«انتظار» در عصر غیبت؛ آمادگی برای عدالت است نه سکون

حجت‌الاسلام محمدرضا موسویان، پژوهشگر مهدویت در گفت‌وگو با ایکنا گفت: «انتظار» در عصر غیبت به‌عنوان یک پروژه تمدنی است که اساس آن نه انتظار صرف برای ظهور، بلکه ساختن زمینه‌های اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی برای تحقق عدالت جهانی است. 

وی با اشاره به منابع روایی و فقهی تأکید کرد: انتظار، مفهوم ثابتی نیست که به یک حالت احساسی یا فردی محدود شود، بلکه فرایندی مستمر است که باید در زیست روزمره و در عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تجلی یابد.

موسویان تصریح کرد: انتظار واقعی به معنای «آمادگی دائمی» است؛ آمادگی‌ای که در آن فرد، خود را در مسیر اصلاح و تقویت اخلاق و عدالت قرار می‌دهد و نسبت به شرایط جامعه بی‌تفاوت نیست. این نگاه، انتظار را از چارچوب‌های سنتی و نمادین فراتر می‌برد و آن را به یک راهبرد برای زیست مؤمنانه در جهان معاصر تبدیل می‌کند.

آسیب‌های برداشت‌های رایج از مهدویت

این پژوهشگر مهدویت با بیان اینکه یکی از چالش‌های اصلی، «سطحی‌سازی» مفهوم مهدویت است، گفت: در برخی از نگاه‌ها، انتظار تنها به برگزاری مناسبت‌ها و آیین‌ها محدود شده و از ابعاد معرفتی و اجتماعی آن غفلت می‌شود. همچنین تحلیل‌های هیجانی و زمان‌گذاری‌های بی‌پایه برای ظهور، موجب می‌شود که ایمان و امید جمعی در صورت تحقق نیافتن پیش‌بینی‌ها، آسیب ببیند.

وی تأکید کرد: غیبت به معنای قطع ارتباط هدایت نیست و در منظومه شیعی، جامعه مؤمنان با تکیه بر قرآن، سنت اهل‌بیت(ع) و عقل، مسیر خود را ادامه می‌دهد. از این رو، انتظار نباید به معنای «بی‌عملی» و «فروگذاری مسئولیت» تفسیر شود، بلکه باید با توجه به شرایط زمانه، به عنوان یک الگوی عملی و اخلاقی بازتعریف شود.

انتظار و عدالت اجتماعی؛ پیوندی جدی و لازم

موسویان، فرهنگ انتظار را به‌عنوان پیوندی میان ایمان و عدالت اجتماعی معرفی کرد و گفت: اگر ظهور امام مهدی(عج) تحقق نهایی عدالت باشد، انتظار او بدون عدالت‌خواهی و تلاش برای اصلاح ساختارها، بی‌معنا خواهد بود.

وی با تأکید بر اینکه منتظر واقعی در برابر ظلم و فساد سکوت نمی‌کند و در حد توان خود، برای تقویت انصاف و مبارزه با فساد تلاش می‌کند، افزود: این نگاه، انتظار را از یک مفهوم فردی به یک گفتمان اجتماعی تبدیل می‌کند که در آن هر فرد، به عنوان «نمونه‌ای کوچک» از جامعه آرمانی، باید نقش خود را ایفا کند.

موسویان تصریح کرد: از منظر جامعه‌شناختی، انتظار می‌تواند امید تاریخی ایجاد کند، جهت اخلاقی به جامعه بدهد و کنترل اجتماعی درونی را تقویت کند؛ یعنی فرد، پیش از اینکه از بیرون کنترل شود، خود را در محضر امام می‌بیند و این خودکنترلی، سرمایه اجتماعی تولید می‌کند.

نقش رسانه و دانشگاه در بازتعریف انتظار

پژوهشگر مهدویت در ادامه، رسانه‌ها و مراکز علمی را در بازتعریف مفهوم انتظار مؤثر دانست و گفت: در عصر ارتباطات، اگر انتظار صرفاً در قالب مناسبت‌های تقویمی بازنمایی شود، به یک آیین موسمی تبدیل می‌شود و کارکرد تربیتی و اجتماعی خود را از دست می‌دهد. 

وی بر لزوم ورود پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در حوزه مهدویت تأکید کرد و افزود: بررسی نسبت مهدویت با علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی امید و آینده‌پژوهی، می‌تواند مفاهیم دینی را برای نسل‌های جدید قابل فهم و کاربردی کند.

انتظار در زندگی روزمره؛ از خانواده تا اقتصاد

این پژوهشگر، انتظار را یک سبک زندگی دانست که باید در سطوح مختلف زیست اجتماعی تجلی یابد و گفت: در سطح فردی، خودسازی اخلاقی و تقویت مسئولیت‌پذیری؛ در سطح خانوادگی، تربیت فرزندانی عدالت‌خواه و امیدوار و در سطح اجتماعی و اقتصادی، رعایت انصاف و مبارزه با فساد از شاخص‌های اصلی فرهنگ انتظار هستند.

وی گفت: منتظر واقعی کار خود را به بهترین شکل انجام می‌دهد، چون باور دارد جامعه آرمانی با افراد بی‌مسئولیت ساخته نمی‌شود.

انتظار به معنای زیستن برای عدالت

موسویان انتظار در عصر غیبت را به‌عنوان یک مفهوم پویا و راهبردی معرفی کرد که می‌تواند جامعه را به سمت اصلاح مستمر و آمادگی برای تحقق عدالت سوق دهد.

این پژوهشگر مهدویت اظهار کرد: انتظار، نه یک آرزوی منفعلانه، بلکه یک مسئولیت اجتماعی و یک سبک زیست است که با تقویت ایمان، عقلانیت و عدالت‌خواهی معنا پیدا می‌کند.