وقتی آموزش قرآن در مدارس دافعه می‌شود / حجم زیاد کتاب و محتوای سخت؛ عامل دلزدگی کودکان

مرور جزئی و گذرای کتاب‌های درسی دوران ابتدایی بسیاری را به اظهار ضعف در دریافت مطالب آن وا می‌دارد. به اذعان بسیاری از معلمان قرآن نه تنها این کتب درسی فراتر از سن و سال کودکان در دوران ابتدایی است بلکه در برخی موارد معلمان نیز در درک مطلب ارائه شده مستأصل می‌شوند.

این در حالی است که دوران ابتدایی مهم‌ترین زمان برای یادگیری مفاهیم قرآنی و ایجاد انس با قرآن و دانش‌آموز است که اگر این پایه به‌درستی پی‌ریزی شود آثار و برکات بسیاری در آینده هم برای فرد و هم برای جامعه خواهد داشت، چراکه اگر فرد اصلاح شود جامعه اصلاح شده و آسیب‌های اجتماعی کاهش خواهد یافت.

محمدامین آهنچی، مسئول شورای فرهنگی بنیاد قرآن استان همدان در گفت‌وگو با ایکنا از همدان، تأکید کرد: در محتوای آموزشی کتب درسی قرآن باید مفاهیم بسیار ساده و روان و جذاب مطرح شود تا جذابیت لازم را برای دریافت آموزش‌های قرآنی برای کودکان فراهم کند.

وی ادامه داد: متأسفانه در کتاب قرآن دوم ابتدایی سوره‌ها و آیاتی برای دانش‌آموزان انتخاب شده که بسیار سخت و درک آن برای سن و سال کودک ناممکن است.

جذابیت را از کتب درسی گرفته‌ایم

مسئول شورای فرهنگی بنیاد قرآن استان همدان یادآور شد: اگر می‌بینیم که این قشر از کودکان به خواندن قرآن و یا نماز علاقه چندانی ندارند دلیل آن این است که با ارائه مطالبی بسیار سنگین جذابیت را از کتب درسی گرفته‌ایم و کودکان دیگر علاقه‌مند به آموزش‌های قرآنی نیستند.

آهنچی با تأکید بر اینکه قرآن باید به حدی جذاب و روان باشد که برای کودک علاقه ایجاد کند، افزود: گرچه استفاده از سی‌دی‌های آموزشی، نرم‌افزارهای نوین و معلمان خصوصی برای آموزش قرآن به کودکان مهم هستند، اما هیچ چیز مانند یک محتوای خوب نمی‌تواند در آموزش قرآن مؤثر واقع شود.

مسئول شورای فرهنگی بنیاد قرآن استان همدان از حجم سنگین کتب قرآن درسی انتقاد کرد و گفت: همه کتب قرآنی که در دوران ابتدایی برای کودکان نگاشته شده برای عده محدودی از کودکان است که توانایی بالایی در درک مطلب دارند یا حافظ قرآن هستند، نه برای عموم دانش‌آموزان. محتوای کتاب باید برای عموم دانش‌آموزان قرار بگیرد، مؤلفان نیز باید مطالبی از کتاب را به‌عنوان مطالعه آزاد برای قشر محدودی که یا حافظ و یا علاقه‌مند به مطالعه بیشتر کتاب قرآن هستند، قرار دهند.

این معلم درس عربی در دوران متوسطه افزود: گرچه طی اعتراض‌های مکرر حجم کتاب عربی را کاهش داده‌اند، اما هنوز محتوا برای دانش‌آموزان کارایی ندارد. عربی زبان قرآن است ما از طریق یادگیری زبان عربی می‌خواهیم زبان قرآن را بیاموزیم، یادگیری افعال ثلاثی و مزید و... کاربردی برای کودکان ندارد.

آهنچی تأکید کرد: باید در آموزش‌ها معانی لغات و عبارات و مکالمات را به دانش‌آموز ارائه دهیم با ارائه مطالبی مانند ساختن فعل امر، معلوم، مجهول در حقیقت برای آموزش زبان قرآن به کودکان دافعه ایجاد کرده‌ایم.

لزوم نظرخواهی درباره محتوای درسی کتب قرآن از معلمان و والدین

وی ادامه داد: وقتی کودکی از دوران ابتدایی با قرآن انس نگیرد این ارتباط سست تا پایان عمرش باقی خواهد ماند.

مسئول شورای فرهنگی بنیاد قرآن استان همدان با تأکید بر اینکه باید درباره محتوای درسی کتب قرآن از معلمان و والدین نظرخواهی کنند، افزود: طبق آمار فقط 10 درصد دانش‌آموزان همواره در مسابقات قرآن و نهج‌البلاغه و حفظ در مدارس ثبت‌نام می‌کنند که البته این شرکت‌کنندگان یا در جلسات قرآن و یا در مؤسسات قرآن تعلیم دیده‌اند که این آمار نشان از ضعف در سیستم آموزشی است.

آهنچی تأکید کرد: باید مؤلفان کتب قرآن درسی در انتخاب محتوا و حجم این کتاب‌ها تجدیدنظر کرده و با ارائه سوره‌های کوچک و بیان‌های شیوا و جذاب از طریق عکس و داستان و... شرایطی جذاب برای دریافت مطالب کتب درسی فراهم کنند.

آموزش‌ها به سمت ارائه آیات براساس قصه‌های قرآنی باشد

محمد خدامرادی، معلم قرآن در آموزش و پرورش استان همدان نیز با بیان اینکه محتوای درسی و مفاد آموزشی پس از تشخیص نیاز و تعیین هدف‌های آموزشی تعیین می‌شود، به خبرنگار ایکنا گفت: از آنجا که محتوا در تحقق اهداف آموزشی نقش مهمی دارد توجه به این ساماندهی محتوا مورد توجه صاحب‌نظران است.

وی تأکید کرد: در انتخاب محتوا باید اصول مختلفی مثل علاقه، اهمیت و قابلیت یادگیری رعایت شود علاوه بر این، اصول باید متناسب باارزش‌های اجتماعی، پیشرفت‌های علمی روز، نیازهای جامعه و توانایی و استعداد فرد باشد.

این فعال قرآنی ادامه داد: برنامه‌ریزان درسی وقتی محتوا تنظیم می‌کنند باید به این پرسش‌ها پاسخ دهند که آیا این محتوا رفتارهای دانش‌آموزان را پرورش می‌دهد؟ آیا محتوا مطابق با سطح یادگیری دانش‌آموزان است؟ آیا مفاهیم، اصول و نظریه‌های بیان شده در محتوا صحیح است؟ هر کدام از این‌ها پاسخ به سؤالی است که در ساماندهی محتوا اتفاق می‌افتد.

خدامرادی اظهار کرد: کتب درسی قرآن که اکنون در دست دانش‌آموزان است باید به لحاظ محتوایی و ساماندهی محتوا از منظر گرافیک و صفحه‌آرایی جذابیت ایجاد کنند، گرچه ما از منظر رسم‌الخط آیات مشکلی نداریم، اما انتخاب سوره بسیار با اهمیت است، با انتخاب سوره‌های کوتاه پیام‌های قرآنی آن را استخراج و به کودک باید آموزش دهیم.

وی با تأکید بر اینکه آموزش‌ها باید به سمت ارائه آیات بر اساس قصه‌های قرآنی باشد، افزود: علاوه بر ارائه داستان‌های جذاب باید به صفحه نگاری و رنگ‌آمیزی مناسب و فوت بسیار توجه شود، علاوه بر این داستان‌ها و تصاویر مورد استفاده باید بر اساس مسائل روز و زندگی واقعی دانش آموزان به صورت تمثیل و مثال آورده شود.

انس با قرآن در دوران ابتدایی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، چراکه اگر فرد از پایه به قرآن جذب شود این ارتباط عمیق در وجود او شکل گرفته و غیر قابل گسستن است، با ارتباط عمیق با قرآن آسیب‌های اجتماعی کم و ضریب امنیت و آرامش روانی در جامعه بیشتر خواهد شد.