گسترش رسانهها و تأثیر آنها بر نقش الگوسازی
حسین مهربانیفر درباره گسترش رسانهها و تأثیر آنها بر نقش الگوسازی و کارکرد خانواده طی سالهای اخیر گفت: در سالهای اخیر و همزمان با گسترش رسانهها و دسترسی آسان به ابزارهای نوین ارتباطی، بخش مهمی از کارکرد تربیتی و الگوسازی خانوادهها به رسانهها منتقل شده است.
حسین مهربانیفر، عضو هیئت علمی و مدیر گروه جامعهشناسی دانشگاه رضوی، در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی، در خصوص عوامل تأثیرگذار در سبک زندگی و الگوهای رفتاری افراد، اظهار کرد: الگوهای سبک زندگی از همان سالهای ابتدایی کودکی شکل میگیرند چراکه انسان از بدو تولد در تلاش برای یادگیری و شناخت فعال است و از طریق حواس، مشاهده و تعامل با محیط پیرامون، جهان اطراف خود را میشناسد. در سالهای اولیه زندگی، کودک عمدتاً با تفکر عینی سروکار دارد و از طریق مشاهده رفتار اطرافیان، بهویژه پدر و مادر و دیگر «دیگران مهم»، الگوهای رفتاری را درونی میکند.
وی در رابطه با گسترش رسانهها و تأثیر آنها بر نقش الگوسازی و کارکرد خانواده طی سالهای اخیر بیان کرد: در سالهای اخیر و همزمان با گسترش رسانهها و دسترسی آسان به ابزارهای نوین ارتباطی، بخش مهمی از کارکرد تربیتی و الگوسازی خانوادهها به رسانهها منتقل شده است. مشغلههای روزمره خانوادهها باعث شده در بسیاری از موارد، مسئولیت تربیتی و الگوسازی به رسانهها واگذار شود که این امر متأسفانه باعث میشود خلأ ایجاد شده با تلفن همراه، انیمیشنها و محتوای رسانهای پر شود و آثار مخرب و گاهاً جبرانناپذیری را بر جای بگذارد.
این جامعهشناس با بیان اینکه الگوپذیری در سالهای اولیه رشد انسان نقشی کلیدی و مهم دارد، افزود: اگرچه این فرآیند تا پایان عمر ادامه مییابد، اما بهتدریج از حالت عینی به شکل انتزاعی و ذهنی تغییر میکند. زمانیکه از همان کودکی، رسانه در کانون توجه قرار میگیرد، الگوهایی که کودک دریافت میکند متکثر و گاه متعارض میشود و این الگوها در واقع فرآیندهای شناختی، نگرشها و رفتارهای اجتماعی فرد را شکل میدهند.
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه رضوی، نقش رسانه را در الگوسازی برای فرد پررنگ دانست و گفت: امروزه رسانهها نقش اصلی را در الگوسازی ایفا میکنند و عملاً جایگزین کارگزاران اولیه جامعهپذیری، یعنی خانواده شدهاند. رسانه نهتنها شناخت فرد از جهان پیرامون را شکل میدهد، بلکه نگرش او را نیز میسازد. نگرش، سازهای روانی است که از سه بُعد شناختی، احساسی و گرایش به رفتار تشکیل میشود و این سه بُعد بهشدت تحت تأثیر محتوای رسانهای قرار دارند.
خانواده مهمترین نهاد هویتبخش است
مهربانیفر در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان از تضعیف هویت اسلامی ـ ایرانی جلوگیری کرد، بیان کرد: نخستین راهکار، احیای نهادهای هویتبخش سنتی و تقویت فناوریهای نرم بومی است. خانواده بهعنوان مهمترین نهاد هویتبخش، در کانون این تقابل فرهنگی قرار دارد. تحکیم روابط خانوادگی، تقویت محبت، مراقبت، حمایت، مسئولیتپذیری و تکلیفمداری از جمله کارکردهایی است که خانواده باید به آن بازگردد.
عضو هیئت علمی و مدیر گروه جامعهشناسی دانشگاه رضوی در ادامه اظهار کرد: در منطق دینی، توجه اصلی بر وظایف و تکالیف است و صرفاً حقوق مورد تأکید نیست، چراکه حقوق زمانی معنا پیدا میکند که افراد به وظایف خود عمل کنند. مطالبهگری نیز باید آگاهانه و مبتنی بر مسئولیت اجتماعی باشد، مطالبهای که صرفاً به منافع فردی محدود نشود و منافع جمعی را در نظر بگیرد.
این جامعهشناس علاوه بر نقش خانواده، به تأثیر عوامل و عناصر دیگر بر تقویت هویت و الگوسازی فرهنگی اشاره کرد و گفت: نهادهایی همچون شبکههای خویشاوندی، مسجد، آیینهای جمعی و مناسبتهای فرهنگی و دینی نیز نقش مهمی در تقویت هویت دارند. آیینهایی مانند نوروز، شب یلدا، مناسبتهای مذهبی، ازدواج، زیارت و رویدادهای مرتبط با آن، ظرفیتهای مهمی برای الگوسازی فرهنگی هستند که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرند.
بازنمایی رسانهای مبتنی بر واقعیتهای فرهنگی جامعه باشد
وی همچنین به بیان راهکارهایی در حوزه رسانه پرداخت و ادامه داد: در حوزه رسانه و فناوری نیز لازم است به سمت تولید و تقویت فناوریهای بومی حرکت کنیم. رسانههای بومی نباید صرفاً نسخهای کپی از نمونههای خارجی باشند، بلکه باید امتداد اجتماعی آیینها و سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی را بازنمایی کنند. بازنمایی رسانهای از زندگی ایرانی نباید با عینک غربی صورت گیرد، بلکه باید از زاویه نگاه یک ایرانی و مبتنی بر واقعیتهای فرهنگی جامعه باشد.
عضو هیئت علمی و مدیر گروه جامعهشناسی دانشگاه رضوی، با اشاره به آثار الگوپردازی غلط تولیدات رسانهای اظهار کرد: متأسفانه در بسیاری از تولیدات رسانهای، خانواده ایرانی بهعنوان مانعی برای پیشرفت تصویر میشود و کمتر به نقش آن در رشد، تعالی، انسجام، عشق، مودت و رحمت پرداخته میشود. باید در نظر داشت که این نوع الگوپردازی رسانهای، به تضعیف بنیان خانواده، کاهش تمایل به ازدواج و افزایش تعارضات خانوادگی دامن میزند.
مهربانیفر در ارتباط با تحولات و ناآرامیهای اجتماعی اخیر نیز بیان کرد: ریشه بسیاری از مسائل امروز را میتوان در همین حوزه جستوجو کرد. ناتوانی در الگوسازی مؤثر، عدم ایجاد همگرایی اجتماعی و فراهم نکردن بستری مناسب برای مشارکت آگاهانه نسل جدید، از جمله چالشهای جدی است. آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تقویت خودآگاهی، عقلانیت و مسئولیتپذیری نسل جوان است، نسلی که بهشدت تحت تأثیر هیجانات و الگوهای رسانهای قرار دارد.
عضو هیئت علمی و مدیر گروه جامعهشناسی دانشگاه رضوی در ارتباط با نقش تعیینکننده نظام آموزشی و نهاد علم در این مسیر گفت: اگر نهاد آموزش و پرورش و دانشگاهها نتوانند ارتباط مؤثری با واقعیتهای اجتماعی، هویت دینی و فرهنگی جامعه برقرار کنند، بسیاری از این مسائل همچنان پابرجا مانده و حل نخواهند شد.
انتهای پیام
