چرا عظمت سلوک علمی امام صادق(ع) در میان شاگردان به زیباترین وجه ترسیم می‌شود

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، هنگامی که مفضل علیه زندیقی، عتاب آمیز صحبت کرد، آن زندیق نتوانست تعجب خود را پنهان کند و گفت گمان نمی‌برم شما از حلقه شاگردان جعفر صادق باشید چه این که ایشان رفتاری بس ملایم‌تر و خوشایندتر از این جوش و خروش شما دارد. آن حضرت که با مخالفان این نوع برخورد کریمانه را دارد، به یقین با اصحاب و شاگردان خاص خویش، رفتاری والاتر از این خواهد داشت.

امام صادق(ع) سال‌ها بر کرسی درس و منبر پیامبر(ص) قرار گرفت و هزاران شاگرد را در مکتب خود تربیت کرد. سلوک علمی این معلم بزرگ، طی این سی و چند سال، برخورد شایسته یک استاد را با شاگردان خود به زیباترین وجه ترسیم می‌کند.

در باب عظمت علمی امام صادق شواهد فراوانی وجود دارد و این معنا مورد قبول دانشمندان تشیع و تسنن است. فقها و دانشمندان بزرگ در برابر عظمت علمی آن حضرت سر تعظیم فرود می‌آوردند و برتری علمی او را می‌ستودند. ابوحنیفه پیشوای مشهور فرقه حنفی می‌گفت من دانشمندتر از جعفر بن محمد ندیده‌ام، همچنین می‌گفت زمانی که منصور دوانیقی جعفر بن محمد را احضار کرده بود، مرا خواست و گفت که مردم شیفته جعفر بن محمد شده‌اند برای محکوم ساختن او یک سری مسائل مشکل را در نظر بگیر، من چهل مسئله مشکل آماده کردم روزی منصور که در حیره بود مرا احضار کرد وقتی وارد مجلس وی شدم، دیدم جعفر بن محمد در سمت راست او نشسته است.

وقتی چشمم به او افتاد آنچنان تحت تاثیر ابهت و عظمت او قرار گرفتم که چنین حالی از دیدن کرد و گفت: این ابوحنیفه است او پاسخ داد بلی می‌شناسمس. سپس منصور رو به من کرده گفت: ای ابوحنیفه مسائل خود را با ابوعبدالله جعفر بن محمد در میان بگذار در این هنگام شروع به طرح مسائل کردم هر مسئله‌ای می‌پرسیدم پاسخ می‌داد: عقیده شما در این باره چنین و عقیده اهل مدینه چنان و عقیده ما چنین است.

در بعضی مسائل با نظر ما موافق و در برخی دیگر با اهل مدینه موافق و گاهی با هر دو مخالف بود بدین ترتیب چهل مساله را مطرح کردم و همه را پاسخ گفت: ابوحنیفه به اینجا که رسید با اشاره به امام صادق گفت: دانشمندترین مردم آگاه‌ترین آنها به اختلاف مردم در فتوا و مسائل فقهی است. مالک پیشوای فرقه مالکی می‌گفت: مدتی نزد جعفر بن محمد رفت و آمد می‌کردم او را همواره در یکی از سه حالت دیدم یا نماز می‌خواند یا روزه بود و یا قرآن تلاوت می‌کرد و هرگز او را ندیدم که بدون وضو حدیث نقل کند.

در علم و عبادت و پرهیزگاری برتر از جعفر بن محمد هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به قلب هیچ بشری خطور نکرده است. شیخ مفید می‌نویسد: به قدری علوم از آن حضرت نقل شده که زبان‌زد مردم گشته و آوازه آن همه‌جا پخش شده است و از هیچ یک از افراد خاندان او به اندزه او علم و دانش نقل نشده است. ابن جعفر هیثمی می‌نویسد: به قدری علوم از او نقل شده که زبان‌زد مردم گشته و آوازه آن همه‌جا پخش شده است و بزرگترین پیشوایان مانند یحیی بن سعید، ابن جریح مالک، سفیان ثوری، سفیان بنی عیینه، ابوحنیفه، شیعه و ایوب سجستانی از او نقل روایت کرده‌اند.

حسن بن زیاد در مورد شخصیت علمی امام صادق(ع) گفت: شنیدم که از ابوحنیفه سوال کردند چه کسی را دیدی که فقهش از همه بیش‌تر باشد؟ ابوحنیفه گفت: جعفربن محمد روزی منصور خلیفه عباسی فرستاد نزد من و گفت ای ابوحنیفه مردم مفتون شده‌اند به جعفر. مسائلی مشکل و سخت را آماده کن تا از او بپرسی من هم چهل مساله را آماده کردم.

منصور که در آن وقت در حیره بود مرا طلبید و من هم به نزد وی رفتم دیدم حضرت امام جعفر صادق (ع) در سمت راست وی نشسته است همین که نگاهم به او افتاد هیبتی از وی به دل گرفتم که از منصور خون‌ریزتر ندیدم سلام کردم و با اشاره او نشستم سپس رو کرد به امام صادق(ع) و گفت: یا ابا عبدالله این ابوحنیفه است فرمود: آری او را می‌شناسم منصور گفت: مسائل خود را از ابوعبدالله سوال کن.

من مسائل خود را می‌پرسیدم و امام صادق جواب می‌داد و می‌گفت شما چنین می‌گویید و اهل مدینه چنان می‌گویند فتوای خودش نیز گاهی موافق با ما بود و زمانی موافق با اهل مدینه و گاهی هم مخالف با همه و تمامی آنها را جواب داد تا چهل مساله تمام شد و جواب یکی از آنها را ناتمام و مبهم نگذاشت. آن قدر مردم از علوم آن حضرت نقل کرده‌اند که در تمام نقاط دنیا منتشر گشته و سراسر گیتی را فراگرفته است و آنچه از او نقل شده از هیچ یک از ائمه نرسیده است و آنچه راوی آن حدیث و ناقلان آثار از او نقل کرده‌اند از دیگر علمای اهل بیت نقل نکرده‌اند شمار راویان آن حضرت به 4000 نفر رسیده است.

آن قدر دلایل آشکار بر امامت آن حضرت ظاهر گشته که دل‌ها را روشن کرده و زبان مخالفان را از سرزنش و ایراد شبهات لال نموده است. مناقب آن حضرت بسیار است به حدی که محاسب نمی‌تواند آن را حساب آورد و مستوفی هوشیار و دانا از انواع آن در حیرت است گروهی از اعیان ائمه اهل تسنن و اعلام ایشان مانند یحیی بن سعید، ابن جریح، مالک بن انس، سفیان سوری، ابن عیینه، ابو ایوب سجستانی و ... از وی روایت کرده‌اند.)

منابع:
علوی، محمد1385، نگرشی مختصر بر زندگانی چهارده معصوم، قم، انتشارات نغمات.
اشتهاردی، محمد مهدی1374، نگاهی بر زندگی امام صادق، تهران، انتشارات مطهر.