ولایت؛ رکن کمال ایمان و مسیر خروج از ظلمات به سوی نور

به گزارش ایکنا سیدمحسن میرباقری؛ نویسنده و پژوهشگر قرآنی در سلسه نشست‌های شناخت غدیر خم از غدیر تا مباهله با عنوان «ما و غدیر؛ دیروز، امروز و فردا» که از سوی مؤسسه بین‌المللی بیت‌الغدیر برگزار شد به تحلیل این نکته پرداخت که چگونه فقدان ولایت الهی در تاریخ، منجر به انحطاط جامعه و بازگشت به دوران ظلمات می‌شود. وی با تبیین پیوند میان توحید، نبوت و امامت، ولایت الهی را تنها راه نجات بشر از تاریکی‌های ولایت طاغوتی دانست و جایگاه محوری این رکن را در کمال ایمان مورد بررسی قرار داد در ادامه مشروح سخنان را با هم می‌خوانیم:

 

این ایام متعلق به امیرالمؤمنین(ع) است و اگر از هر دری که بخواهیم به سخن درباره ایشان بپردازیم، گفتگو به زودی به پایان نخواهد رسید. در این باب، آن شعر معروف را یادآوری می‌کنیم که شاعر می‌گوید: «کتاب فضل تو را آب بحر کافی نیست/ که تر کنند سر انگشت و صفحه بشمارند» حقیقتاً فضائل حضرت علی(ع) چون دریایی بی‌کران است. اگر از محبت ایشان سخن بگوییم، باید دانست که «حب علی عباده» و «حب علی حسنه لا یضر معها سیئه». و اگر از علم ایشان بگوییم، ایشان باب علم رسول خدا(ص) و عالم به حقایق لایزال قرآن هستند. در واقع، از هر فضیلتی که وارد شویم، سخن پایان‌ناپذیر است.

 

در این میان، آیت‌الکرسی که همگی با تلاوت آن آشنا هستیم و به آن «قله قرآن» گفته‌اند، فضائل بسیاری دارد. حضرت امیرالمؤمنین(ع) در روایتی فرمودند اگر شب‌هنگام آیت‌الکرسی خوانده شود، خداوند آن شخص و خانواده‌اش را در پناه و محافظت خود قرار می‌دهد. در فرهنگ شیعی، آیت‌الکرسی شامل سه آیه است که دو آیه آن به آیه ۲۵۶ سوره بقره ملحق می‌شود. این سه آیه در حقیقت یک دوره جامع از معارف قرآنی هستند که باید در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند؛ چرا که آیه نخست، توحیدی خالص در باب ذات الهی، افعال، مالکیت و یگانگی خداوند است. آیه دوم به موضوع نبوت می‌پردازد که شش بحث محوری را در بر می‌گیرد و آیه سوم نیز شامل شش بحث محوری درباره امامت است.

 

در تبیین مفهوم ولایت، آیه شریفه «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» گویای آن است که ولایت حقیقی و نجات‌بخش، منحصراً متعلق به خداوند است و تنها همین ولایت الهی است که انسان‌ها را از ظلمات بیرون کشیده و به سوی نور هدایت می‌کند. در مقابل، قرآن کریم در تقابل با این حقیقت، می‌فرماید: «وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ»؛ بدین معنا که هرگاه کسی از ولایت الهی روی‌گردان شود و هر ولی دیگری را بپذیرد، در واقع تحت سلطه ولایت طاغوتی قرار گرفته است. بنابراین، ولایت تنها دو وجه دارد: یا الهی است و یا طاغوتی و هیچ شق سومی برای آن متصور نیست؛ چرا که ولایت طاغوت، طبیعتاً جامعه را از مسیر نور به سوی تاریکی‌ها می‌برد.

پیامبر اکرم(ص) با هدایت الهی خود، جامعه جاهلی را به مقام نورانیت رساندند، اما متأسفانه پس از رحلت ایشان، با کنار زده شدن ولایت الهی، جامعه دوباره به سوی ظلمات بازگشت. گواه این انحطاط معنوی را می‌توان در وقایع تلخ تاریخ جست‌وجو کرد؛ چنان‌که پذیرش شهادت فرزند رسول خدا(ص) در سال ۵۰ هجری، نشان داد که آن جامعه دیگر از نورانیت اولیه بهره‌مند نیست و به تاریکی بازگشته است.

اما تلخ‌تر از این واقعه، جریان سیستماتیک «سب و لعن» امیرالمؤمنین(ع) بود که به دستور معاویه در سراسر بلاد اسلام جاری شد و تا سال ۱۰۰ هجری ادامه یافت، تا اینکه سرانجام توسط عمر بن عبدالعزیز برداشته شد. وضعیت جامعه در آن دوران چنان وخیم بود که حتی به تعبیر بزرگان اهل سنت، گویی از اسلام چیزی باقی نمانده بود. در چنین شرایط دشواری، تنها تلاش بی‌وقفه و ایثار ائمه(ع) بود که مانع از خاموشی کامل چراغ هدایت شد و پرچم اصیل اسلام را برای نسل‌های آینده برافراشته نگه داشت.