آیا به شما نگفتم چرا خداوند را تسبیح نمی‌گویید

حجت‌الاسلام علیرضا قبادی، جامعه‌شناس و کارشناس در ادامه یادداشت‌هایی که با محور پرسشگری در قرآن کریم برای ایکنا ارسال کرده است، طی یادداشتی به تحلیل پرسش‌های مطرح شده در سوره قلم پرداخته است که این یادداشت را با هم می‌خوانیم. 

حلول  ماه پیامبر خدا(ص)، ماه سرشار از شادمانی‌های معنوی و سالروز موالید پر برکت ائمه هدی(ع) را تبریک و تهنیت می‌گویم.

پس از چندی توقف به دلیل قطع اینترنت و وقوع حوادث تلخ در کشور، مجدد توفیق حاصل شد تا در طلیعه ماه پر برکت شعبان سلسله گفتارهای پرسشگری در قرآن کریم تقدیم حضور گرامی شما شود.

پرسش سوره قلم پس از سوگند این سوره آمده است؛ با این تفاوت که میان قسم و پرسش، با آیاتی فاصله افتاده است. پرسش نخست این سوره در درون حکایتی از  این سوره چنین طرح شده است «أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ لَوْلَا تُسَبِّحُونَ؛ آیا به شما نگفتم چرا خداوند را تسبیح نمی‌گویید؟

این پرسش، پس از تصریح به اینکه به زودی مشاهده می‌کنید که چه کسی (پیامبر یا تکذیب کنندگان رسالت او) سزاوار اتصاف به جنون است و اینکه خداوند به کسانی که گمراه یا در مسیر هدایتند، آگاه‌تر است و پس از نهی شدید پیامبر(ص)  از اینکه  با تکذیب کنندگان رسالت مداهنه کند یا از آنان تبعیت کند، در دل حکایت  «اصحاب الجنه؛ یاران( صاحبان) باغ» مطرح شده است.

پرسش مزبور از این جهت در حکایت مزبور طرح شد که میان تکذیب کنندگان رسالت پیامبر(ص) با یاران باغ مشابهتی وجود دارد. تشبيهى كه دلالت دارد بر اينكه تكذيب کنندگان رسالت پیامبر(ص) نیز به مانند صاحبان باغ که خداوند را از یاد بردند، دچارعـذاب می‌شوند. در حکایت یاران باغ آمده است که آنان می‌خواستند محصولات باغ خود را بچینند که احدی غیر خودشان از آن بهره‌مند نشوند. تصمیمی که مالکیت و اراده الهی در آن نفی شده بود؛ اما آتشی باغ آنان را  چنان سوزاند که پس از رویت باغ باورشان نشد که این همان باغ خودشان باشد.  تا آنجا که فکر کردند، به اشتباه در  باغ دیگری وارد شده‌اند. پرسش در دل این  حکایت و از جانب فردی طرح شده است که نسبت به دیگران در این امر موافقت کمتری داشت. از این رو پس از آنکه باغ را اینگونه سوخته دید به سایر دوستان خود گفت آیا به شما نگفتم که چرا خداوند را تسبیح نمی‌کنید؟ استفهام در آیه توبیخی است و می‌خواهد به سایر شرکاء خود یادآوری کند که اگر خداوند را یاد داشتیم چنین فرجامی را نظاره گر نبودیم.

فرجام تکذیب کنندگان رسالت پیامبر(ص) نیز مشابه فرجام صاحبان باغ است. هر دو این گروه به جای اذعان به حاکمیت الهی و تسبیح پروردگار، به نوعی  نسبت به نعمت‌های الهی ناسپاسی دارند. با وجود برخورداری آنان از نعمت‌های الهی مانند مال، فرزندان و ... خداوند را فراموش کرده و دچار غرور شدند و اسباب ظاهرى را شريک خدا گرفتند تا آنكه وبال عملشان گرفتارشان کرد.

همچنین هر دو این گروه از اندرز و نـصيحت بهره‌ای نبردند. قرآن کریم ذیل این پرسش در دل حکایت مزبور درصدد بیان قاعده كلى است تا مالکیت الهی انکار نشده و ساحت تنزه الهی مراعات شود تا به ندامت دچار نشوند که سودی ندارد.