از قانون و لایحه الهی عفاف و حجاب در سوره نور تا مواجهه سازنده
عضو هیئت علمی پژوهشی مرکزمطالعات و تحقیقات زنان گفت: سوره نور قرآن کریم را میتوان مانند شاکله و لایحه عفاف و حجاب قرآنی یا بهتعبیر بهتر قانون عفاف و حجاب الهی دانست که بهصورت درختچه منسجم تمام ارکان لازم برای ساماندهی وضعیت عفاف و حجاب در جامعه را در خود دارد.
به گزارش ایکنا از قم، فریبا علاسوند، عضو هیئت علمی پژوهشی مرکزمطالعات و تحقیقات زنان در نشست بازخوانی تحولات عفاف و حجاب که امروز 28 شهریورماه در پژوهشکده زن و خانواده قم برگزار شد، به ارائه مباحثی با موضوع «پاکدامنی و پوشش در طرح قرآنی خداوند» پرداخت و بیان کرد: امروزه در کشورمان به دنبال بازسازی متفاوتی درباره موضوع عفاف و حجاب و شاهد کوشش برخی از جریانهای نخبگانی و کسانی هستیم که علاقهمند به توسعه این موضوع در جامعه هستند و لایحه عفاف و حجاب نیز پیرامون ضرورت و توجه به این موضوع از سوی مجلس تصویب شده است که به اعتقاد من، معتبرترین متن که مفاهیم مؤثر این لوایح قانونی را میتواند پیشنهاد بدهد، قرآن کریم است.
وی افزود: سوره نور قرآن کریم را میتوان مانند شاکله و لایحه عفاف و حجاب قرآنی یا بهتعبیر بهتر قانون عفاف و حجاب الهی دانست که بهصورت درختچه منسجم تمام ارکان لازم برای ساماندهی وضعیت عفاف و حجاب در جامعه را در خود دارد که ما متأسفانه کمتر به این مضامین توجه کردیم. این طرح الهی مسئله عفاف و حجاب را توزیع کرده است، اولاً حوزه مفهومی و مرز معنایی عفاف و حجاب در این طرح الهی موردتوجه قرار گرفته است؛ زیرا گاهی اوقات و در برخی کشورها شاهد تحریف مفاهیم عفت عمومی و پوشش و حجاب هستیم که قرآن بارها بر این مفاهیم تأکید کرده است.
توزیع عفت عمومی در عرصه بینالمللی با لایحه الهی
علاسوند بیان کرد: گاهی اوقات اتفاقاتی در ادبیات دولتها یا عرصه بینالملل در عرصه مفاهیم افتاده است که مسئله عفت را به حاشیه رانده است، بنابراین حفاظت از این مفاهیم با ادبیاتی که مورد تأکید قرآن است، نشان میدهد که عفت عمومی را که در عرصه بینالملل به انحراف کشیده شده است تنها با لایحه الهی(سوره نور قرآن کریم) میتوان توزیع کرد.
وی با بیان اینکه بحث عفاف و حجاب یک مسئله تمدنی تاریخی است، اظهار کرد: آشوبهای خیابانی در کشورمان که از سال 1401 و به نام عفاف و حجاب برپا شده است، تنها ظواهر سیاسی عفاف و حجاب است و دعوا و منازعه بر سر این مسئله سبقه تاریخی دارد، بنابراین همواره در طول تاریخ جریانها و افراد مختلفی در یک بسته مشخصی با محوریت زن و زنانگی زنانه، مخدرهای ذهنی و طبیعتگرایی به جنگ با تمدنهای الهی پرداختند.
استاد حوزه علمیه خواهران با اشاره به اینکه در قرن جدید ما شاهد بازسازی این جریان هستیم، گفت: پیش از انقلاب نیز بارها شاهد این جریان بودیم و امروزه نیز که برخی از آن به عنوان یک نزاع دولت و مردم بر اثر حجاب الزامی یاد میکنند، دقیقاً میبینیم که در خود آمریکا نیز این نزاع وجود دارد و بحث آن بحث حجاب نیست، اما بحث لباس و بحث زن است و تمام منازعات پیرامون سقط جنین و همجنسگرایی و از این دست مباحث، در واقع شاخههای همان منازع تمدنی و تاریخی است و شاید در آنجا جنگ شعلهورتر نیز هست.
وی ادامه داد: همیشه یکی از موضوعات مطرح در انتخابات غربیها همجنسگرایی و سقط جنین است، بنابراین این موضوع یک منازعه بزرگ است و تقلیل آن به ایران و حاکمیت جمهوری اسلامی کاملاً یک بحث انحرافیست و بارها از پارسال تا به امروزه شاهد برملا شدن این مسئله بودیم که حجاب صرفاً یک شروع بسیار مهم است.
علاسوند با اشاره به بحث قرآنی این مسئله، گفت: قرآن در جاهای مختلف با اشکال مختلف به مسئله پاکدامنی اشاره کرده است، اما در سوره نور یک طرح جامع و کامل در رابطه با عفت در خانه، جامعه و عفت شخصی بیان شده است و هر طرحی در هر سطحی در جامعه ایران تصویب شود و نگاه جامع سوره نور در آن مدنظر قرار نگیرد، محکوم به شکست است و موفق نخواهد شد، زیرا خداوند که صاحب ایده پاکدامنی است، این ایده پاکدامنی را در بستر این مفاهیم چندگانه طرح میکند.
استاد حوزه علمیه خواهران گفت: نکته دیگر این است که این سوره، سوره نور و شامل آیه شریفه نور است و شواهد نشان میدهد که اگر انسان از طغیان غریزی و جنسی خلاص نشود و نورانیت در او ایجاد نشود، مسیرش برای حرکت به سمت الله تعالی محقق نمیشود. این تاریکی گناه و فحشا از هر تاریکی دیگری تأثیرگذارتر است و انسان باید ابتدا درونش به پاکدامنی مشعشع شود و بعد از پاکدامنی است که قصه انسانیت شروع میشود.
وی ادامه داد: ما وقتی راجع به دین صحبت میکنیم در رابطه با یک ایدئولوژی بزرگ رفتاری حرف میزنیم، روایتی کوتاه میگوید اگر فردی ازدواج کند نیمی از دین او احراز شده است، پس یعنی نیمی از دین ما متأثر از طغیانهای غریزی است و اگر انسانها ازدواج کنند نیمی از راه دین داری را رفتهاند؛ این روایت کوتاه مبنای برنامهریزیهای ما نیست، لذا در پروژههای آموزش دین دچار شکست میشویم، بنابراین نام نور برای این سوره بسیار میتواند الهام بخش باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشی مرکز مطالعات و تحقیقات زنان گفت: نکته مهم دیگر این است که سوره نور با جمله ما نازل کردیم و ما واجب کردیم آمده است، امروزه بحثهای زیادی در رابطه آموزشهای جنسی در جهان مطرح است، قرآن کریم سورهای دارد که سوره آموزش جنسی ماست و ما باید اینها را آموزش دهیم و این حرف نویی نیست و قرآن از ابتدا به این نظریه رسیده و معتقد است، طغیان جنسی بنیانکن است و نظام اخلاقی و دینی جامعه را به باد میدهد.
علاسوند با بیان اینکه سوره نور مجموعهای بزرگ از آیات با تمام این نکات است، افزود: این موضوع و سوره در درجه اول به ما یک سیاست میدهد که ما باید پیرامون مسئله عفاف اجتماعی، خانوادگی و فردی آموزش بدهیم.
وی با بیان اینکه دومین آیه این سوره، انتهای مسیر بیعفتی را نشان میدهد، گفت: خداوند در این سوره قبل از اینکه وارد خرد مطالب شود، آخر آن را در اول میگوید، یعنی اگر یک نظام ساختاری و حاکمیتی بخواهد جامعه را در رابطه با اقلام مرتبط با عفت اجتماعی مصون کند باید بداند آخر راه کجاست؛ جامعهای که به فحشا مبتلا و متوسل به زور برای بازگشت به جای اصلی میشود، قرآن میگوید این عنصر مجازاتهای اسلامی اگر درست انجام شوند باید وجود داشته باشند و جامعه را نجات دهند.
در لایحه حجاب از عفت غفلت نکنیم
استاد حوزه علمیه خواهران بیان کرد: بخش زیادی از این آیات یعنی تا آیه 21 راجع به مقولهای است که اصولاً ما به آن مقوله در لوایح عفاف و حجاب اشاره نمیکنیم، ما لایحه عفاف و حجاب نمینویسیم بلکه تنها لایحه حجاب مینویسیم، آیات حجاب در تمام این سوره یک آیه است، در این 21 آیه، خداوند 5 بار میفرماید:«وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ»، یعنی این رحمت خداست که با وجود اینکه شما مبتلای این مسئله هستید خداوند از شما میگذرد، یعنی عقوبت این مسئله بسیار بزرگ است، محور اصلی این 21 آیه بحث تهمتهای ناموسی است که هیچوقت روی این مسئله کار اساسی نشده است.
وی با بیان اینکه قرآن کریم روی مسئله تهمتهای ناموسی حساسیت دارد، گفت: به خصوص چندین آیه از این آیات مربوط به مردهایی است که به زنهای خود حرفهای ناروا میزنند. این مسئله باید در مسئله آموزش جنسی ما مدنظر قرار بگیرد، قرآن بخشی از مجازاتهای اسلامی را در این آیات بیان میکند و بخش بزرگی از آن را به آخرت حواله میدهد، پس مشخص میشود فضای امن روانی جامعه چه میزان برای قرآن مهم است، یعنی وقتی به افراد برچسب بدکاره بودن بزنیم این مسئله بی تردید آنها را برای این کار آمادهتر میکند.
علاسوند با بیان اینکه زنان و مادران جامعه باید در قدسیت و پاکدامنی بمانند، تصریح کرد: مادر حیات، نسل، زمین، تربیت و انتقال فرهنگ است؛ یعنی دقیقا کسی که میتواند تمام ذخایر معنوی جامعه را تغذیه کند و اگر مورد تهمت قرار گرفت دیگر پاسداری برای این حریم نداریم؛ نمیشود یک مرد مسلمان کلمات سخیف، جنسی و زشت به زنان پاکدامن جامعه حواله کند.
جامعه عفیف نسبت به بیان کلمات در زمینههای اخلاقی حساس باشد
وی با اشاره به اینکه در حال حاضر اولین چیزی که از زبان مردان میشنویم این است که مشکلات اخلاقی مربوط به زنان است، گفت: برخی از این مردان معتقدند که اگر زنی در پوشش کامل نیست، مشکلات اخلاقی نیز دارد. این موارد همه تابعی از حساسیت قرآن است که رای به فساد نکنید، پس جامعهای که این کلمات به سهولت در آن رد و بدل میشود از نظر قرآن جامعه عفیفی نیست.
استاد حوزه علمیه خواهران ادامه داد: قرآن سپس بحث را به سمت افرادی که دوست دارند فاحشهها در جامعه رواج پیدا کنند، میبرد؛ «إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ»؛ خداوند در چند جا میفرماید من میدانم، یعنی حساسیتی دارد این موضوعات که خداوند میفرماید من میدانم سّر آن چیست و شما باید مراقبت کنید، بحث افرادی که دوست دارند فاحشه بین مومنین رواج پیدا کند شامل تمام افرادی که در رسانه این موارد را ترویج میدهند و کسانی که کلمات سخیف را در ادبیاتشان رایج کردند و نیز کسانی که به راحتی راجع به این مسائل صحبت میکنند میشود.
علاسوند با بیان اینکه یکی از منشورات پژوهشکده زن و خانواده، کتاب جنگ علیه خانواده بود، گفت: زمانی که پژوهشکده این کتاب را ترجمه میکرد، 100 صفحه آن ترجمه نشد، این 100 صفحه مربوط به برنامه آموزش جنسی کانادا بود که صلاح نمیدانستیم آن را ترجمه کنیم؛ امروزه نیز مسئلهای در سریالهای کمپانیهای هالیوودی وجود دارد که بسیار هم رایج است و آن به کار بردن کلمات بسیار مستهجن است؛ این سیاست قبحزدایی از کلماتی است که تابو فرهنگی ملتها بوده و استفاده از آن بخشی از بیعفتی محسوب میشده است.
عضو هیئت علمی پژوهشی مرکزمطالعات و تحقیقات زنان بیان کرد: بخشی از این علاقهمندی به اشاعه فحشا زمانی اتفاق میافتد که آن عمل از عنوان فحشا بودن خارج میشود و حتی متدینین یادشان میرود که این کلمه، کلمه زشتی است و نباید گوشها به این کلمات عادت کنند.
وی با بیان اینکه باید برخی مسائل تحت عناوینی بمانند، گفت: مثلاً برخی در تلاش هستند که سقط جنین را با عناوینی مانند بدن من انتخاب من و خارج کردن از مفهومی به نام قتل آبرو بدهد، قرآن کریم در رابطه با این موارد تعبیر فحشا و منکر را به کار میبرد و میفرماید این استراتژی، استراژی شیطانی است و مجدداً میفرماید: «وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ»، یعنی مسئله حفظ پاکدامنی جامعه به قدری حساس است که اگر دست خدا با جامعه نباشد این جامعه از هم میباشد.
مواجهه سازنده با موضوع حجاب و عفاف داشته باشیم
در ادامه زیبایینژاد، رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بیان کرد: در یک سال اخیر و از مهرسال گذشته تاکنون، پژوهشکده زن و خانواده دهها اقدام مربوط به عفاف و حجاب و پیرامون انجام داده که بخشی از مشاورهها و طرح بحثها به نهادهای حاکمیتی و تحلیلهایی از وضعیت میدانی و اقدامات حاکمیتی است و در بعضی از برنامهها همفکریهایی برای تدوین الگویی که با آن حاکمیت با مسئله عفاف و حجاب مواجهه شود انجام و بخشی از مباحث هم که از سوی کارشناسان ما مطرح شده در قالب کنفرانسهای علمی، نشستها، سمینارها و مناظره ها ارائه شده است.
وی گفت: اما به دلیل اینکه ما مجموع این فعالیتها را کافی نمیدانستیم، تصمیم گرفتیم در انتهای شهریور امسال یک بیانیه تحلیلی نسبت به مواجهه سازنده با موضوع عفاف و حجاب تدوین کنیم که تا پایان هفته منتشر خواهد شد.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده گفت: نکته اول در این بیانیه این است که چرا بیانیه ما با موضوع عفاف و حجاب آمده و دو موضوع را بهم گره زدهایم؟ این به این دلیل است که عفت در ادبیات دینی ما به معنای خویشتن داری از مواجهه غیرعقلی با شهوت جنسی و مالی تلقی میشود، گرچه در ادبیات دینی ما واژه عفت معنای عام دارد به معنای خویشتنداری است؛ اما اکثر استعمالات آن صفت بطن، یعنی پاکی اقتصادی، پاکی لقمه و پاکدامنی جنسیست.
زیبایینژاد ادامه داد: پوشش در تحلیل ما آن وجهی است که از جهتی محافظت کننده بر عفت و از جهتی نشاندهنده یکی از اولین مراتب عفت است؛ اگر قرار باشد عفت جنسی و خویشتنداری جنسی اتفاق بیفتد، اولین گام آن پاکی ذهن است؛ برخی از روایات میگویند ذهن جنسی شده به معنای بد آن گرچه حرام شرعی به معنای فقهی نیست، اما اینکه به گناه فکر کنیم اوست که به ما لطف کرده و ما را عذاب نمیکند، اما محرومیت از خیلی از مواهب در آن هست.
وی تصریح کرد: حضرت عیسی میفرماید: برادر من حضرت موسی فرمود که گناه نکنید، اما من به شما میگویم فکر گناه نکنید؛ چرا که فکر گناه کردن مانند این است که در یک خانهای آتش بیفروزید و دوده همه جا را فرا بگیرد، گرچه خانه آتش نگرفته است اما دیوارهای آن سیاه میشود.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده با بیان اینکه اگر بخواهیم تحلیلمان جامع و دقیق باشد باید ذیل نزاع عقلانیتها شکل بدهیم، گفت: نزاعی که در طول تاریخ شکل گرفته است نزاع عقلانیت توحیدی که هسته معنایی اصلی آن ربوبیت خداست یعنی که خدا راهبر ماست و کسی غیر از خدا صلاحیت راهبری بشر را ندارد با عقلانیتی که هسته مرکزی آن خود آیین انسان و خود بنیادی انسان است و میگوید انسان میتواند خودش خودش را راهبری کند، در مقیاس فردی فردگرایی و در مقیاس اجتماعی مثلاً سوسیالیست است.
وی افزود: اینها همه ذیل خودبنیادی بشر قرار میگیرد، این نزاع نزاعی است که در طول تاریخ بوده، این دو عقلانیت از زمان خلقت حضرت آدم که شیطان میخواست خودش را از دام ربوبیت الهی رها کند و بعد انسان را نیز از بند ربوبیت الهی رها کند نزاع داشتند، آزادی در منطق عقلانیت خود بنیاد به معنای رها شدن از ربوبیت الهی و در عقلانیت توحیدی به معنای رها شدن از ربوبیت غیر الهی است.
زیبایینژاد گفت: اصولاً یکی از اتفاقهای بدی که افتاده است، اتفاقیست که این مفاهیم برای انسانها مقدس و ارزشمند بوده و امروز به معانی دیگری مصادره شده است؛ مونتسکیو در کتاب روح القوانین میگوید که در طول تاریخ هیچ واژه به اندازه آزادی به این میزان عواطف انسانها را درگیر نکرده است اما هیچ واژهای نیز به اندازه آزادی به این میزان تفسیر متفاوت و متعارض به آن نشده است؛ خود از آزادی به معنای قانون گرایی یاد میکند و معنای اینکه انسانها آزادند این است که در ذیل قوانین رفتار خود را شکل دهند و به معنای آزادی که امروزه فهم میشود نیست، اما در عقلانیت توحیدی انسانها باید آزاد باشند.
وی با بیان اینکه ضرورت رشد بشر آزادی است، ادامه داد: معنای آزادی برداشتن موانع رشد است، نه برداشتن موانع انتخاب، لذا کل انبیا رسالتهای اصلیشان این است که این موانع را بردارند؛ تقابل این دو عقلانیت باید در تقابل دستگاههای مفهومی پیگیری و نشان داده شود، چگونه ما مسلمان و متدینیم که تحت سیطره اصطلاحات و مفاهیم دستگاه تحلیلی بیگانه هستیم، این دو عقلانیت در طول تاریخ با همدیگه نزاع داشتند و هر کدام از این عقلانیتها میخواهد خودش را بسط دهد و عقلانیت دیگر را به حاشیه بکشد؛ لذا ما تحلیلمان در موضوع عفاف و حجاب را باید ذیل این نزاع دو عقلانیت شکل دهیم.
انتهای پیام
