انشراح؛ رحمت خاص الهی بر پیامبر گرامی اسلام
یک کارشناس مذهبی در همدان با اشاره به سوره انشراح گفت: این سوره هشت آیه دارد و سه محور اصلی را دنبال میکند؛ شرح صدر، پایانپذیری سختیها و دعوت به عبادت.
به گزارش ایکنا از همدان، حجتالاسلام والمسلمین ناصر اسماعیلی، کارشناس مذهبی، امروز ۵ اسفندماه، در جلسه تفسیر قرآن کریم که به همت جهاد دانشگاهی همدان برگزار شد، در تبیین سوره مبارکه انشراح با اشاره به فضای نزول این سوره، اظهار کرد: سوره انشراح از سورههای مکی قرآن کریم است و برای فهم دقیق آن باید شرایط اجتماعی و فرهنگی مکه در دوران بعثت را در نظر گرفت؛ فضایی آکنده از قومگرایی و تعصبات قبیلهای که ریشه بسیاری از مخالفتها با پیامبر اکرم(ص) بود.
وی با بیان اینکه روحیه تعصب قبیلهای بعدها نیز خود را نشان داد، افزود: این نگاه حتی پس از رحلت پیامبر(ص) در ماجرای سقیفه و مسئله خلافت نقشآفرین شد و درباره امیرالمؤمنین(ع) نیز کینههای دیرینه، از جمله حوادث جنگ بدر، همچنان در ذهن برخی باقی مانده بود.
اسماعیلی ادامه داد: در مکه قومگرایی بهگونهای پررنگ بود که حتی سالها پس از گسترش اسلام و مسلمان شدن ایرانیان، برخی اعراب حاضر به پذیرش غیرعربها نبودند. در چنین فضایی، پیامبر اکرم(ص) با وجود جایگاه بیبدیل خود، آزارها و فشارهای فراوانی را تحمل کردند.
وی با اشاره به مقام والای پیامبر(ص) تصریح کرد: ویژگی اشرف مخلوقات اختصاص به وجود نبی مکرم اسلام دارد. در حدیث «لولاک» نیز آمده است که خداوند ایشان را مخلوقی ویژه برای خود معرفی میکند و هیچکس به جایگاه ایشان نمیرسد.
این کارشناس مذهبی با بیان اینکه سوره انشراح در چنین شرایط سختی نازل شد، گفت: این سوره هشت آیه دارد و سه محور اصلی را دنبال میکند؛ شرح صدر، پایانپذیری سختیها و دعوت به عبادت.
وی در توضیح آیه نخست این سوره افزود: خداوند میفرماید «أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ»؛ شرح صدر بزرگترین رحمت الهی برای پیامبر بود تا بتوانند سنگینی وحی را تحمل کنند. هنگام نزول آیات، شدت وحی به اندازهای بود که بدن مبارک پیامبر به لرزه میافتاد و رنگ چهرهشان تغییر میکرد. همانگونه که قرآن میفرماید اگر این کلام بر کوه نازل میشد، آن را متلاشی میکرد.
اسماعیلی با اشاره به دلسوزی بیحد پیامبر برای هدایت مردم گفت: پیامبر چنان در مسیر هدایت تلاش میکردند که به ایشان صفت «طبیب دوّار» اطلاق شده است؛ پزشکی که خود به سراغ بیماران میرود. شدت اهتمام ایشان به هدایت مردم تا جایی بود که خداوند در سوره «طه» فرمود این قرآن برای تذکر نازل شده و قرار نیست پیامبر خود را اینگونه در رنج بیندازد.
وی درباره آیات دوم و سوم نیز بیان کرد: این آیات به برداشته شدن بار سنگین از دوش پیامبر اشاره دارد. انسان ذاتاً آسیبپذیر است، اما رحمت خاص الهی موجب شد سختیهای رسالت برای پیامبر سبکتر شود و بتوانند مسیر هدایت را با صبر و استقامت ادامه دهند.
این کارشناس مذهبی با اشاره به آیه «وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ» افزود: خداوند نام پیامبر را در کنار نام خود قرار داد؛ چنانکه در اذان پس از «اشهد ان لا اله الا الله»، «اشهد ان محمد رسول الله» میآید. در همه مذاهب اسلامی، اصل توحید و رسالت مشترک است و اختلافها بیشتر در مسئله خلافت شکل گرفته است.
وی در ادامه با اشاره به تکرار آیه «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا» تصریح کرد: این تکرار نشانه تأکید الهی بر این حقیقت است که در کنار هر سختی، آسانی وجود دارد. آسانی صرفاً پس از پایان سختی نیست، بلکه در دل آن حضور دارد و نتیجه آن رشد و تعالی انسان است.
اسماعیلی در پایان با اشاره به آیات پایانی سوره گفت: خداوند سفارش میکند هنگامی که از کاری فارغ شدی، به عبادت برخیز و تنها به پروردگارت رغبت داشته باش. این یعنی آرامش حقیقی در اتصال به خداوند معنا پیدا میکند. سورههای «ضحی» و «انشراح» نیز از نظر مضمون شباهت فراوانی دارند و هر دو با محور امیدبخشی و دلگرمی نازل شدهاند.
انتهای پیام
