چرا سیاست کشف حجاب در ایران شکست خورد

17 دی، سالروز اجرایی شدن قانون کشف حجاب در ایران است، روزی که زنان ایرانی را مجبور به اقدامی کردند که بسیاری از آن‌ها از این قانون رنج می‌بردند. گرچه مسئله کشف حجاب به‌صورت علنی توسط رضاشاه مطرح شد اما مراحل توسعه بی‌حجابی از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار شروع شده بود.

حجت‌الاسلام سیدحسین موسوی، مدرس حوزه علمیه قم در گفت‌وگو با ایکنا از همدان راه‌های ورود پدیده کشف حجاب به ایران را چهار عامل دانست و گفت: نشر افکار اروپایی در ایران و ایجاد مدارس نوین که طی آن می‌خواستند دختران را مصرف‌گرا جلوه داده و از نظر حجاب بین آنان رقابت ایجاد کنند، تأثیرپذیری از کشورهای غربی و ترکیه نوین و نشر اندیشه‌ها از مسیر هند از جمله عواملی بود که منجر به ورود پدیده کشف حجاب در ایران شد.

وی بیان کرد: در سال 1313 رضاخان سفری به ترکیه داشت، در آن زمان نیز افکار تجددگرایی در ترکیه رواج پیدا کرده بود و رضاشاه نیز با دیدن علائم تجدد و ظاهر اتوکشیده رسماً در 17 دی‌ماه سال 1314 موضوع کشف حجاب را مطرح کرد.

مدرس حوزه علمیه قم ادامه داد: افکاری همچون تساوی حقوق زن و مرد، قبول مسئولیت‌های اجتماعی توسط زنان، تجددگرایی و ورود آداب‌ و رسوم غربی از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار مطرح بود اما در زمان رضاشاه نمود عینی پیدا کرد.

موسوی با بیان اینکه مقدمه افکار تجددگرایی ناصرالدین‌شاه نیز با سفر وی به اروپا آغاز شده بود، افزود: هیئت‌های اروپایی که در زمان حکومت ناصرالدین‌شاه به ایران می‌آمدند نیز باعث شد قاجار با تحولات سیاسی و اجتماعی اروپا آشنا شود.

وی اظهار کرد: در زمان ناصرالدین‌شاه پدیده کشف حجاب فقط به حرم‌سراها و زنان قاجاری نفوذ کرده بود چراکه شرایط عمومی جامعه برای فراگیری این پدیده مهیا نبود.

این مدرس حوزه علمیه قم با بیان اینکه رضاشاه در اوایل حکومتش سعی می‌کرد ظاهر مذهبی را حفظ کند و از طریق ارتباط با علما، مردم را جذب خود کند، تصریح کرد: روزنامه ایران جوان در اوایل حکومت رضاشاه مسائلی همچون تساوی حقوق زن و مرد را مطرح می‌کرد که پس از آن به موضوعات ضدحجاب نیز ورود پیدا کرد که البته این موضوع با سفر رضاشاه به ترکیه و دیدار او با آتاتورک همراه بود.

وی یادآور شد: آتاتورک راه رواج بی‌حجابی در ترکیه را با فرهنگ‌سازی در جامعه پیدا کرده بود اما رضاشاه با اجبار و کتک می‌خواست زنان ایرانی را وادار به این مسئله کند.

موسوی مخالفت علما و روحانیون را از جمله پیامدهای سیاست کشف حجاب دانست و گفت: وقتی رضاشاه وارد حرم حضرت معصومه(س) شد و به‌ اجبار زنان را به کشف حجاب مجبور کرد، آیت‌الله بافقی از علمایی بود که با او مخالفت شدید کرد، رضاخان نیز ضمن کتک زدن این عالم، وی را تبعید کرد، درگیری در مسجد گوهرشاد و شهادت عده‌ای هم از دیگر پیامدهای کشف حجاب در کشور بود.

وی مخالفت‌های اجتماعی در بدنه مردم را از دیگر عوامل شکست سیاست کشف حجاب برشمرد و افزود: قانون کشف حجاب در 17 دی‌ماه سال 1314 اجرا و با مقاومت‌های خونین مردم همراه بود، سیاست اسلام‌زدایی با مقاومت اجتماعی همراه و مردم را آزرده کرده بود.

مدرس حوزه علمیه قم مخالفت خود زنان را از دیگر عوامل ناکامی قانون کشف حجاب دانست و افزود: کشف حجاب با اعتقادات خانواده‌های ایرانی هم‌خوانی نداشت، تغییر در سبک ازدواج و خانه‌نشین شدن زنان از اثرات سوء آن بود، خشونت مأموران شاه نیز خود عاملی بر مقاومت بیشتر زنان شده بود.

موسوی تصریح کرد: استفاده از قوه قهریه و فشار بر علیه زنان خود عامل مهمی بر مقاومت زنان بر کشف حجاب داشت.

وی ادامه داد: در ایران این تحولات بسیار شتاب‌زده و بدون تعمق اتفاق افتاد که به‌صورت کاملاً تقلیدی از سوی غرب بود این خود عامل مهمی بر نارضایتی مردم و مخالفت علیه شاه شده بود؛ رهایی زن از قیدوبند حجاب و آزادی کامل زن برای طبقه بالای جامعه خوش بود اما برای غالب زنان محرومیت از تحصیل و یا محرومیت برای حضور در اجتماع را به ارمغان آورد.

این مدرس حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه رضاشاه خود عامل و دست‌نشانده انگلیسی‌ها بود، اظهار کرد: مدرنیته اجباری و کشف حجاب ارزش‌های غربی را پررنگ‌تر کرد و موجب دخالت‌های بی‌جای آنان در کشور شد.