خدمات بی‌وقفه جهادگران در جنگ رمضان؛ از آواربرداری تا کمک به آسیب‌دیدگان

گروه‌های جهادی در جمهوری اسلامی ایران همواره به عنوان یکی از مؤثرترین، مردمی‌ترین و پرظرفیت‌ترین نهادهای غیردولتی در عرصه خدمت‌رسانی به جامعه ایفای نقش کرده‌اند. این گروه‌ها که بر پایه تعهدات دینی، انقلابی و انسان‌دوستانه شکل گرفته‌اند، در مقاطع گوناگون و در مواجهه با انواع بحران‌ها، بلایای طبیعی و شرایط اضطراری حضور فعال و بی‌ادعایی داشته‌اند. از همه‌گیری ویروس کرونا که گروه‌های جهادی با اقداماتی نظیر ضد عفونی معابر، توزیع بسته‌های معیشتی و حمایت از بیماران، کمبودهای دولت را جبران کردند تا حادثه دلخراش زلزله سرپل ذهاب که این گروه‌ها با حضور سریع و بی‌وقفه در مناطق زلزله‌زده، کار آواربرداری، اسکان موقت و تأمین مایحتاج اولیه را بر عهده گرفتند، همواره نام گروه‌های جهادی در کنار بزرگترین رویدادهای ملی و بحران‌های غیرمترقبه ثبت شده است. 

طی سال‌های اخیر نیز بر تعداد این گروه‌ها افزوده شده و بر اساس آخرین آمار سامانه اطلس گروه‌های جهادی هم‌اکنون بیش از شصت هزار گروه جهادی در سراسر کشور فعال هستند. با این حال یکی از درخشان‌ترین و به‌یادماندنی‌ترین مقاطع حضور گروه‌های جهادی ایام موسوم به «جنگ رمضان» بوده است. در این دوره حساس که کشور با شرایط ویژه و بحرانی ناشی از درگیری‌های مسلحانه با رژیم‌های منحوس آمریکایی و صهیونیستی مواجه شد، گروه‌های جهادی از همان ساعات نخستین آغاز درگیری وارد میدان شدند. تشکیل قرارگاه‌های جهادی در سطوح مختلف، برپایی مواکب خدمت‌رسان با تمرکز بر حوزه امداد و نجات و سازماندهی منسجم گروه‌ها بر اساس تخصص و توانمندی، از نخستین اقدامات این عزیزان بود.

در کلان‌شهر تهران سازمان بسیج سازندگی تهران به عنوان یک نهاد محوری هماهنگی و هدایت این گروه‌ها را بر عهده گرفت و گروه‌های جهادی موفق شدند در زمره نخستین نیروهای حاضر در مناطق آسیب‌دیده قرار گیرند. فعالیت این گروه‌ها طیف گسترده‌ای از خدمات را در بر می‌گرفت؛ از امداد و نجات و آواربرداری گرفته تا تخلیه منازل مسکونی آسیب‌دیده، جابه‌جایی اثاثیه منازل، شستشوی البسه و ملحفه‌های آلوده توسط گروه‌های خواهران، مداوای سرپایی مصدومان توسط گروه‌های پزشکی و عملیات مهندسی و عمرانی توسط گروه‌های صنفی شامل رانندگان لودر، مهندسان ساختمان و بنایان متعهد.

آنچه در این میان شایسته توجه ویژه است، روحیه بی‌چشم‌داشت، بدون منت و بدون دریافت دستمزد جهادگران است. این افراد که از تمامی استان‌های کشور گرد هم آمده‌اند، با هجرت از خانه و خانواده و با انگیزه‌های متعالی و معنوی، تنها برای تحقق یک واقعیت عینی در زندگی خود و خدمت به محرومان، پای در این عرصه نهاده‌اند. در هیچ جای جهان نمی‌توان نیرویی یافت که با این میزان دلسوزی، دغدغه‌مندی و فداکاری، از زندگی شخصی خود بزند و در سخت‌ترین شرایط حاضر به خدمت‌رسانی بی‌منت باشد.

ایکنا در رابطه با میزان تأثیرگذاری فعالیت گره‌های جهادی در رفع محرومیت از محرومان به ویژه خدمت‌رسانی این گروه‌ها در ایام جنگ رمضان به گفت‌و‌گو با محمد مدینه‌نگاه، مدیر حرکت‌های جهادی سازمان بسیج سازندگی پرداخته که مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم. 

ایکنا ـ لطفا در رابطه با فعالیت‌های گروه‌‌های جهادی به ویژه در دوران جنگ رمضان توضیح دهید.

یکی از مأموریت‌های اصلی و راهبردی گروه‌های جهادی در جمهوری اسلامی ایران حضور مؤثر و اقدام عملیاتی در مواجهه با حوادث غیر مترقبه و شرایط اضطراری است. تجارب گسترده این گروه‌ها در مقاطع مختلف پیشین گواه این مدعاست. از جمله در دوران همه‌گیری ویروس کرونا گروه‌های جهادی با حضور به‌موقع و ارائه خدمات متنوع نقش بی‌بدیلی ایفا کردند. همچنین، در حادثه جان‌سوز زلزله در سرپل ذهاب نیز این گروه‌ها با بهره‌گیری از تجربیات میدانی خود خدمات چشمگیری را به آسیب‌دیدگان ارائه کردند.

طی سال‌های اخیر و به ویژه پس از این رویدادها به تعداد گروه‌های جهادی فعال در کشور به طور قابل توجهی افزوده شده است. بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در سامانه اطلس گروه‌های جهادی در حال حاضر تعداد این گروه‌ها به بیش از 60 هزار گروه می‌رسد که در اقصی نقاط کشور به صورت سازمان‌یافته و خودجوش فعالیت می‌کنند. در جریان جنگ 12 ‌روزه اخیر نیز گروه‌های جهادی حضور گسترده و هماهنگی داشتند و تجارب عملیاتی ارزشمندی از آن مقطع حاصل شد. 

اما در مورد جنگ رمضان باید گفت که این گروه‌ها از همان ساعات ابتدایی آغاز درگیری فعالیت‌های خود را آغاز کردند. اولین اقدام تشکیل قرارگاه‌های جهادی در سطوح مختلف و در نقاط گوناگون بود. این قرارگاه‌ها با هدف ساماندهی، هدایت و توزیع عادلانه نیروها و امکانات شکل گرفتند. به موازات تشکیل قرارگاه‌ها، برپایی مواکب خدمت‌رسان نیز در دستور کار قرار گرفت. این مواکب به ویژه در حوزه امداد و نجات تمرکز عملیاتی داشتند. جلسات متعدد برنامه‌ریزی و هماهنگی میان گروه‌های جهادی و سایر نهادهای ذی‌ربط برگزار شد و در نتیجه این جلسات، گروه‌ها بر اساس تخصص، توانمندی و موقعیت جغرافیایی سازماندهی شدند.

در کلان‌شهر تهران سازمان بسیج سازندگی تهران به عنوان یک نهاد مؤثر و محوری نقش عمده‌ای در این سازماندهی و هدایت عملیات ایفا کرد؛ به طوریکه گروه‌های جهادی تحت پوشش و هماهنگی این سازمان در زمره نخستین گروه‌هایی بودند که در نقاط آسیب‌دیده حضور یافتند و عملیات خدمت‌رسانی و امدادرسانی را بلافاصله پس از وقوع حادثه آغاز کردند. فعالیت‌های انجام‌شده توسط گروه‌های جهادی در جنگ رمضان بسیار گسترده و چندوجهی بود و صرفا به یک یا دو حوزه محدود نمی‌شد. این فعالیت‌ها شامل حوزه‌های تخصصی زیر می‌شود.

۱. حوزه امداد و نجات و آواربرداری: گروه‌های جهادی در عملیات آواربرداری از زیر آوار و نیز کمک به نجات شهروندانی که در معرض خطر بودند، حضور مستقیم و مؤثر داشتند.

۲. حوزه تخلیه و جابه‌جایی منازل مسکونی: در واحدهای مسکونی واقع در مناطق مجاور و آسیب‌دیده که شیشه‌ها و درهای آن‌ها شکسته و یا سازه آن‌ها دچار خسارت شده بود، گروه‌های جهادی نسبت به تخلیه امن منازل، جابه‌جایی اثاثیه و اموال ساکنین و نیز انتقال این اقلام به مکان‌های امن، اقدام کردند.

۳. حوزه خدمات پشتیبانی و رفاهی توسط گروه‌های جهادی بانوان: گروه‌های جهادی خواهران، وظایف متعددی را بر عهده گرفتند. یکی از مهمترین این اقدامات، شستشوی اقلام آلوده و آسیب‌دیده از جمله پتو، ملحفه، رختخواب و دیگر منسوجات منازل شهروندان بود که بر اثر حادثه آلوده یا تخریب شده بودند. این گروه‌ها با تقسیم‌بندی منظم وظایف، نسبت به جمع‌آوری، شستشو، ضدعفونی و توزیع مجدد این اقلام اقدام کردند.

۴. حوزه خدمات پزشکی و درمانی: گروه‌های جهادی پزشکی در اسرع وقت و بلافاصله پس از وقوع حادثه، در تمامی نقاط اصابت و آسیب‌دیده مستقر شدند. این گروه‌ها نسبت به شناسایی مصدومان، ارائه خدمات اولیه پزشکی و درمان سرپایی به بیمارانی که امکان انتقال سریع به مراکز درمانی برای آنها فراهم نبود، اقدام نمودند. در نتیجه این حضور سریع، بخش قابل توجهی از مصدومان در همان محل حادثه، مداوا شدند.

۵. حوزه خدمات صنفی و تخصصی مهندسی: گروه‌های جهادی صنفی شامل رانندگان ماشین‌آلات سنگین به ویژه لودرها، مهندسان ساختمان، معماران، بنایان و دیگر نیروهای فنی و تخصصی به صورت کامل و منسجم به صحنه آمدند. رانندگان لودرها و ماشین‌آلات راهسازی در عملیات آواربرداری و پاکسازی معابر نقش اساسی داشتند و بنایان و مهندسان نیز در ارزیابی خسارات، استحکام‌بخشیدن به ساختمان‌های آسیب‌دیده و آغاز عملیات بازسازی و مرمت، مشارکت فعال داشتند.

نکته حائز اهمیت دیگر هماهنگی کامل میان گروه‌های جهادی و سایر دستگاه‌های اجرایی، امدادی و نظامی بود؛ به گونه‌ای که همه سازمان‌ها و نهادهای ذی‌دخیل در مدیریت بحران به این جمع‌بندی رسیدند که برای موفقیت در عملیات نیاز مبرم به بهره‌مندی از ظرفیت عظیم گروه‌های جهادی وجود دارد و بنابراین، تمامی دستگاه‌ها برای همکاری و بهره‌گیری از توان این گروه‌ها، به سمت آنها آمده و درخواست همکاری ارائه دادند. 

در مجموع باید گفت که در جریان جنگ رمضان عملکرد گروه‌های جهادی بسیار مطلوب، سازمان‌یافته و فراتر از انتظار بود و رویدادهای بسیار مثبت و ارزشمندی در سایه تلاش این گروه‌ها به وقوع پیوست.

در پایان تأکید می‌شود که فعالیت گروه‌های جهادی همچنان به صورت مستمر ادامه دارد و ان‌شاءالله تا پایان کامل عملیات امدادرسانی، بازسازی و مرمت این گروه‌ها در کنار مردم باقی خواهند ماند. هدف نهایی بازسازی و مرمت آخرین خانه آسیب‌دیده و بازگرداندن شرایط زندگی عادی به تمامی شهروندان است و گروه‌های جهادی مصمم هستند که تا تحقق کامل این هدف، به فعالیت خود ادامه دهند.

ایکنا ـ‌ چگونه می‌توان از ظرفیت عظیم گروه‌های جهادی بیشترین بهره‌گیری را به عمل آورد؟

گروه‌های جهادی به عنوان یک ظرفیت عظیم و بی‌نظیر در کشور نقشی کلیدی در پیشبرد امور عمرانی، امدادی و خدماتی ایفا می‌کنند. برای بهره‌مندی حداکثری از این ظرفیت ارزشمند توصیه اکید بنده به دستگاه‌های اجرایی و کلیه نهادهای متولی این است که نگاه ویژه و عملیاتی به این گروه‌ها داشته باشند و تعامل با ایشان را در دستور کار مستمر خود قرار دهند. 

نخستین گام در این مسیر آن است که مسئولان دستگاه‌های اجرایی پای میز مذاکره با نمایندگان و فرماندهان گروه‌های جهادی بنشینند و نیازمندی‌های خود را با آنان به اشتراک بگذارند. متأسفانه در بسیاری از موارد برخی از فعالیت‌ها و پروژه‌ها به پیمانکاران خصوصی واگذار می‌شود که فرآیند انجام کار توسط آنان ممکن است سه تا چهار ماه یا حتی بیشتر به طول انجامد. حال آنکه اگر همین تجهیزات و امکانات در اختیار نیروهای جهادی قرار گیرد، نتیجه به طور کامل متفاوت خواهد بود.

نیروهای جهادی با روحیه‌ای سرشار از دلسوزی، تعهد و دغدغه‌مندی پا به عرصه خدمت می‌گذارند. این نیروها برخلاف بسیاری از نیروهای مزدوج و پیمانکاری صرفا به دناهرانجام یک معامله مالی یا اجرای یک قرارداد اداری نیستند، بلکه با انگیزه‌های متعالی، اهداف معنوی و تکلیف‌محور وارد میدان می‌شوند. همین ویژگی ممتاز سبب می‌شود که کیفیت کار انجام‌شده توسط گروه‌های جهادی به مراتب بالاتر و مطلوب‌تر از کار پیمانکاران معمولی باشد.

از جمله برجسته‌ترین ویژگی‌های این گروه‌ها حس مسئولیت‌پذیری و حساسیت بالای آنان نسبت به نیازهای مردم است. یک نیروی جهادی بدون هیچ چشم‌داشتی و با تمام وجود، از زندگی شخصی، خانه و کاشانه خود می‌زند و در سخت‌ترین شرایط و بحرانی‌ترین لحظات، در صحنه حاضر می‌شود. این نوع از فداکاری، ایثار و خدمت‌رسانی بی‌چشم‌داشت در هیچ جای دنیا نمونه و نظیری ندارد و نمی‌توان نیرویی یافت که با چنین روحیه‌ای حاضر باشد به این شکل از آسایش و امنیت شخصی خود بگذرد و برای یاری رساندن به هموطنانش، لحظه‌ای درنگ نکند.

بنابراین، راهبرد اصلی برای بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت گروه‌های جهادی، عبارت است از شناخت دقیق این ظرفیت توسط دستگاه‌های اجرایی، نشستن پای صحبت و نیازسنجی مشترک با آنان، واگذاری پروژه‌ها و مأموریت‌های متناسب با توانمندی‌شان، تأمین تجهیزات و امکانات مورد نیاز آنان و در نهایت، اعتماد به روحیه متعهد، دغدغه‌مند و معنوی این نیروها که بی‌گمان، کاری با کیفیت، سریع‌تر و ماندگارتر از پیمانکاران عادی ارائه خواهند داد.

گروه‌های جهادی سرمایه‌های ارزشمند و بی‌بدیلی برای کشور هستند و اگر نگاه حاکمیت و دستگاه‌های اجرایی به این ظرفیت نگاهی راهبردی و عملیاتی باشد، می‌توان شاهد تحول عظیمی در حوزه خدمات رسانی به مردم به ویژه در زمان بحران‌ها و حوادث غیرمترقبه بود.

ایکنا ـ فعالیت‌های بدون منت و بدون دریافت دستمزد گروه‌های جهادی در زمینه محرومیت‌زدایی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ارزیابی اینجانب از فعالیت‌های گروه‌های جهادی در عرصه محرومیت‌زدایی به ویژه با تأکید بر رویکرد بدون‌چشم‌داشت و بدون دریافت دستمزد آنان بسیار مثبت، برجسته و قابل تحسین است. مهمترین و بارزترین ویژگی این گروه‌ها که آنان را از سایر نهادهای خدمت‌رسان متمایز می‌سازد، عدم توجه و چشم نداشتن به مسائل و منافع مادی است.

فردی که وارد عرصه فعالیت جهادی می‌شود، هیچ گونه چشم‌داشتی به امور مالی، دستمزد، پاداش یا هر نوع منفعت مادی دیگر ندارد. انگیزه اصلی این افراد امری فراتر از مسائل اقتصادی است. آنچه یک عضو گروه جهادی را به میدان می‌کشاند، صرفا این نیت والا است که «من برای زندگی خودم می‌خواهم یک واقعیت و حقیقت عینی داشته باشم و در این فضا با عمل و کار مفید، به آن معنا و محتوا ببخشم».

از این رو، نیروهای جهادی با چنین رویکردی بهترین و باارزش‌ترین سرمایه خود یعنی زمان را در این مسیر صرف می‌کنند. آنان با دغدغه‌مندی، حساسیت و تعهدی عمیق وارد عمل می‌شوند و همواره در تلاشند تا مؤثرترین و کارآمدترین خدمات را به جامعه هدف به ویژه به محرومان و نیازمندان واقعی، ارائه دهند. نکته شایان توجه دیگر آن است که این روحیه خدمت‌رسانی بی‌منت و بدون چشم‌داشت مادی مختص به یک استان یا منطقه جغرافیایی خاص نیست. اعضای گروه‌های جهادی از تمامی استان‌های کشور از نقاط مختلف و با فرهنگ‌ها و گویش‌های گوناگون در این عرصه حضور می‌یابند و از این حیث تفاوتی میان آنان وجود ندارد. هر جهادگری فارغ از اینکه اهل کدام استان باشد با همان روحیه و انگیزه متعالی پا به میدان می‌گذارد.

از جمله اقدامات برجسته و قابل تقدیر این عزیزان انجام هجرت از محل زندگی خود به مناطق محروم و دورافتاده است. آنان برای خدمت به مردم ستمدیده و محروم چندین روز از خانواده، همسر، فرزندان و بستگان خود دور می‌شوند و با جان و دل رنج دوری از کاشانه را به جان می‌خرند تا بتوانند لبخند رضایت و آسایش را بر لبان هموطنان نیازمند خود بنشانند.

فعالیت‌های بدون منت و بدون دریافت دستمزد گروه‌های جهادی در حوزه محرومیت‌زدایی یک الگوی بی‌نظیر و موفق از مشارکت مردمی و کار داوطلبانه مبتنی بر باورهای دینی و انقلابی است. این مدل از خدمت‌رسانی نه تنها از نظر اقتصادی بسیار به‌صرفه و کم‌هزینه است، بلکه از نظر کیفی و از منظر تأثیرگذاری عمیق بر زندگی محرومان نتایجی به مراتب فراتر از پروژه‌های پیمانکاری و اداری داشته است. به جرأت می‌توان گفت چنین روحیه ایثارگرانه و بی‌چشم‌داشتی در هیچ نظام و فرهنگی در جهان با این وسعت و کیفیت یافت نمی‌شود و این سرمایه عظیم معنوی یکی از افتخارات بزرگ نظام جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود.

ایکنا ـ‌ جهادگران در مسیر خدمت خود گاه دچار آسیب شده و حتی برخی از ایشان به شهادت رسیده‌اند. برای حمایت از ایشان چه باید کرد؟

به طور طبیعی ماهیت فعالیت گروه‌های جهادی به ویژه در زمینه مواجهه با حوادث غیر مترقبه، بحران‌ها و مناطق پرخطر با درجاتی از خطر و آسیب‌پذیری همراه است. متأسفانه وقوع حوادث ناگوار در این مسیر امری اجتناب‌ناپذیر و تا حدودی قابل پیش‌بینی است و ممکن است در هر زمان برای جهادگران عزیز رخ دهد. در وضعیت موجود جهادگرانی که در حین انجام مأموریت‌های جهادی دچار آسیب‌دیدگی یا صدمات جسمانی می‌شوند، از برخی خدمات حمایتی برخوردار می‌گردند. سازمان‌های متولی تا حدودی و بر اساس مقررات جاری به این افراد خدمات ارائه می‌دهند و آنان را به نوعی تحت پوشش حمایت‌های خود قرار می‌دهند. با این حال، این میزان از حمایت، پاسخگوی شأن و جایگاه واقعی جهادگران و فداکاری‌های ایشان نیست.

مهمترین خلأ قانونی و حمایتی در این زمینه به موضوع اصلاح قانون بسیج سازندگی بازمی‌گردد. متأسفانه این قانون مهم و راهگشا علیرغم ضرورت و نیاز مبرم به آن همچنان در صحن علنی مجلس شورای اسلامی مسکوت مانده و ابلاغ نهایی آن به تأخیر افتاده است. در واقع، جهادگری که در راه خدمت به محرومان در جریان حوادث غیر مترقبه، بازسازی مناطق آسیب‌دیده یا مقابله با بحران‌ها جان خود را از دست می‌دهد، هنوز به طور رسمی و قانونی در زمره شهدا قرار نگرفته و مشمول حمایت‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران نمی‌شود. برای حمایت همه‌جانبه از جهادگران آسیب‌دیده و تأمین حقوق مادی و معنوی خانواده‌های معظم آنان ضروری است که هرچه سریع‌تر این خلأ قانونی برطرف شود. 

انتظار می‌رود با عنایت و توجه ویژه مقامات مسئول به ویژه ریاست محترم مجلس شورای اسلامی که خود سابقه جهادی دارند و همواره نگاه ویژه و توجه خاصی به مقوله جهاد و جهادگران داشته‌اند، این قانون در اولویت بررسی و تصویب صحن علنی مجلس قرار گیرد. امید می‌رود با تصویب نهایی قانون مذکور و ابلاغ آن بنیاد شهید و امور ایثارگران نیز مسئولیت شناسایی، پذیرش و پوشش حمایتی جهادگرانی که در مسیر خدمت، جان خود را از دست می‌دهند، بر عهده گیرد و آنان را به طور رسمی به عنوان شهید تلقی کند. این اقدام، علاوه بر تأمین حقوق مادی خانواده شهدای جهادگر، یک حرکت نمادین و ارزشی مهم نیز خواهد بود که نشان‌دهنده جایگاه رفیع جهاد و جهادگری در نظام جمهوری اسلامی ایران است.

جهادگران با نثار جان خود در راه خدمت به محرومان و نیازمندان بالاترین ایثار را از خود نشان می‌دهند و بی‌گمان توجه و حمایت قانونی و اجرایی از این عزیزان و خانواده‌های آنان یک وظیفه ملی و انقلابی است که نباید از آن غفلت ورزید.