مدینة‌النبی؛ مدرسه تربیت منتظران

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی راغبی، عضو هیئت علمی دانشگاه قم در یادداشتی که در اختیار ایکنا قرار داد، نوشت: مدینه، شهری آکنده از انوار پیامبر اکرم(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س) و امامان مظلوم بقیع(ع) اما مدینه، فراتر از یک مقصد زیارتی، مدرسه اخلاق مهدوی و جایگاه تربیت دل‌های آماده است؛ جایی که روح انسان را برای ارتباط با امام زمان(عج) و فهم وظایف منتظران می‌پروراند.

بیشتر بخوانید:

• تربیت اجتماعی در پرتو‌ فرهنگ مهدوی
• صبر و مقاومت؛ مهم‌ترین شاخصه فرهنگ انتظار
• عدالت‌طلبی؛ فصل مشترک فرهنگ انتظار و اربعین حسینی
• عدالت‌گستری؛ وعده قطعی قیام حضرت مهدی(عج)
• زمینه‌سازی اخلاقی منتظران برای ظهور حضرت ولی عصر(عج)
• آزمون‌های سخت منتظران در عصر غیبت کبری

حضور در مدینه، فرصتی برای بازخوانی انتظار حقیقی است؛ انتظاری که با پالایش دل، ادب حضور و رشد اخلاقی معنا پیدا می‌کند.

در خصوص ارتباط مدینه و منتظران در زمان غیبت به این محورها باید توجه کرد:

۱. مدینه؛ خلوت برگزیده حجت خدا و آغاز تربیت قلبی: یکی از اموری که منتظران در مدینه باید بدانند این است که زمینی که بر آن قدم می‌گذارند، محل زندگی یا تردد محبوبشان است. روایات متعددی اشاره دارند که مدینه جایگاه انس امام زمان در دوران غیبت است. مرحوم شیخ کلینی در کتاب شریف کافی در حدیثی نورانی از امام صادق (ع) نقل می‌کند: «لا بُدَّ لِصاحبِ هذا الْأمْر مِنْ غَیْبَةٍ، وَلا بُدَّ لَهُ فی غَیْبَتِهِ مِنْ عُزلَةٍ، وَ نِعْمَ الْمَنْزِلُ طَیِّبَةُ؛ بی‌تردید برای صاحب این امر (امام زمان) غیبتی لازم است، و در دوران غیبت ناگزیر عزلت و کناره‌نشینی خواهد داشت؛ و نیکو جایگاهی است طیّبه (مدینه).»(الکافی، شیخ کلینی، ج ۱، ص ۳۴۰).

«طیّبه» همان مدینه است. این روایت نشان می‌دهد که مدینه، نه فقط شهر پیامبر(ص)، بلکه جایگاه خلوت و تنهایی معنادار امام زمان(عج) در دوران غیبت است؛ جایی که حضور پنهان حجّت خدا، همچون روح آرام در فضای شهر جاری است.

برای منتظر، فهم این حقیقت، آغاز تربیت قلبی و آمادگی روحانی است؛ چون در مدینه، دل منتظر باید احساس حضور داشته باشد یعنی وقتی در کوچه‌های مدینه یا مسجدالنبی قدم می‌زند، با این نیت راه برود که شاید جای پای امام زمان(عج) قدم می‌گذارد.

این توجه، ادب و حیا می‌آورد و این حس که شاید الان امامش در همین شهر و دیار حضور داشته باشد، مراقبه بیشتری بر گفتار و رفتار خود خواهد داشت و در نتیجه ادب حضور آموخته می‌شود.

۲. مدینه؛ آغاز هجرت ظهور و درس حرکت برای منتظران: روایتی از امام باقر(ع) راز نقش مدینه در آغاز ظهور را چنین بیان می‌کند: «وَ يَخرُجُ الْمهدی مِنْها – أی مِنَ الْمَدينة – عَلی‌ سُنَّة مُوسی‌ خائِفاً يَتَرَقَّبُ، حَتّی‌ يَقْدَمَ مَكّه؛ حضرت مهدی(عج) از مدینه خروج می‌کند، همانند موسی(ع) که در حال مراقبت و انتظار بود، تا آنکه به مکه می‌رسد.»(بحار الأنوار، علامه مجلسی، ج ۵۲، ص ۲۲).

این روایت نشان می‌دهد که مدینه مبدأ حرکت امام عصر(عج) است؛ شهری که منتظر در آن می‌آموزد انتظار، رکود نیست بلکه آمادگی دائمی برای حرکت است. مدینه درس می‌دهد که منتظر باید همچون امام خود اهل تصمیم، تحول و خروج از غفلت باشد؛ از خودمحوری به بندگی، از درجا زدن به پیشرفت. مدینه به دل انسان می‌گوید که ظهور با «حرکت» آغاز می‌شود و منتظر واقعی نیز زندگیِ ایستاده ندارد؛ همواره آماده برخاستن و همراهی است.

۳. مدینه؛ مدرسه ادب، پاکی و اخلاق اجتماعی برای منتظران: مدینه مدرسه‌ای است که پیش از هر چیز، دل را تربیت می‌کند. در این سرزمین، انسان درمی‌یابد که منتظر واقعی باید ادب حضور، پاکی نیت و اخلاق اجتماعی را محور زندگی خود قرار دهد.

مدینه به ما می‌آموزد که انتظار صرفاً اشتیاق ظهور نیست؛ بلکه ساختن خود و جامعه بر پایه ارزش‌های پیامبر و اهل‌بیت(ع) است. هر قدم در این شهر، درس است؛ درس مهربانی، انصاف، گذشت، صداقت و خدمت به مردم؛ درس صبر، بصیرت و استقامت در برابر ناملایمات.

مدینه، مدرسه تربیت قلب و روح منتظران است؛ جایی که یاران مهدی(عج) پیش از ظهور باید تمرین کنند.

۴. غربت مدینه؛ آینه مسئولیت منتظران: مدینه امروز، شهر غربت نیز هست؛ غربت قبور بی‌گنبد، غربت نام پنهان حضرت زهرا(س) و غربت امامی که هست اما دیده نمی‌شود. این غربت، مسؤولیت را در دل زائر می‌کارد و او را بیدار می‌کند و یادآور می‌شود که منتظر واقعی، نه فقط مشتاق ظهور، بلکه فعال در احیای ارزش‌هاست.

مدینه، مدرسه تربیت منتظران است. زائر در این شهر می‌آموزد که انتظار، بیش از اشتیاق، پرورش دل، تثبیت اخلاق، و آماده‌سازی روح برای حضور قلبی با امام زمان(عج) است.

مدینه به ما یاد می‌دهد که هر منتظر باید با بصیرت و اخلاق اجتماعی زندگی کند تا ارتباط حقیقی با امام زمان(عج) و آمادگی برای ظهور در دل او شکل گیرد. این مدرسه، همواره باز است و هر دل مشتاقی می‌تواند در آن درس انتظار و تربیت معنوی را بیاموزد.