جایگاه حافظ در فرهنگ و ادب آسیای صغیر

به گزارش ایكنا از فارس، عدنان قره اسماعیل آغلو، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قریق قلعه ترکیه، شامگاه چهارشنبه، 23 مهرماه، در چهارمین نشست علمی یادروز حافظ كه به‌ صورت مجازی برگزار شد، به بیان نكاتی درباره جایگاه حافظ شیرازی در فرهنگ و ادب آسیای صغیر پرداخت و گفت: خواجه حافظ، لسان‌الغیب شیرازی، در میان شاعران کلاسیک ترک از جایگاه مهمی برخوردار است. از لحاظ تاریخ ادبیات، دو منطقه مشترک برای ایرانیان و ترکان وجود داشت، نخست در خراسان بزرگ و دوم در ماوراءالنهر. شاعران این منطقه به زبان‌های مختلفی از جمله فارسی، عربی و ترکی شعر می‌سرودند و کتاب می‌نوشتند و چون همه به دین اسلام روی آورده بودند و دین مشترک داشتند، افکار و مضامین مشترک میان آن‌ها بروز پیدا می‌کرد. از همین ‌رو بسیار دیده شده که مضامین رایج در این دو منطقه تا سرزمین آسیای صغیر می‌رسید و مقبول مردم این خطه بود. آنچه اشتراک بین این دو ملت را آغاز کرد، بحث بزم الست بود که در میان آثار ادبیات ترک‌زبان آسیای صغیر تأثیر بسیاری داشته است.

به ‌گفته‌ این استاد زبان و ادبیات فارسی، مردم آسیای صغیر، به ‌خصوص طلاب، دانش‌آموزان، علما و دانشمندان با حافظ آشنا بودند و در دروسشان کتاب گلستان و حافظ بوده و نیز در میان مجالس عرفانی، پس از مثنوی معنوی، دیوان حافظ قرائت می‌شد. این سه کتاب همچنان در میان ترک‌زبانان و مردم آسیای صغیر رواج دارد و اساس فکری مردم این سرزمین است. این علاقه تا جایی است که بسیاری از شاعران ترک‌زبان هم‌عصر حافظ اشعار وی را حفظ یا به زبان ترکی ترجمه می‌کردند و اشعار حافظ برایشان الگوی مهمی بود. 

آغلو بیان كرد: در آسیای صغیر شاعر بزرگی به نام «شیخی» وجود دارد که وی را به عنوان مؤسس شعر ترکی می‌نامند، به گونه‌ای از هم‌عصران حافظ بود و دیوان حافظ را در اختیار داشت. مردم آسیای صغیر القاب متفاوتی را برای این شاعر بیان می‌کنند، از جمله خسرو شعرا و شیخ الشعرا که ابیات بسیاری از این شاعر شبیه غزل‌‌های حافظ است. ابیاتی مانند جز آستان توام در جهان پناهی نیست، مژده ای دل که مسیحا نفسی می‌آید، غلام نرگس جماش آن سهی سروم. این دو شاعر عضو یک فرهنگ، دین و حس معنوی مشترک بوده‌اند که از بزم الست ذوق خاصی را به این عالم فانی آورده‌اند.

وی گفت: به دلیل استفاده‌ زیاد از دیوان حافظ در مدارس و طلاب و... عده‌ای از بزرگان به این فکر افتادند تا شرحی از دیوان حافظ به زبان ترکی فراهم آورند. شرح نخستین از مصلح الدین مصطفی سروری عالم عثمانی (متوفی 969)، شرح دوم از مولانا شمعی (متوفی 1011)، شرح سودی (متوفی1009) و شرح محمد وهبی(متوفی 1244) که دو شرح آخر بسیار مورد توجه و اقبال قرار گرفته است.

آغلو تأکید کرد: شعرای ترک‌زبان بسیاری از اشعار حافظ الگوبرداری کرده و هم به زبان فارسی و هم ترکی اشعاری را سروده‌اند، از جمله «فضولی بغدادی» که در ایران نیز شهرتی دارد. وی دیوانش را نظیر حافظ با یک بیت عربی آغاز کرد. «شاهدی» شاعر قرن دهم هجری که  472 غزل دارد و به نظیره‌گویی حافظ پرداخته و سعی داشته که در وزن، قافیه و مضمون با حافظ برابر باشد یا شاعر دیگری به نام «لامعی» (متوفی 938) که آثار مولانا جامی را به ترکی ترجمه کرده، مسمط مخمس دارد که در آن سه مصرع از شاعر و دو مصرع از حافظ آورده است. «امین حلمی» (متوفی 1301) نیز مسمطی با اشعار حافظ سروده و از شاعران قرن اخیر نیز «یحیی کمال» (متوفی 1958م) بسیار از اشعار حافظ بهره‌ برده است.