جنگ رمضان، آزمون تمدنی است

به گزارش ایکنا، فرزاد جهان‌بین، دانشیار دانشگاه و معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی، 18 فروردین ماه در «نشست خیابان زنده، میدان پیروز و نقش دانشگاهیان» که با حضور اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران و از سوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس برگزار شد، به تحلیل تمدنی از تقابل اخیر پرداخت و گفت: حمله ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران را نباید صرفاً یک رویارویی نظامی تلقی کرد؛ این رخداد، در عمق خود، نشانه‌ای از تعارض دو منطق تمدنی است: منطق سلطه و برتری‌جویی که در سنت مدرن غربی، به‌ویژه در صورت‌بندی هژمونیک آن، خود را در قالب مداخله‌گری و مهندسی نظم‌های منطقه‌ای نشان می‌دهد و منطق «استقلال و مقاومت» که در تجربه انقلاب اسلامی، به‌مثابه یک الگوی نوظهور تمدنی، در حال تکوین است.

وی افزود: در این چارچوب، هدف از این حملات، صرفاً تضعیف زیرساخت‌های مادی نبود؛ بلکه تلاش برای درهم‌شکستن «اراده تاریخی» یک ملت و بی‌اعتبارسازی الگوی مقاومت در سطح منطقه‌ای و جهانی بود.

جهان‌بین با اشاره به ایستادگی ایران؛ موفقیت در دل هزینه‌ها، اظهار کرد: بی‌تردید، ایران در این مواجهه، خساراتی را متحمل شد؛ انکار هزینه‌ها نه علمی است و نه اخلاقی. اما در تحلیل راهبردی، معیار قضاوت، صرفِ میزان خسارت نیست، بلکه «نسبت هزینه به دستاورد» و «تحقق اهداف طرفین» است.

معاون فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه در این میدان، چند دستاورد مهم قابل اشاره است به برشمردن این دستاوردها پرداخت و افزود: نخست؛ حفظ انسجام ملی؛ برخلاف انتظار طراحان حمله، جامعه ایرانی دچار فروپاشی یا واگرایی نشد، بلکه در بسیاری از موارد، نوعی همگرایی و بازتعریف هویت جمعی شکل گرفت. دوم؛ تداوم کارکردهای حیاتی نظام؛ ساختار حکمرانی، علی‌رغم فشارها، دچار اختلال بنیادین نشد و توانست کارویژه‌های اصلی خود را حفظ کند. 

وی ادامه داد: سوم؛ ارتقای بازدارندگی در سطح جدید؛ ایران نشان داد که نه‌تنها توان تحمل ضربه را دارد، بلکه قادر است در سطوح مختلف، پاسخ‌های متنوع و پیچیده طراحی کند؛ امری که محاسبات راهبردی دشمن را دچار اختلال می‌سازد.

ادامه سخنان استاد دانشگاه آزاد اسلامی به شرح زیر است:

خیابان، میدان و تنگه هرمز؛ اضلاع قدرت ایران

در این تحلیل، باید به سه مؤلفه مهم توجه کرد که می‌توان از آن‌ها به‌عنوان «معادله قدرت ایران» یاد کرد: الف) خیابان زنده؛ خیابان، محل بروز اراده اجتماعی است. در شرایط بحران، حضور مردم در صحنه، نه صرفاً یک واکنش احساسی، بلکه یک «منبع قدرت» است. خیابان زنده، به نظام سیاسی عمق راهبردی می‌بخشد.

ب) میدان فعال

میدان، عرصه کنش سخت و نیمه‌سخت است؛ جایی که اراده‌ها به اقدام تبدیل می‌شوند. توانمندی‌های میدانی ایران، اعم از نظامی و امنیتی، نشان داد که کشور از قابلیت مدیریت بحران در سطوح پیچیده برخوردار است.

ج) تنگه هرمز به‌مثابه اهرم ژئوپلیتیک

تنگه هرمز، صرفاً یک گذرگاه آبی نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است. مدیریت هوشمند این گذرگاه، برای ایران یک ابزار مهم در تنظیم موازنه قدرت محسوب می‌شود.

نکته راهبردی آن است که ایران، با پرهیز از افراط، تلاش کرده است میان «اعمال قدرت» و «جلوگیری از اجماع جهانی» توازن برقرار کند؛ به‌گونه‌ای که عبور کشتی‌های غیر متخاصم مختل نشود، اما پیام قدرت به‌روشنی منتقل گردد.

۴. مسئولیت دانشگاهیان؛ از تبیین تا راهبری

در چنین شرایطی، نقش دانشگاهیان، نقشی حاشیه‌ای یا تزئینی نیست؛ بلکه بخشی از «زیرساخت نرم قدرت ملی» است.

نخست؛ تبیین واقع‌بینانه

دانشگاهیان باید از دو آفت پرهیز کنند:

سیاه‌نمایی که به تضعیف سرمایه اجتماعی می‌انجامد و سفیدنمایی که مانع از اصلاح و یادگیری می‌شود. راه درست، ارائه تحلیلی متوازن، مستند و مبتنی بر داده است.

دوم؛ تولید ادبیات راهبردی

ما نیازمند ادبیاتی هستیم که بتواند مفاهیمی چون «مقاومت»، «بازدارندگی»، «قدرت نرم» و «حکمرانی در بحران» را به‌صورت علمی و قابل عرضه در سطح بین‌المللی تبیین کند.

سوم؛ پیوند دانشگاه و جامعه

دانشگاه باید بتواند با جامعه سخن بگوید؛ نه از موضع بالا، بلکه در یک رابطه دوسویه. خیابان، اگر با دانشگاه پیوند نخورد، ممکن است دچار بی‌جهتی شود و دانشگاه، اگر از خیابان فاصله بگیرد، دچار بی‌اثری خواهد شد.

چهارم؛ ایفای نقش در سیاست‌گذاری عمومی

اساتید و نخبگان باید در طراحی سیاست‌های کلان، به‌ویژه در حوزه مدیریت بحران و امنیت ملی، نقش فعال‌تری ایفا کنند. این امر، مستلزم تقویت نهادهای واسط میان دانشگاه و حاکمیت است.

جمع‌بندی

آنچه امروز با آن مواجهیم، صرفاً یک بحران نیست؛ بلکه یک «آزمون تمدنی» است. در این آزمون، موفقیت نه در نفی هزینه‌ها، بلکه در «تبدیل تهدید به فرصت» معنا می‌یابد.

خیابان زنده، میدان پیروز و تنگه هرمزِ هوشمندانه مدیریت‌شده، سه ضلع یک هندسه قدرت‌اند که اگر با عقلانیت راهبردی و پشتیبانی معرفتی دانشگاه همراه شوند، می‌توانند مسیر آینده را به‌نفع کشور رقم بزنند.

امید آن است که دانشگاهیان، با حفظ اعتدال، اتکا به استدلال و پرهیز از افراط و تفریط، بتوانند در این مقطع حساس، نقش تاریخی خود را به‌درستی ایفا کنند.