تبلور نمادهای اربعین در جامعه مهدوی
عضو باشگاه پژوهشگران و نخبگان جوان دانشگاه آزاد اسلامی تهران گفت: اجتماع اربعین را میتوان نماد ظاهری کوچکی از حکومت مهدوی دانست از نظر نمادهای مفهومی نیز اجتماع اربعین شباهتهای قابل توجهی با حکومت و جامعه مهدوی دارد.
به گزارش ایکنا از قم، نشست «نشانهشناسی پیادهروی اربعین» به همت معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی واحد استان قم با همکاری خبرگزاری ایکنا، با سخنرانی محسن عامری، عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران و حسين مهدی رکنآبادی، عضو باشگاه پژوهشگران و نخبگان جوان دانشگاه آزاد اسلامی تهران، هفتم شهریورماه در بستر فضای مجازی رویتاب برگزار شد.
مشروح سخنان حسینمهدی رکنآبادی، عضو باشگاه پژوهشگران و نخبگان جوان دانشگاه آزاد اسلامی تهران در ادامه از نظر میگذرد:
اربعین؛ حامل نمادهای حکومت مهدوی
حسين مهدی رکنآبادی، عضو باشگاه پژوهشگران و نخبگان جوان دانشگاه آزاد اسلامی تهران: پیادهروی اربعین اجتماع بزرگی هست که حامل مؤلفهها و نشانههای قابل توجهی است که میتوان گفت در هیچ اجتماع دیگری به این شکل و در چنین وسعتی قابل مشاهده نیست. برای پی بردن به رمز و راز نشانهای و خلق معنا لازم است تا به اجتماع اربعین به مثابه نظامی گفتمانی بپردازیم. این اجتماع بهعنوان نماد تجلی عشق به امام حسین(ع) و آغاز جاذبه حسینی است که با وجود گذشت قرنهای متمادی همچنان دل همه دوستداران اهل بیت(ع) و آزادگان جهان را به سوی رستگاری و عزت و افتخار میکشاند.
پیادهروی اربعین در یک زمینه اجتماعی کاملاً توحیدی رخ میدهد و نزدیکترین مفهوم برای فهم آن، هجرت است. هجرت از دنیا و لذتها و مادیات به سرچشمه خوبیها و تقرب به انسان کامل فانی شده در راه خدا. هجرت از شهر و دیار خود با قبول سختیها و رنجها برای درک مصائب وارد شده به بهترین بندگان خدا و اولیای الهی تا از رهگذر این هجرت، بتوان ذرهای خود را شبیه آن انسانها نمود و به افقی که آنها به آن دست یافتند نزدیک شد. پیادهروی اربعین به جز نزدیکی به مفهوم هجرت، تمرین زیست مؤمنانه در سایه انسان کامل و ولی خداست.
این پدیده، هم حامل نشانهها و نمادهای ظاهری و هم نشانهها و نمادهای مفهومی و معناگرایانه حکومت مهدوی است. اگر خصوصیات جامعه مهدوی را در آیات و روایات مطالعه کنیم و بعد با پدیده اربعین مواجه شویم، نشانههای آن جامعه را به عیان خواهیم دید. اتفاقات رخ داده در پیادهروی اربعین، نوع روابط میان شرکتکنندگان در آن از زائران سراپاشوق تا خادمان موکبها، رنگارنگی و متنوع بودن نژادی، آیینی و فرهنگی شرکتکنندگان و جامعه شکل گرفته در این رویداد به وضوح واجد علائم جامعه مهدوی و نماد کوچک شدهای از آن است که در آن، مردم در سعادت و کمال خود را تمام ابعاد در قرار گرفتن زیر سایه امام معصوم حس میکنند و اتوپیای جامعه مهدوی را در زمانی محدود و در مکانی مقدس به منصه ظهور میرسانند.
اربعین معطوف به عقلانیت الهی و توحیدی است
اربعین به عنوان یک پدیده اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تمدنی کنشی فردی و جمعی معطوف به عقلانیت الهی و توحیدی است و شرکتکنندگان در آن در پی اعلام همنوایی و همدلی با قیامی عظیم هستند که بشریت را به پیروی از توحید، عدالت و دوری از کفر، ظلم و ذلت فرامیخواند. این حرکت عظیم فراتر از یک جنبش اجتماعی کلاسیک بلکه یک نهضت بزرگ جهانی است که روز به روز بر شکوه و عظمت آن افزوده شده و دایره مشارکتکنندگان در آن توسعه پیدا میکند.
برای نزدیک شدن به درکی درست از معنای پیادهروی اربعین و نزدیک شدن به فهمی جامعهشناسانه از آن، علاوه بر آشنایی با معارف توحیدی، لازم است در این دریای بیکران عشق و معرفت غرق شد و با شرکت در آن به کسب تجربه معنوی جامعه اربعینی دست یافت. با نشستن در برج عاج روشنفکری و عینک علوم انسانی سکولار بر چشم زدن نمیتوان به تبیینی درست از رویدادی شگرف دست یافت که هم به لحاظ مبنایی و هم به لحاظ علاقه و سوگیری اجتماعی در چارچوب تحلیلی جامعهشناسان و روشنفکران نمیگنجد.
اجتماع اربعین به عنوان یک نظام گفتمانی حامل نشانه های مختلف است که برای آنکه بتوان رمزگان آن را کشف نمود و موفق به خوانش متن منحصر به فردش شد باید نظامها و نشانههای حاکم بر آن شناسایی شود. این اجتماع بزرگ نظامی از نشانههای تکثیر، یعنی صدا، تصویر، حرکت موسیقی رنگ نور و معنا است و قادر به خلق فرآیندی است که اگر خوب گفته پردازی شود بیشترین تأثیر را نسبت به گفتمانهای دیگر در مخاطب خواهد داشت.
اگر بخواهیم نشانههای اجتماع اربعین را تقسیم بندی کنیم میتوان گفت در این اجتماع به طور کلی دو گونه نشانه وجود دارد؛ یکی نشانهها و نمادهای ظاهری و دیگری نشانهها و نمادهای مفهومی و معناگرایانه است.
نمادهای ظاهری برای یک قوم یا یه گروه با یه ملت وضع شده و دارایی ویژگیهای ظاهری و آشکاری است و به عنوان نماد یک فکر و یا فرهنگ قرار داده شود و جنبه بیرونی و نمای ظاهری دینی همان نماد ظاهری هستند که منظور موکبها، جمعیت زائران و رنگها و نمادهای مذهبی است اما اربعین در کنار ظاهر و نمادهای بیرونی دارای یک روح بزرگ و تأثیرگذار است و آکنده از نمادها و نشانگان و ابعاد مفهومی است اربعین یک سفر متفاوت است و نشانگان مفهومی آن نیز متفاوت است.
عبودیت محض؛ نماد مفهومی اربعین
عبودیت خضوع و تذلل در مقابل خداوند است و بالاترین و قویترین مرتبه عبودیت زمانی است که انسان درک کند هیچ استقلالی ندارد و کاملاً متعلق و وابسته است. درک نهایت وابستگی رسیدن به نهایت کمال انسانی است بر اساس آنچه از آیات و روایات استفاده میشود، یگانه راه رسیدن به چنین کمالی عبودیت است: ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلا لِيَعْبُدُون؛ جن و انس را نیافریدم جز برای آن که مرا عبادت کنند. اگر خدا را عبادت کنیم به هدف نهایی خلقت انسان، که مد نظر خداوند بوده است دست یافتهایم جز این هم راهی وجود ندارد؛ تعبیر ما... الا ...» در آیه این مطلب را میرساند.
اربعین حسینی بهعنوان یکی از بزرگترین تجمعات مذهبی در جهان، نه تنها یک رویداد مذهبی برجسته، بلکه پدیدهای با ابعاد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بینالمللی است که میتواند نقش مهمی در توسعه ظرفیتهای جامعه اسلامی و بسترسازی برای ظهور و به تبع آن رفع چالشهای جهان اسلام ایفا کند. این رویداد، که هر ساله میلیونها عاشق و دلباخته و محب اهلبیت(ع) را از سراسر جهان را به کربلا جذب میکند، از جنبههای مختلف قابل بررسی است.
اربعین؛ فرصتی برای تقویت وحدت اسلامی
از منظر اجتماعی و فرهنگی، اربعین بهعنوان یک فرصت بینظیر برای تقویت وحدت اسلامی و همبستگی بین مسلمانان مطرح است. حضور پیروان مذاهب و ملل مختلف که همگی محب اهل بیتاند در این مراسم، نمادی از همگرایی و وحدت در میان امت اسلامی است که میتواند به تضعیف تفرقههای مذهبی و قومی منجر شود. این همگرایی، بستری مناسب برای تبادل فرهنگی و تعامل سازنده بین مسلمانان ایجاد میکند که در نهایت به تقویت هویت اسلامی و مقابله با تهاجمهای فرهنگی خارجی کمک میکند.
از سوی دیگر، اربعین حسینی دارای ابعاد سیاسی برجستهای است که میتواند به بیداری اسلامی و مقاومت در برابر ظلم و ستم کمک کند. پیام اربعین که همواره بر محوریت حقطلبی، عدالتخواهی و مبارزه با ظلم تاکید دارد، میتواند به عنوان سرمشقی برای جنبشهای آزادیخواهانه در جهان اسلام عمل کند. این پیام میتواند نقشی محوری در افزایش آگاهی سیاسی و اجتماعی در میان مسلمانان و تحرکبخشی به جنبشهای مردمی علیه نظامهای استبدادی و سرکوبگر ایفا کند.
عدالت خواهی
اجتماع عظیمی که در اربعین گرد هم میآیند و به سمت مرقد مطهر امام حسین(ع) حرکت میکنند با این آگاهی در این مسیر قدم میگذارند که امام حسین(ع) برای مقابله با ظلم و برپایی عدالت قیام نمود. بنابراین آنها نیز وظیفه دارند در راه اقامه عدل حرکت کنند این اجتماع عظیم یک اعتراض بزرگ به وضعیت موجود حاکم بر دنیا و بی عدالتیهای حاکم بر نظام بینالملل است.
از یک طرف در این اجتماع شیعیان بهعنوان کسانی که بیشترین بیعدالتی در حق آن روا شده است حضور دارند و پیاده روی اربعین را بهترین فرصت میدانند تا به بانیان اصلی بیعدالتی در دنیا اعتراض کنند و ضمن بیعت با امام حسین(ع) به عنوان مظهر جهاد علیه ظالمان به وضعیت ظالمانه و غیر عادلانه موجود در دنیا اعتراض میکنند و آمادگی خود را برای بیعت با امام زمان(عج) اعلام میکنند.
از طرف دیگر چون پدیده پیادهروی اربعین صرفاً یک پدیده شیعی و درون مذهبی نیست و به پدیدهای فرامذهبی و فرادینی تبدیل شده است. چنانچه در این حرکت شاهد حضور اهل سنت و ادیان دیگر چون مسیحیان و حتی یهودیها، حتی کسانی که معتقد به دینی نیستند، هم هستیم بنابراین این پدیده به هویت مقاومت در برابر ظلم تبدیل شده است
اجتماع اربعین از لحاظ نمادهای ظاهری و مفهومی واجد شباهتهای قابل توجهی هستند رمزگشایی از نشانگان حاکم بر اجتماع بزرگ اربعین ما را به این مهم میرساند. بهعنوان مثال نشانهها و نمادهای ظاهری اجتماع اربعین از قبیل موكبهای پذیرایی جمعیت زائران شمایل رنگها و نمادهای مذهبی نماد مستقیم یکدلی، حضور همه جانبه ملتهای مختلف جهان ذیل پرچم سبز مهدوی و صلح و امنیت حاکم بر جامعه مهدوی است.اجتماع اربعین را میتوان نماد ظاهری کوچکی از حکومت مهدوی دانست از نظر نمادهای مفهومی نیز اجتماع اربعین شباهتهای قابل توجهی با حکومت و جامعه مهدوی دارد. در واقع اجتماع اربعین حامل معانی عمیقی است که طبق آیات قرآن و روایات معصومین در روح جامعه مهدوی متبلور است.
انتهای پیام
