علم، حلم و پرستش؛ مسیر رسیدن به خیر حقیقی + فیلم

میلاد حضرت علی(ع) فرصتی مغتنمی است تا کلمات نورانی ایشان، به‌ویژه نهج‌البلاغه را، که مجموعه‌ای از اندیشه‌های اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و دینی است بازخوانی کنیم و از آن پندهای اخلاقی برای ساخت زندگی بهتر بسازیم.

به همین مناسبت، خبرگزاری ایکنا سلسله درس‌گفتارهایی با محوریت آموزه‌های اخلاقی و انسانی حضرت علی(ع) را با بیان سیدمحمدمهدی جعفری، نهج‌البلاغه‌پژوه و استاد دانشگاه تهیه کرده است که در ادامه بخش پنجم این درس‌گفتار را می‌خوانیم و می‌بینیم:

امیرالمؤمنین(ع) درباره خیر سخنان فراوانی دارند. حضرت در تعریف خیر فرموده‌اند: «لَيْسَ الْخَيْرُ أَنْ يَكْثُرَ مَالُكَ وَ وَلَدُكَ، وَ لَكِنَّ الْخَيْرَ أَنْ يَكْثُرَ عِلْمُكَ وَ أَنْ يَعْظُمَ حِلْمُكَ وَ أَنْ تُبَاهِيَ النَّاسَ بِعِبَادَةِ رَبِّكَ؛ فَإِنْ أَحْسَنْتَ حَمِدْتَ اللَّهَ وَ إِنْ أَسَأْتَ اسْتَغْفَرْتَ اللَّهَ؛ وَ لَا خَيْرَ فِي الدُّنْيَا إِلَّا لِرَجُلَيْنِ، رَجُلٍ أَذْنَبَ ذُنُوباً فَهُوَ يَتَدَارَكُهَا بِالتَّوْبَةِ، وَ رَجُلٍ يُسَارِعُ فِي الْخَيْرَاتِ».

خیر، این نیست که ثروت و فرزندان زیادی داشته باشی. خیر در زیادی ثروت و فرزند نیست، بلکه خیر (خیر از نظر لفظ هم به معنای گزینش و هم به معنای بهترین است که من آن را «به‌گزیده» ترجمه می‌کنم) آن است که دانشت زیاد شود و بردباری‌ات بسیار بزرگ گردد (ان یعظم حلمک). البته حلم حتماً باید با علم همراه باشد؛ زیرا در خطبه‌ای که در وصف متقین آمده و به خطبه حمام مشهور است، حضرت در سه جا حلم و علم را با هم به کار برده‌اند. بردباری یعنی تحمل بار دیگران؛ یعنی بردوش گرفتن ناراحتی‌هایی که برای دیگران پیش می‌آید و عصبانی نشدن در برابر کارهای بد آنان. بنابراین، دانش و حلم باید توأمان باشند.

خیر آن است که دانشت زیاد شود و بردباری‌ات بسیار بزرگ گردد و اینکه در مقابل مردم با پرستش پروردگارت به خود افتخار کنی (بِعِبَادَةِ رَبِّكَ). یعنی اگر بخواهی به خود ببالی و افتخار کنی، این افتخار باید مربوط به پرستش پروردگارت باشد. اگر کار خوبی انجام دادی، خدا را ستایش و سپاسگزاری کن و حمد او را به جای آور. وَ إِنْ أَسَأْتَ اسْتَغْفَرْتَ اللَّهَ؛ یعنی اگر کار بدی انجام دادی، بلافاصله متوجه شوی و از خداوند آمرزش بخواهی.

به این ترتیب، خیر از منظر امیرالمؤمنین(ع) این‌گونه تعریف می‌شود.