رشد معنوی در گرو پیشرفت انسان درحوزه اخلاق است

حجت‌الاسلام رسول ملکیان، در گفت‌و‌گو با ایکنا از اصفهان، اظهار کرد: تعریف رشد معنوی در وجود انسان، براساس تعریف علمی و طبق مهم‌ترین متن دینی اسلام یعنی قرآن و همچنین از منظر احادیث اهل‌‌بیت(ع) که در حکم مفسران بزرگ قرآن هستند، به معنای پیشرفت روحانی وجود بشری است.
وی افزود: رشد در قرآن معنا و تفاسیر مختلفی دارد، تا جایی که برخی از مفسران بیش از صدها برگ در تفسیر رشد، کتابت کرده‌اند. معادل معنایی واژه رشد در فارسی واژه پیشرفت است، هر چند که این کلمه باز هم به طور کامل نمی‌تواند معنای رشد را بیان کند.

رشد معنوی در گرو پیشرفت در حوزه معنویت و اخلاق است
این محقق وپژوهشگر حوزه علمیه اصفهان بیان کرد: اگر انسان در تمام جوانب و به خصوص در حوزه معنویت و اخلاق به پیشرفت گام به گام برسد، به گونه‌ای که ظواهر و مصادیق آن در وجودش نمود پیدا کند، اینجاست که می‌توان گفت رشد معنوی حاصل شده است.
ملکیان با اشاره به آیه 256 سوره مبارکه بقره «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطّاغُوتِ وَ یُؤْمِنْ بِاللّهِ فقد استَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لاَ انْفِصامَ لَها وَ اللّهُ سَمیعٌ » در رابطه با مفعوم رشد در قرآن کریم، گفت: آیات متعددی در خصوص رشد در قرآن آمده است؛ اما در این آیه و از آیات مشابه، اینگونه استخراج و برداشت می‌شود که اگر رشد و هدایت شامل حال انسان شود، آدمی از گمراهی و سیاهی که در این آیه «الغی» نام گرفته است، نجات می‌یابد.
وی با اشاره به آیه 2 سوره مبارکه جن و خواسته جنیان از خداوند مبنی بر هدایت آن‌ها، افزود: فراتر از وجود انسانی، جنیان نیز وقتی با آیات الهی قرآن آشنا شدند، جمله «یهدی الی‌الرشد آمنا به و لن یشرک بربنا احد» را گفتند؛ به این معنا که درخواست راهبری به سوی رشد را از خداوند داشته‌اند.

رشد به معنای رسیدن به سرانجام سعادتمندی و نکویی است
این محقق حوزه علمیه در ذکر معنای رشد در قالب تربیت صحیح گفت: در این دنیا هر چیزی که انسان در پرتو آن‌ها از موانعی مانند ظلمت، انحرافات، آسیب‌ها رها شود و بتواند با موفقیت موانع رشد و پیشرفت را پشت سر بگذارد و به سرانجام سعادتمندی و نکویی برسد، رشد نام دارد.
ملکیان با ذکر ابعاد مختلف رشد جسمانی و روحانی بیان کرد: مقصود از رشد معنوی و فضایل اخلاقی در انسان همان ابعاد معنوی و روحانی وجود او است. بنا به تعبیر فلسفی ملاصدرا از حرکت جوهری و فیزیکی جسم انسان؛ جسم از زمان تولد تا مرگ چون در یک سیر حرکتی مادی متمایل به پوسید‌گی، ضعف و پژمرده‌گی است هر چند هم که توانمند شود در نهایت برای رساندن انسان به مرحله سعادت مستلزم ترک ظلمت‌های دنیوی و آرائیده شدن به معنویت و فضایل اخلاقی ا‌ست.

معنویت و رشد فضایل اخلاقی در ذات و هویت وجود آدمی است
وی گفت: افرادی که انسان را در بعد غیرالهی تعریف کرده‌اند، طبیعتا برای او یک تولد و مرگ در نظر گرفته‌اند، ولی طبق تعریف علوم وحیانی و ادیان الهی مثل اسلام از انسان، وجود آدمی پایانی ندارد و در این صورت او در این دنیا باید خودش را برای نامحدودیت آماده کند، در این شرایط گریزی جز نائل آمدن به مرتبه رشد معنوی و فضایل اخلاقی ندارد. معنویت و رشد فضایل اخلاقی در ذات و هویت وجود آدمی است و این پیام را دارد که انسان بعد از گذر از این دنیا ماندگار است، لذا در دیدگاه الهی انسان راهی ندارد که وجود خودش را در همین دنیا با همین فرصت محدود دنیایی با معنویت و فضایل اخلاقی آراسته نموده تا بتواند خودش را برای ابدیت و نامحدودیت آماده کند.

نفس اماره مانع رشد معنوی انسان است
این پژوهشگر دینی ضمن بیان دو نوع مانع در مسیر انسان برای رسیدن به رشد معنوی، اظهار کرد: نفس اماره در وجود انسان موجب خواسته‌های نامشروع و مخالف امر الهی می‌شود؛ لذا انسان در مسیر رشد معنوی در چارچوب احکام الهی باید این نیازها را مهار کند. وجود شیطان و انسان‌های گمراه در بیرون از وجود آدمی اما در مجاورت او نیز به عنوان عامل بیرونی باعث انحراف انسان از مسیر رشد معنوی می‌شود.
ملکیان ادامه داد: برکات اصلی در آخرت شامل حال انسان می‌شود، زندگی کوتاه دنیوی برکات کوتاه نیز به ارمغان دارد، لذا پروسه دین‌سازی‌ها و معنویت‌سازی‌های عصر مدرن اگر سرچشمه وحیانی و توحیدی نداشته باشند، قادر به تضمین سعادت نامحدود وجود بشری نیستند، لذا دین و معنویت ارزشمند که سعادت و رشد معنوی انسان را به دنبال دارد، باید ریشه در وحی داشته و سرچشمه آن از جانب خداوند باشد.
انتهای پیام