آزاد اندیشی در صورتی که توهین در آن نباشد ایرادی ندارد/ علامه طباطبایی و دفاع از فلسفه عقلانی

حجت‌الاسلام والمسلمین عسگر دیرباز، عضو مجلس خبرگان رهبری در نشست علمی «روز بزرگداشت فلسفه» که امروز 25 آبان‌ماه در دانشکده الهیات دانشگاه قم برگزار شد، ضمن تسلیت شهادت حضرت معصومه(س) بیان کرد: روز جهانی فلسفه بهانه‌ای برای بزرگداشت مرحوم علامه طباطبایی است؛ این فیلسوف بزرگ شخصی بودند که همواره فهم خود را در مسائل مختلف حتی اگر با دیگر اساتید و بزرگان تفاوت داشت در کمال احترام بیان می‌کردند.

وی افزود: از سیره این انسان بزرگ متوجه می‌شویم متفاوت فهمیدن و بیان آن در کمال احترام در حضور دیگران در سیره بزرگان ما وجود داشته است؛ بنابراین اگر ما در حین تلاش برای فهم سخن بزرگان به جایی برسیم که دیگر نتوانیم با سخنان آن‌ها همراه باشیم یا نکته متفاوتی برداشت کنیم بیان آن در کمال احترام ایرادی ندارد و چه بسا سبب فهم بهتر نیز می‌شود.

رئیس دانشگاه قم همچنین خطاب به دانشجویان فلسفه، اظهار کرد: شما که این رشته را انتخاب کردید باید در نظر داشته باشید اشراف و اطلاعات بیشتر می‌تواند در دفاع از هجمه‌هایی که به فلسفه می‌شود به شما کمک کند، ضمن اینکه این راه نیاز به صبوری بسیاری نیز دارد.

وی با تأکید بر اینکه کسانی که خودشان رشته فلسفه را انتخاب کردند باید در برابر ایراد بر فلسفه بتوانند دفاع معقولی داشته باشند، گفت: مرحوم علامه طباطبایی در دهه‌‌هایی با هجوم تفکر مارکسیست مواجه شدند و با توجه به فضای به وجود آمده هجمه‌ای علیه فلسفه عقلانی به وجود آمده بود؛ در این زمان علامه طباطبایی با اینکه می‌توانستند در نجف به عنوان مرجع تقلید مانده و اینگونه هم به اسلام خدمت کنند به میدان آمدند و در مقابل هجوم این گروه ایستادند.

دیرباز اضافه کرد: زمان دیگری هم که علوم انسانی غربی در جامعه ما رواج بسیاری پیدا کرده بود و مبانی این علوم با مبانی اسلامی و آموزه‌های دینی ما سازگاری نداشت، علامه طباطبایی ورود پیدا کره و این مبانی رو به گونه‌ای تقریر کردند که استقلال علوم انسانی را با بهره‌گیری از فلسفه اسلامی نشان دهند.

وی تأکید کرد: این فیلسوف بزرگ در تفسیر قرآن نیز با توانمندی علمی بالا و روح پاکی که داشتند به خصوص در حالت‌های مقایسه‌ای بسیار موفق عمل کرده‌اند.

بنای فلسفه اسلامی بر حاکمیت عقل است

دیرباز یادآورشد: بنای فلسفه اسلامی بر حاکمیت عقل است، درست است که به شهود و وحی نیز التفات شده اما روش غالب عقلی است؛ زمانی چهار فیلسوف با ارائه نظراتی تیشه به ریشه عقل زده و سعی کردند ضربه بزرگی به فلسفه عقلانی بزنند که در مقابل، دیگر بزرگان فسلفه تلاش کرند از عقل دفاع کنند.

وی ادامه داد: یکی از این فیلسوف‌ها هیوم بود که بیان کرد عقل ما اسیر احساسات و عواطف است که اگر کسی این نظریه را بپذیرد جایگاه عقل را تنزل داده است؛ مارکس نیز با بیان اینکه «طبقه اجتماعی ما تعیین کننده باور ما است» به گونه‌ای عقل را زیر سوال برد.

دیرباز در پایان افزود: فلوید نیز بیان کرد اکثر رفتارهای ما ناشی از دستورات ضمیر ناخودآگاه ما به ضمیر خودآگاه است و در آخر نیچه هم با بیان اینکه انسان طالب قدرت است و از اعتقاداتی دفاع می‌کند که او را قوی‌تر کند تیشه به ریشه عقل زد؛ پس از ارائه این نظریه‌ها توسط این چهار فیلسوف عصر روشنگری و مدرنیسمی به وجود آمد که غرب به سراغ آن رفت؛ غرض بنده این است که هجوم به فلسفه عقلانی همواره وجود دارد بنابراین دانشجویان فلسفه موظف هستند از آن دفاع کنند.