اسلام بدون عرفان قابل تبلیغ نیست/ صراط مستقیم در تعبیر قرآن یعنی اسلام و تهذیب

به گزارش ایكنا از فارس، آیت‌الله علی شیخ موحد، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران فارس امروز، 6 تیرماه در جلسه تفسیر قرآن خود با اشاره به آیه 213 سوره بقره «كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنْذِرِینَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِیحْكُمَ بَینَ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُوا فِیهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلَّا الَّذِینَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَینَاتُ بَغْیا بَینَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِیهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ یهْدِی مَنْ یشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ؛ مردم امتى یگانه بودند پس خداوند پیامبران را نویدآور و بیم‏ دهنده برانگیخت و با آنان كتاب [خود] را بحق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه با هم اختلاف داشتند داورى كند و جز كسانى كه [كتاب] به آنان داده شد پس از آنكه دلایل روشن براى آنان آمد به خاطر ستم [و حسدى] كه میانشان بود [هیچ كس] در آن اختلاف نكرد پس خداوند آنان را كه ایمان آورده بودند به توفیق خویش به حقیقت آنچه كه در آن اختلاف داشتند هدایت كرد و خدا هر كه را بخواهد به راه راست هدایت مى ‏كند» گفت: آیا دین می‌تواند اختلافات را بردارد یا نه؟ مفسرین می‌گویند خدا که قدرت فکر به انسان داده و با صراحت بیان کرده وقتی از شکم مادرتان بیرون آمدید، چیزی نمی‌دانستید. سمع و ابصار و افئده که وسیله فکر است را به شما دادیم که بتوانید از چیزهایی که نمی‌دانید، آگاه شوید.
وی همچنین با اشاره به آیه 8 سوره شمس «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا؛ سپس پلیدكارى و پرهیزگارى‏‌اش را به آن الهام كرد»، افزود: اگر پیغمبری هم نازل نمی‌شد، خود مردم به‌خاطر فکری که به آن‌ها داده شده، می‌دانستند چه کاری را انجام دهند و چه کاری را انجام ندهند. این الهام به اصل بشر است. یعنی چنین قدرتی به انسان داده شده است.
آیت‌الله شیخ موحد ادامه داد: همچنین خداوند در آیه 64 سوره عنکبوت می فرماید «وَ ما هذِهِ الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلاَّ لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِی الْحَیوانُ لَوْ کانُوا یعْلَمُونَ؛ این زندگی دنیا جز سرگرمی و بازیچه نیست، و زندگی حقیقی همانا [ در ] سرای آخرت است ای کاش می‌دانستند». این آیه به همه مظاهر دنیا لهو و لعب گفته است. چه چیز در دنیا لهو و لعب است؟ بشر هر چیزی را که استخدام می‌کند برای انتفاع است. این یک قاعده فلسفی است. حتی یک سوزن هم که اختراع می‌کند برای انتفاع است. وقتی بشر آگاهی به علم پیدا کرد، به دنبال این می‌رود که اشیائی که به‌وسیله علم کسب کرده را استخدام کند.

دموکراسی غرب و دین
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران فارس با بیان اینكه انسان وقتی اهل عقل شد می‌فهمد همانطور که خودش دنبال استخدام است و می‌خواهد بهره‌گیری کند، دیگران هم دنبال استخدام هستند و می‌خواهند بهره‌گیری کنند، گفت: قرآن می‌فرماید این مسئله بهره‌گیری مشمول همه می‌شود «...وَمَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلَّا الَّذِینَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَینَاتُ بَغْیا بَینَهُمْ...؛ ... و جز كسانى كه [كتاب] به آنان داده شد پس از آنكه دلایل روشن براى آنان آمد به خاطر ستم [و حسدى] كه میانشان بود [هیچ كس] در آن اختلاف نكرد...» (آیه 213 سوره بقره) این یک خبر غیبی است. یعنی تمام انسان‌ها این را می‌دانند که این اختلافی که در بهره‌گیری پیش می‌آید به‌واسطه ظلم است. و الا اگر دید ظالمانه نداشته باشند، انصاف می‌گویند.
وی گفت: همچنین خداوند در آیه 72 سوره احزاب می فرماید «...إِنَّهُ کَانَ ظَلُوماً جَهُولاً؛ او ستمگرى نادان بود» اگه جاهل است چرا ظالم است؟ و اگر ظالم است، چرا جاهل است؟ هر دو از صیغه فعول هستند و مبالغه‌اند. بسیار ظالم و بسیار جاهل. زیرا می‌داند و انجام می‌دهد. همچنین در آیه 19 سوره معارج که می‌فرماید «إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً» یعنی به یقین انسان حریص و کم طاقت آفریده شده است. یا در آیه 34 سوره ابراهیم می‌فرماید «إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ؛ مسلماً انسان بسیار ستمکار و ناسپاس است». این تعابیر همه بیانگر این آیه شریفه 213 سوره بقره است. یعنی بشر در مسئله بهره‌گیری دچار خودبینی و خودآگاهی است. هم خودبین است و هم خود او می‌داند که خودبین است. چون بهره‌گیری برای همه است، لذا قرآن، تعبیر بغی کرده است و می‌گوید این اختلاف پدید نیامد مگر از ناحیه کسانی که اهل آن بودند و انگیزه‌شان در اختلاف حسادت و طغیان بود. همه اختلافات به‌خاطر این است که مسئله ضرورت بعثت را مطرح کند تا قانونی را بیاورند که بشر از مسئله بغی نجات پیدا کند.

آیا با احکام دین می‌شود حکومت تشکیل داد؟ با چه شرطی؟
آیت‌الله شیخ موحد با طرح این سئوال كه آیا با احکام دین می‌شود حکومت تشکیل داد و با چه شرطی؟ گفت:‌ قرآن جواب این سئوال را داده و می‌فرماید «...فَهَدَی اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فیهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ ...؛ ... پس خداوند آنان را كه ایمان آورده بودند به توفیق خویش به حقیقت آنچه كه در آن اختلاف داشتند هدایت كرد...» (آیه 213 سوره بقره) پس می‌شود. خداوند کسانی که اهل ایمان شدند را هدایت می‌کند و حق را به آن‌ها می‌فهماند.
وی با بیان اینكه راه عمل به قانون دو چیز است، گفت: یکی اجبار (مثلاً حکومتی روی کار بیاید و مردم را اجبار به عمل به قانون آن کند) و یکی تربیت است. غیر از این دو هم نیست. یعنی عمل به قانون راه سومی ندارد. که این تقسیم، تقسیم عقلی نامیده می‌شود، یعنی عدد بعدی ندارد. تربیت یعنی انسان به جایی برسد که عمل به قانون تبدیل به تمدن شود نه فرار از قانون.

اسلام چطور می‌تواند به مرحله تربیتی برسد
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران فارس با طرح این سئوال كه اسلام چطور می‌تواند به این هدف برسد، گفت: طبق آیه مذكور خدا هدایت کرده است کسانی که ایمان آوردند تا بتوانند اختلاف را با هدایت خدا برطرف کنند. (این هدایت چیست؟) هدایت دو مرحله دارد: یک مرحله قانون و یک مرحله تزکیه. محال است بدون تزکیه به این مرحله برسد.
وی با تأكید بر اینكه مسئله دین اگر خواست در جامعه‌ای پیاده شود، باید مسئله تزکیه همراه آن باشد و الا محال است، گفت: قرآن می‌فرماید ما انبیا را فرستادیم، ولی بعد می‌گوید «فَهَدَی اللَّهُ» که این هدایت غیر از بعثت است. بعثت قانون است و هدی‌الله تزکیه. بشر تا قبل از تزکیه محال است عمل به قانون برایش فطری شود و گاهی فرار از قانون را زرنگی می‌داند.
آیت‌الله شیخ موحد گفت: تعبیر قرآن در آیه 29 و 30 سوره نجم می‌فرماید «فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّی عَنْ ذِکْرِنا وَ لَمْ یرِدْ إِلاَّ الْحَیاةَ الدُّنْیاذلِکَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ؛ پس، از کسی که از یاد (و قرآن) ما روی برتافته و جز زندگی این دنیا را نمی‌خواهد اعراض کن ( و با آن‌ها مجادله و ستیزه مکن) این نهایت دریافت علمی آن‌هاست»، یعنی همین اندازه فهمیدند که فرار از قانون، زرنگی است، لذا قرآن می‌گوید «فَهَدَی اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فیهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ»، بنابراین دین می‌تواند تشکیل حکومت دهد. به‌شرطی که قانون تنها نباشد.

اسلام بدون عرفان قابل تبلیغ نیست
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران فارس با تأكید بر اینكه اسلام بدون عرفان قابل تبلیغ نیست، گفت: اگر کسی بخواهد اسلام را بدون تزکیه مبنای حکومت قرار دهد، محال است حکومت تشکیل شود. راه دزدی و سرقت و ریاکاری پیدا می‌شود. اما اگر احکام اسلام همراه با تزکیه مبنا قرار گرفت می‌شود همان تعبیر قرآن که می‌فرماید «فَهَدَی اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فیهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ» پس هم تهذیب و هم تزکیه. اگر در زندگی پیامبر(ص) دقت کنیم می‌بینیم نور نبوت بر جامعه سیطره پیدا کرده بود و نمی‌گذاشت خباثت ذاتشان آشکار شود. این قانون نبود که نگذاشت ائمه وارد صحنه سیاسی شوند، بلکه مسلمانان تهذیب نداشتند.

صراط مستقیم در تعبیر قرآن یعنی اسلام و تهذیب
وی با بیان اینكه صراط مستقیم دو معنا دارد، افزود: قطعاً یعنی راهی که انسان به‌خدا می‌رسد یا کوتاهترین راه. این چه راهی است؟ شیعه این راه را ولایت امیرالمؤمنین می‌داند، اما صراط مستقیم به تعبیر قرآن یعنی راهی که هم قانون در آن است هم معنویت و الا محال است صراط مستقیم باشد.
آیت‌الله شیخ موحد تأكید كرد: صراط مستقیم یعنی قانون اسلام و تهذیب، والا با قانون تنها نمی‌شود. این حکم باید همراه معنویت باشد. و ماختلف فیه «ما»ی نافیه و نفی جنس هم هست، اختلاف نمی‌کنند الا کسانی که این‌ها فهمیدند، اما تهذیب نداشتند. اگر کسی تهذیب شود، قانون اسلام بهترین ناجی است.
انتهای پیام