موافقان و مخالفان رمان دینی چه می‌گویند

به گزارش ایکنا از فارس، محمدرضا شرفی خبوشان، داستان‌نویس و داور امسال جایزه جلال آل‌احمد در بخش داستان و رمان شب گذشته، ۹ بهمن‌ماه در «نشست‌های ادبیات دینی» که در تالار حافظ شیراز با حضور جمعی از داستان‌نویسان و شاعران به میزبانی واحد آفرینش‌های ادبی حوزه هنری انقلاب اسلامی استان فارس برگزار شد، در حوزه داستان و رمان دینی در پاسخ به این سؤال که در جهان و حتی ایران رمان دینی داریم یا خیر، گفت: مخالفان رمان دینی بیان می‌کنند که رمان محصول فردیت است و انسان را در برابر خودش قرار می‌دهد و محصولی است پس از عصر صنعتی شدن دنیا از قرن ۱۸ به بعد و کاملاً جهانی متفاوت است که با آنچه پیش از این عصر بوده متفاوت است و متمایز. آن چیزی که رمان دنبال می‌کند به معنای پرداختن به مسئله انسان.

وی افزود: این حرفی است که مخالفان رمان دینی می‌زنند یعنی بر این مبنا ما نمی‌توانیم رمان دینی داشته باشیم چون اصول و اساس رمان دینی برای عصری است که هنوز ما با این تعاریف به رمان نپرداخته بودیم و برای عصری است که قصه، حکایت و اسطوره داشتیم و رمان دینی می‌خواهد از این مباحث بیرون بیاید و انسان را محل اعتنا قرار دهد، انسانی که عینی‌گرا است و به تجربه قائل است و رمان هم به عینیات و محسوسات می‌پردازد و عناصری که در آن است شخصیت‌پردازی، پرداختن به زمان و مکان، رخدادها که جنبه عِلی و معلولی باید داشته باشند و در رمان بسیار اهمیت دارد در حالی که یک رمان دینی، رمانی است که می‌خواهد در مورد باور و ایمان به رستاخیز سخن بگوید و باور به امور غیبی حرف بزند و این مسئله‌‎ای است که با آن رخدادی که باید رابطه علت معلولی در آن باشد و به مسائل محسوس و عینی بپردازد، مغایرت دارد. این سخن مخالفانی است که ابراز می‌کنند رمان دینی بر این مبنا نمی‌توانیم داشته باشیم.

شرفی‌خبوشان اضافه کرد: اما از منظری هم موافقان و کسانی که قائل هستند به اینکه ما می‌توانیم رمان دینی داشته باشیم و بنده هم از جمله همین موافقان هستم، ادعایشان متفاوت است و رمان را در این گستره تعریف شده قالبی نمی‌پذیرند بلکه رمان را یک عرصه روایت پیچیده‌ای می‌دانند برای اینکه با سرنوشت و موانع انسان‌هایی که در این رمان زندگیشان مطرح می‌شود آشنا شوید و وارد آن جریانات زیستن این انسان‌ها شوید‌.  

وی تصریح کرد: از این گذشته وقتی رمان نوع‌های متفاوتی دارد و به خاطر مؤلفه‌هایی که به آن قائل می‌شود مخاطبان مختلفی هم به سمت انواع رمان می‌روند و این رمانی که این همه عرصه‌ها و میدان‌های گسترده‌ای را طی نوع و ژانرهای مختلف باز کرده چطور ناتوان است که ژانر و گونه‌ای هم به نام رمان دینی برای او قائل شویم؟ بنابراین نظر مخالفان بنا بر ادعایی که می‌کنند نظر محدودی است. در حالی که رمان می‌تواند با همه این قابلیت‌ها به سمت یک اثر داستانی قابل قبولی رود که اتفاقا همه عناصر در آن باشد و اتفاقاً به انسان بپردازد، به خصوص رمان دینی که در حیطه جهان اسلام نگاشته شود.

این داستان‌نویس در ادامه گفت: ما باور داریم که نگرش دین اسلام به انسان نگرشی حائز اهمیت در قبال با ادیان دیگراست، اینکه انسان اشراف مخلوقات است و می‌تواند با شناختن خویشتن به سمت شناختن خدای خویشتن ره ببرد و جمع این نگرش‌ها و اندیشه‌ها در حوزه دین اسلام نشان می‌دهد که مانعی ایجاد نمی‌کند که ما رمان دینی داشته باشیم.

وی در پایان گفت: رمان دینی را می‌توانیم به جنبه‌ها و دسته‌های مختلفی هم طبقه‌بندی کنیم از جمله رمان دینی ای که فقط به یک رفتار و عملکرد اخلاقی می‌پردازد یا رمانی که به آئین‌های دینی می‌پردازد و رمانی که به مسائل نقلی و تاریخی و سرگذشت شخصیت‌هایی که در تاریخ دین زیستن بنابراین می‌توان به رمان دینی قائل باشیم.