عبودیت اوج کمال انسانی است

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة، در نشستی که محتوای آن از کانال‌های مجازی منتسب به این مفسر قرآن کریم منتشر می‌شود، با موضوع «قله‌ی عبودیت» اظهار کرد: در بیستمین دعای صحیفه‌ نورانی سجادیه، امام(ع) می‌فرمایند: «وَاجْعَلْ بَدَنِی لَکَ؛ پروردگارا، بدن مرا از آنِ خود گردان». در حقیقت، آنچه حضرت از آغاز این دعا فرموده‌اند، در همین جمله خلاصه می‌شود: «پروردگارا، مرا عبد خویش قرار ده، عبدی که تنها برای تو باشد و جز تو مولایی نشناسد.»

 

وی ادامه داد: مقام عبودیت، مقام نهایت تذلل، خشوع و تسلیم در برابر حقیقت است، حقیقتی که منحصر در ذات اقدس الهی است. عبودیت، یعنی تسلیم محض و بی‌چون‌وچرا در برابر امر الهی و این همان مقامی است که همه‌ اولیای الهی و بزرگان سلوک، نهایت آرزویشان رسیدن به آن بوده است.

 

صاحب تفسیر مشکاة بیان کرد: چنان‌که حضرت یوسف(ع) با همه‌ مراتب علم و سلطنتی که خداوند به او عطا کرده بود، در نهایت می‌فرماید: «پروردگارا، مرا در زمره‌ صالحان قرار ده.» منظور ایشان این است که یعنی همه‌ وجودم تسلیم تو باشد و جانم در حالی به من بازگردد که در برابر اراده‌ تو سرِ تسلیم فرود آورده‌ام. چنان‌که شاعر گفت: «این جان عاریت که به حافظ سپرده دوست، روزی رخش ببینم و تسلیم وی کنم.»

 

انصاری افزود: این مقام تسلیم و عبودیت، همان اوج کمال انسانی است که انبیای بزرگ الهی در نهایت سیر معنوی خویش بدان دست یافتند. البته عبودیت، به تعبیر حکمای الهی، «مقول به تشکیک» است، یعنی دارای مراتب گوناگون است و آنچه در این دعا از آن سخن رفته، اوج و قله‌ عبودیت محض است.

 

وی بیان کرد: در حدیثی از امام صادق(ع)، حقیقت عبودیت در سه ویژگی اساسی تبیین شده است، نخست آن‌که بنده، خود را در هیچ چیز مالک نبیند، نه در جان و تن، نه در مال و نه در جهان. هرچه دارد از خداست و در پیشگاه او، هیچ حس مالکیتی برای خود قائل نیست.

 

صاحب تفسیر مشکاة در ادامه گفت: دوم آن‌که برای خویش تدبیر و چاره‌جویی مستقل از خدا نکند، بلکه در همه‌ امور، رأی و اراده‌ خویش را تابع اراده‌ الهی بداند و از پیش خود تصمیمی نگیرد و سوم آن‌که تمام همّت و مشغولیت او در این باشد که بداند خواست خدا از او چیست و از چه امری نهی‌اش کرده است. هرگاه این سه ویژگی در وجود انسان جمع شود، حقیقت عبودیت در او تحقق یافته و به قله‌ بلند بندگی و کمال انسانی راه می‌یابد.

 

انصاری افزود: اگر این سه صفت در وجود انسانی جمع شود، او به حقیقت عبودیت دست یافته و بر قله‌ بلند کمال انسانی ایستاده است. جمله‌ امام(ع) که فرمودند: «وَاجْعَلْ بَدَنِی لَکَ» این «لامِ» اختصاص در واژه‌ی «لَکَ»، اوج انحصار و خلوص را می‌رساند، یعنی پروردگارا، مرا فقط برای خودت قرار ده، تسلیم محض تو باشم و به مقام عبودیت خالص برسم.

 

وی گفت: اگر بخواهیم این معنا را با زبان عارفان و شاعران بیان کنیم، چنین می‌شود: «پروردگارا، دست محبت بر دل و جانم بگذار، مرا به سوی خویش مجذوب کن، چنان که نه دل و نه ذهن و نه خیال من جز به تو متوجه نباشد. تمام وجودم محو حضرت تو و جمال بی‌نظیر تو در من جلوه‌گر شود و این همان روح دعاست که امام سجاد(ع) در پایان این فراز از مناجات خود بیان فرموده‌اند.