لزوم زدودن غبار تحریف از شخصیت علامه مجلسی

به گزارش ایکنا، حسن مظاهری، فرزند آیت‌الله مظاهری، ۲۹ مردادماه طی همایشی با عنوان «بازخوانی میراث علامه مجلسی در آیینه مستشرقان» اظهار کرد: والد ما تأکیدی ویژه بر برگزاری کنگره علامه مجلسی و احیای آثار و شخصیت ایشان داشتند. در همین راستا، با تشکیل دبیرخانه این کنگره، اهداف مهمی از جمله تحلیل صحیح آثار، معرفی درست شخصیت و زدودن غبار از چهره علامه مجلسی دنبال شد.

‌وی با اشاره به جایگاه علمی این شخصیت افزود: بدون غلو (که همواره موجب انحراف در تشیع بوده است) و همچنین بدون نگاهی سطحی، باید اذعان کرد که ایشان انسانی استثنایی بودند و تعبیر «باب ائمه اطهار(ع)» کاملاً در شأن ایشان است.

‌مظاهری با تأکید بر اینکه نباید در مورد هیچ‌کس غلو کرد، اما علامه همچنان چهره‌ای مظلوم است، تصریح کرد که این مظلومیت دو جنبه دارد: نخست، ظلمی که از درون جامعه شیعه به ایشان روا داشته شده و دوم، فشارها و تحریفاتی که از سوی مستشرقان صورت گرفته است.

‌وی در توضیح دیدگاه مستشرقان بیان کرد: برخی مستشرقان مانند ادوارد براون، اتهاماتی چون صوفی‌کشی و جنایت را به ایشان نسبت داده‌اند؛ قضاوت‌هایی که گاه از روی جهل و گاه از روی غرض و کینه بوده است. ایشان در برخی گزارش‌ها، وقایعی را به علامه نسبت داده‌اند که حتی ۲۵ سال پس از وفات ایشان رخ داده است (مانند اخراج یک شاعر یا محدودیت برای پیروان ادیان دیگر). این دست اتهامات ناروا را در آثاری چون کتاب سه‌جلدی «صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست» مشاهده می‌کنیم.

‌این پژوهشگر افزود: مستشرقان عمدتاً بر کارنامه سیاسی و اجتماعی علامه تمرکز کرده‌اند و به آثار علمی ایشان توجهی نکرده‌اند. یکی از اهداف اصلی این کنگره، مقابله با این رویکرد و زدودن غبار این اتهامات است.

مظاهری همچنین به تهمت‌های داخلی اشاره کرد و گفت: اتهاماتی نظیر «درباری بودن» و «تحکیم نظام سلطنت» به ایشان زده شده است. ما باید مفاهیمی چون اصولی بودن ایشان را دوباره بررسی کنیم. علامه مجلسی قطعا یک «اخباری» به معنای رایج نبود و روش ایشان در تألیف بحارالانوار نشان می‌دهد که وی در تعاملی به دور از افراط و تفریط، میان اخباری‌گری و اصولیون حرکت کرده است.

‌وی در ادامه تصریح کرد: برای انجام کاری علمی در مورد مجلسی، ابتدا باید غبار مظلومیت و تحریف را از چهره ایشان زداییم و سپس به معرفی صحیح وی بپردازیم. در دو سال اخیر، اقدامات جدی و زیرساختی برای این هدف صورت گرفته است؛ از جمله تشکیل شورای علمی متشکل از اساتید و پژوهشگران حوزه‌ها و دانشگاه‌ها که منجر به تهیه «اطلس جامع موضوعات مرتبط با کنگره» شد.

‌مظاهری در پایان اظهار کرد: در این اطلس، صدها موضوع در بخش‌های مختلف زندگی و زمانه علامه احصاء شده است. همچنین موضوعاتی چون کتاب‌شناسی و جمع‌آوری نسخ آثار ایشان و بررسی تولیدات فارسی ایشان با جدیت در حال پیگیری است. بنای ما بر این است که تمامی نقدهای وارد شده (چه داخلی و چه از سوی مستشرقان) را جمع‌آوری کرده و به شکل متین و علمی پاسخ دهیم. ما با نگاهی عالمانه و منصفانه وارد این عرصه می‌شویم و پذیرفته‌ایم که چون کسی ادعای عصمت برای علامه ندارد، برخی نقدها ممکن است پذیرفته شوند.