داشته باش. مهمترین نتیجه اجرای مدل اخلاق مصرف در اسلام، ریشهکن شدن فقر است. به جای آنکه برنج و گندم را در اقیانوس بریزند، به فقرا بدهند، به جای آنکه گوشت قربانی را دفن کنند، کنسرو کنند و به گرسنگان آفریقا بدهند، گرچه فقر مدلی است که بیش از اینها جای کار دارد.
وی با اشاره انواع اخلاق مصرف، ادامه داد: اخلاق مصرف فردی زیاد مطرح میشود اما اخلاق مصرف اجتماعی هم داریم. اخلاق مصرف اجتماعی در سطحکلانتری است و به دولت هم مربوط میشود، گفته میشود هر دقیقه مجلس 300 میلیون خرج دارد، باید اخلاق مصرف ما به گونهای باشد که از دقایق استفاده درست کنیم. اگر اخلاق مصرف درست شود نباید صنایع نساجی ما نابود و بازار چین تامین شود، اخلاق مصرف اگر داشته باشیم آن جنسی وارد میشود که معادل ایرانی آن نیست.
هادی مؤذن گفت: اگر اخلاق مصرف داشته باشیم اقتصاد مقاومتی و به دنبال آن حمایت از کالای ایرانی را جدی میگیریم. اگر اخلاق مصرفمان درست بود اقتصاد مقاومتی به نتیجه مطلوبی میرسید.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا مدلی تئوریک که برگرفته از آموزههای اسلامی برای اخلاق مصرف باشد، داریم؟ یکبار دیدم رساله دکتری اخلاق مصرف از دیدگاه اسلام در دانشگاه باقرالعلوم دفاع شد، حتما دیگرانی هم کار کردند و در اینباره تحقیق کردهاند. خروجی اینها میتواند به مدلی تبدیل شود و در سطوح گوناگون فردی، اجتماعی، سازمانی و حرفهای به کار گرفته شود.
هادی مؤذن افزود: اینها کارهای اولیه است بیش از این باید کار شود، دنیای امروز دنیای مصرف زده است، مصرفزده یعنی مصرف اسرافی، یعنی تا آنجا که میتوانی تمتع داشته باشی اما ما در قبال پولی که داریم مسئولیم، خرید عینکهای چند میلیونی و ... اینها اگر در این دنیا پاسخ نداشته باشد، آن دنیا باید شخص جوابگو باشد. اگر قرار است مردم ما سختی بکشند و در قبال این سختی به نتایج خوبی در آینده برسند ارزش دارد، تولید ملی را تقویت کنیم، یک زمانی بیش از 50 سال پیش هر که در خانهاش جنس ژاپنی داشت جنس بیکیفیتی بود، اما امروز افتخار میکنند از جنس ژاپنی استفاده میکنند.
وی ادامه داد: اگر در تولید داخلی درست کار نکنیم و لوازم با استاندارد لازم تحویل مردم نشود اسراف کردهایم و در قبال ضرری که به مردم زدهایم مسئولیم. در دنیا سعی کردهاند انرژی به صورت بهینه مصرف شود، چرا در ایران مصرف انرژی بیش از حد نرمال جهانی است؟ این یعنی اخلاق مصرف نداریم. اگر این اشکال در زیرساختها باشند آنها را درست کنند، اگر قرار است برق ما در شبکه به خاطر مشکل در زیرساختها نابود شود و این به پای مردم نوشته شود، انصاف نیست، اگر لوله آب مشکل و نشتی دارد و این هدررفت به پای مردم نوشته شود درست نیست. دولت باید بهترین کیفیت استاندارد را در هر جایی به کار ببرد، اخلاق مصرف در دولت بحث مصرف بودجه و امکانات هم شامل میشود. سد گتوند را ساختهاند و میگویند این سد آب را شور کرده، 4 میلیارد تن نمک وارد آب شد و الان میگویند باید سد خراب شود و آب شور آن هم از خلیج فارس شورتر شده، حال که کارشناسان آن زمان گفتند ساختن این سد اشتباه است.
موذن افزود: در نگاه کلی تر باید دید اخلاق اقتصادی ما در ابعاد مختلف به چه رویکردهایی میانجامد، اگر ملاک ما اقتصاد مقاومتی باشد باید ببینیم اخلاق اقتصاد مقاومتی ما چگونه است. بسیاری از کشورهای خارجی اخلاق اقتصادی بهتری از ما دارند و برای هر سِنت خود برنامه دارند و یک نوع تعهد در برابر پول خود قائلاند. ژاپنیها در ایران خرید نمیکردند و میگویند این یِنها قطرات خون ملت ماست ما اینها را در جای دیگری خرج نمیکنیم.
وی در پایان گفت: 10 میلیارد دلار پول برای سفرهای تفریحی دور ریخته میشود، از آن طرف کیش ما بیشتر از سفرهای خارجی هزینه دارد، طبیعی است مردم هم ترجیح میدهند خارج سفر کنند، باید به سمتی برویم و یارانه (سوبسید) بدهیم و مردم ما ایرانگردی کنند. این را تعمیم دهیم به تولیدات داخل؛ امروز تولیدات ما دچار هزار و یک مشکلاند، به دلایل متعدد، نخستین دلیل آن است که صنایع ما دانش بنیان نیستند ما باید شرکتهای دانش بنیان را تقویت کنیم، وقتی در صنعت گرانی مانند پتروشیمی دانشبنیان پیش میرویم هزینهها یکدهم میشود. همانطور که با صنایع موج دومی کار و ده برابر هزینه و اسراف میکنیم، پس باید صنایع سریعتر دانش بنیان شوند و مدلهای مشکلدار را کنار بگذاریم، اینها نیاز به بازنگریهای جهادی و سریع و سنجیده دارد. باید برای الگوی زندگی اسلامی فکر کنیم.
انتهای پیام
مؤذن خاطرنشان کرد: از بعد زهد، بررسی تاریخ نشان میدهد انسانهایی که زیاد دنبال مادیات بودهاند، از نظر سلامت، سلامتی کامل نداشتهاند، در بعضی حیوانات این موضوع بررسی شده و وقتی غذای حیوان را کم کردند، عمر حیوان طولانیتر شده، بعد آمدند کالری غذای حیوان را کم کردند، باز هم بهتر و بیشتر عمر کرد، انسان هم همینگونه است، ما با پرخوری و اشتباه در مصرف عمرمان را کوتاه میکنیم. کسی که بیشتر میخورد خود را در معرض خطر قرار میدهد، لذا خیلی جاها به کمخوری، کم خوابی و کم حرف زدن توصیه کردهاند.
وی افزود: اگر این مدل را گسترش دهیم در ابعاد مختلفی قابل بحث است، به فرض آیا در اسلام چیزی به نام مدگرایی وجود دارد؟ و آنچه که امروز شاهد آن هستیم و افراد برای داشتن یک مارک (برند) هر مبلغی میپردازند، اینها با اسلام نمیخواند.
مؤذن با بیان اینکه کلیدواژههای زهد، قناعت و انفاق که در قرآن هم آمده؛ همراه با رعایت شرایط و حقوقی است، گفت: قرآن کریم میفرماید: «وَ فِی أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ» اینطور که گفته شده،19 حق در اموال انسان وجود دارد، اگر شخص خیلی اهل دین باشد، خمس و زکات میدهد، اگر یک مقدار بهتر باشد، اهل خیرات و مبرات است، اما حقوق دیگر را نمیدانیم.
وی با تاکید بر اینکه در الگوی اخلاق مصرف در اسلام یکی از خصوصیات مومن؛ تقدیر معیشت است، اظهار کرد: این عبارت یعنی در مصرف اندازه داشته باشیم و این موضوع چیزی است که نشان میدهد آگاهانه زندگی میکنیم. اسلام حتی اجازه اسراف در پرداخت انفاق را میدهد، مجموع اینها اخلاق مصرف در اسلام را شکل میدهد. اگر بشریت از همه چیز درست استفاده کند، در کل دنیا گرسنه یا فقیری نخواهد بود، کارتنخواب نخواهد بود. اگر اینها در جامعهای بود مدل اخلاق مصرف آن جامعه مشکل دارد.
مؤذن با بیان اینکه میانهروی در هر امری لازم است، تصریح کرد: قرآن میفرماید « بَيْنَ ذلِکَ قَواماً ( سبیلا)»؛ هم راه درست را انتخاب کن و هم روش اعتدالی داشته باش. مهمترین نتیجه اجرای مدل اخلاق مصرف در اسلام، ریشهکن شدن فقر است. به جای آنکه برنج و گندم را در اقیانوس بریزند، به فقرا بدهند، به جای آنکه گوشت قربانی را دفن کنند، کنسرو کنند و به گرسنگان آفریقا بدهند، گرچه فقر مدلی است که بیش از اینها جای کار دارد.
وی با اشاره انواع اخلاق مصرف، ادامه داد: اخلاق مصرف فردی زیاد مطرح میشود اما اخلاق مصرف اجتماعی هم داریم. اخلاق مصرف اجتماعی در سطحکلانتری است و به دولت هم مربوط میشود، گفته میشود هر دقیقه مجلس 300 میلیون خرج دارد، باید اخلاق مصرف ما به گونهای باشد که از دقایق استفاده درست کنیم. اگر اخلاق مصرف درست شود نباید صنایع نساجی ما نابود و بازار چین تامین شود، اخلاق مصرف اگر داشته باشیم آن جنسی وارد میشود که معادل ایرانی آن نیست.
هادی مؤذن گفت: اگر اخلاق مصرف داشته باشیم اقتصاد مقاومتی و به دنبال آن حمایت از کالای ایرانی را جدی میگیریم. اگر اخلاق مصرفمان درست بود اقتصاد مقاومتی به نتیجه مطلوبی میرسید.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا مدلی تئوریک که برگرفته از آموزههای اسلامی برای اخلاق مصرف باشد، داریم؟ یکبار دیدم رساله دکتری اخلاق مصرف از دیدگاه اسلام در دانشگاه باقرالعلوم دفاع شد، حتما دیگرانی هم کار کردند و در اینباره تحقیق کردهاند. خروجی اینها میتواند به مدلی تبدیل شود و در سطوح گوناگون فردی، اجتماعی، سازمانی و حرفهای به کار گرفته شود.
هادی مؤذن افزود: اینها کارهای اولیه است بیش از این باید کار شود، دنیای امروز دنیای مصرف زده است، مصرفزده یعنی مصرف اسرافی، یعنی تا آنجا که میتوانی تمتع داشته باشی اما ما در قبال پولی که داریم مسئولیم، خرید عینکهای چند میلیونی و ... اینها اگر در این دنیا پاسخ نداشته باشد، آن دنیا باید شخص جوابگو باشد. اگر قرار است مردم ما سختی بکشند و در قبال این سختی به نتایج خوبی در آینده برسند ارزش دارد، تولید ملی را تقویت کنیم، یک زمانی بیش از 50 سال پیش هر که در خانهاش جنس ژاپنی داشت جنس بیکیفیتی بود، اما امروز افتخار میکنند از جنس ژاپنی استفاده میکنند.
وی ادامه داد: اگر در تولید داخلی درست کار نکنیم و لوازم با استاندارد لازم تحویل مردم نشود اسراف کردهایم و در قبال ضرری که به مردم زدهایم مسئولیم. در دنیا سعی کردهاند انرژی به صورت بهینه مصرف شود، چرا در ایران مصرف انرژی بیش از حد نرمال جهانی است؟ این یعنی اخلاق مصرف نداریم. اگر این اشکال در زیرساختها باشند آنها را درست کنند، اگر قرار است برق ما در شبکه به خاطر مشکل در زیرساختها نابود شود و این به پای مردم نوشته شود، انصاف نیست، اگر لوله آب مشکل و نشتی دارد و این هدررفت به پای مردم نوشته شود درست نیست. دولت باید بهترین کیفیت استاندارد را در هر جایی به کار ببرد، اخلاق مصرف در دولت بحث مصرف بودجه و امکانات هم شامل میشود. سد گتوند را ساختهاند و میگویند این سد آب را شور کرده، 4 میلیارد تن نمک وارد آب شد و الان میگویند باید سد خراب شود و آب شور آن هم از خلیج فارس شورتر شده، حال که کارشناسان آن زمان گفتند ساختن این سد اشتباه است.
موذن افزود: در نگاه کلی تر باید دید اخلاق اقتصادی ما در ابعاد مختلف به چه رویکردهایی میانجامد، اگر ملاک ما اقتصاد مقاومتی باشد باید ببینیم اخلاق اقتصاد مقاومتی ما چگونه است. بسیاری از کشورهای خارجی اخلاق اقتصادی بهتری از ما دارند و برای هر سِنت خود برنامه دارند و یک نوع تعهد در برابر پول خود قائلاند. ژاپنیها در ایران خرید نمیکردند و میگویند این یِنها قطرات خون ملت ماست ما اینها را در جای دیگری خرج نمیکنیم.
وی در پایان گفت: 10 میلیارد دلار پول برای سفرهای تفریحی دور ریخته میشود، از آن طرف کیش ما بیشتر از سفرهای خارجی هزینه دارد، طبیعی است مردم هم ترجیح میدهند خارج سفر کنند، باید به سمتی برویم و یارانه (سوبسید) بدهیم و مردم ما ایرانگردی کنند. این را تعمیم دهیم به تولیدات داخل؛ امروز تولیدات ما دچار هزار و یک مشکلاند، به دلایل متعدد، نخستین دلیل آن است که صنایع ما دانش بنیان نیستند ما باید شرکتهای دانش بنیان را تقویت کنیم، وقتی در صنعت گرانی مانند پتروشیمی دانشبنیان پیش میرویم هزینهها یکدهم میشود. همانطور که با صنایع موج دومی کار و ده برابر هزینه و اسراف میکنیم، پس باید صنایع سریعتر دانش بنیان شوند و مدلهای مشکلدار را کنار بگذاریم، اینها نیاز به بازنگریهای جهادی و سریع و سنجیده دارد. باید برای الگوی زندگی اسلامی فکر کنیم.
انتهای پیام
