سه ویژگی مردم مطلوب در اندیشه رهبر شهید انقلاب

محمود واعظی، استاد الهیات دانشگاه تهران، در گفت‌و‌گو با ایکنا، با تسلیت اربعین عروج ملکوتی قائد شهید امت اسلامی به دست شقی ترین افراد در روزگار معاصر، با ستایش جایگاه معنوی و رهبری سید بزرگ مقاومت، اظهار کرد: شخصیتی که در تمام عمر جز بر قله‌های جاودانگی، عزت و شرافت برای امت اسلامی نمی‌اندیشید و همه‌ وجود و سلول‌های مغزی‌ ایشان سرشار از راهکار‌ها و هدایتگری‌هایی بود که مبتنی بر معارف حقیقی قرآن کریم و آخرین کتاب آسمانی است.

وی با برشمردن ابعاد چندجانبه رهبری آن شهید بزرگوار، افزود: ایشان در عرصه سیاست، نظامی‌گری، فرهنگ، هنر، اقتصاد، امور اجتماعی و ایجاد مردم‌سالاری دینی، شخصیتی بی‌نظیر و یگانه بود؛ شخصیتی که در طول ۳۷ سال زعامت و حدود بیست سال پیش از آن، اندیشه و فکرش همواره مورد اعجاب جهانیان و خردورزان عالم قرار داشت.

این استاد دانشگاه با تأکید بر دستاورد‌های تاریخی انقلاب اسلامی تحت رهبری آن شهید والامقام، بیان کرد: ایشان جمهوری اسلامی ایران را از پایین‌ترین سطوح اقتصادی و اجتماعی به فرازترین و بالاترین قله‌های معرفتی در جهان پیچیده امروز رساند.

وی با اشاره به چهلمین روز عروج آن عزیز سفرکرده، گفت: ما در چهلم آن عزیز، با دلی سرشار از غم و چشمی پر از اشک، به آموزه‌ها، سیره، رفتار و اندیشه‌های او بازمی‌گردیم و همواره آن آموزه‌ها و سیره را مبنا و روش خود خواهیم دانست؛ چرا که او همواره معتقد بود انقلاب اسلامی بر سه اصل استوار شده است.

تشریح مبانی فکری رهبر شهید انقلاب

واعظی با تشریح مبانی فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، اظهار کرد: ایشان همواره معتقد بود انقلاب اسلامی بر سه اصل استوار شده است؛ اصل اول، مکتب حیات‌بخش اسلام است؛ دینی فراگیر، عالم‌گیر و خاتم ادیان که همه آموزه‌های جاودانه‌اش در «بین‌الدفتین» قرآن کریم برای بشریت به یادگار مانده و سیره بلند اهل‌ بیت(ع) نیز برای تفسیر و راهنمایی عملی این آیات به ما ودیعت نهاده شده است.

وی با اشاره به جایگاه قرآن در اندیشه آن شهید بزرگوار، افزود: او به قرآن از بن‌دندان اعتقاد داشت، آیات وحی را روزانه تلاوت می‌کرد، یادآوری می‌کرد و همواره بر اصل اسلام به‌عنوان یکی از اصول سه‌گانه اقتدار، جامعیت و احیای اسلام عزیز در جهان معاصر می‌اندیشید.

اصل رهبری؛ اصلی گریزناپذیر در مکتب فکری قائد شهید

این استاد دانشگاه درباره اصل دوم در مکتب فکری رهبر شهید گفت: اصل رهبری، دومین رکن ارزشمند در اندیشه ایشان بود. او در زمانی که مقلد و مأمور به تبعیت بود، در زمان حضرت امام(ره) سر از پا نمی‌شناخت و از حریم ولایت، رهبری و فقاهت دفاع می‌کرد و مطیع محض امام بود.

واعظی تصریح کرد: در تمام دوره‌ای که امام را شناخت تا زمان رحلت ایشان، اصل امامت و رهبری به‌عنوان یک اصل گریزناپذیر، بنیادین و محوری در مکتب او جایگاه داشت و نقش‌آفرین بود. زمانی که خود او نیز مسئولیت خطیر امامت امت اسلامی را بر عهده گرفت، باز با تمام قامت و جدیت بر این اصل معتقد بود که باید لحظه‌لحظه عمرش را برای ارتقا و سربلندی امت اسلامی وقف کند.

وی با تأکید بر سیره عملی آن رهبر بزرگوار، بیان کرد: ما در سیره عملی او جز تفکر، اندیشه و بیدارگری برای ارتقای جایگاه امت در نظام سلطه و در میان قدرت‌های جهان غرب، چیزی نیافتیم؛ اندیشه‌ای که همواره به دنبال شکستن سیطره استکبار بر جوامع اسلامی و غیراسلامی بود.

مردم؛ رکن پویایی و حرکت انقلاب

واعظی درباره سومین اصل در مکتب فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، گفت: سومین اصلی که بر آن اعتقاد راسخ داشت و به‌نظر می‌رسد جملات اخیر ایشان درباره «بعثت مردم برای تحقق آرمان‌های اسلامی» نیز از همین منشأ صادر شده، اصل «مردم» بود؛ اعتقاد به جایگاه مردم و اینکه یک رکن از پیشرفت انقلاب اسلامی چیزی جز مردم نخواهند بود.

وی با استناد به کلام امیرالمؤمنین(ع) افزود: او از امام علی(ع) آموخته بود که «و لا بقاءَ لِحُضورِ الحاضِرِ و قیامِ الحُجَّةِ وُجودُ النّاصِرِ»؛ یعنی بدون حضور مردم و یاری‌گران، حتی با وجود حجت الهی، کار پیش نمی‌رود. این جملات، سرمشق عملی زندگی او بود تا با زندگی صادقانه، عالمانه و هوشمندانه، مردم را در صحنه نگه دارد و به آنان توجه کند.

واعظی با هشدار درباره غفلت از جایگاه مردم، تأکید کرد: گاهی ما به مکتب اسلام و جایگاه رهبری توجه داریم، اما به مردم توجه نمی‌کنیم؛ و این رویکرد در طول تاریخ شکست‌خورده است. در مکتب رهبر شهید، جایگاه مردم، یک رکن حقیقی و اساسی بود؛ رکنی که دو اصل دیگر را به نشاط و کنش وامی‌دارد. 

قدرت واقعی: ایمان، اندیشه و دانش

این استاد دانشگاه به دو نکته کلیدی در اندیشه رهبر شهید اشاره کرد و گفت: اولاً، ایشان معتقد بودند مردمی که در مکتب اسلام انجام وظیفه می‌کنند، باید باورمند به آیات قرآنی باشند. قدرت اسلام را در قدرت اندیشه‌هایی می‌دید که بر اساس آموزه‌های قرآنی و مکتب اهل‌بیت(ع) در جامعه ایفای نقش می‌کنند.

واعظی با تمایز قائل شدن میان «مردم آگاه» و «مردم رهاشده»، افزود: او مردمی را می‌ستود که الهی‌محور بیندیشند و آگاهانه از حریم دین، جغرافیا، اقتصاد، سیاست و فرهنگ خود دفاع کنند؛ نه مردمی که صرفاً به عنوان جمعیت رها شده باشند. قدرت را از دل قرآن به مردم تحویل می‌داد: قدرت ایمان، قدرت اندیشه؛ نه قدرتی متکی به ساختمان‌ها، موشک‌ها یا تجهیزات.

وی درباره نکته دوم گفت: ایشان همواره بر این اعتقاد بود و به‌عنوان هدیه‌ای بزرگ به جامعه اسلامی، به‌ویژه به نخبگان، این اندیشه را تزریق می‌کرد که «العِلمُ سُلطانٌ مَن وَجدَهُ صالَ بِهِ وَ مَن لَم يَجِدهُ صيلَ عَلَيه»؛ دانش، قدرت است؛ هرکس آن را بیابد، پیروز شود و هرکس نیابد، مغلوب گردد.

واعظی تأکید کرد: امت اسلام اگر تکیه بر دانش نداشته باشد، نمی‌تواند به قله‌های پیروزی دست یابد. ایشان همواره می‌گفت: تا نفس دارم، از تکنولوژی، نوآوری، دانش و رسیدن به مرزهای دانش جهانی دفاع می‌کنم. این تجربه‌ای است که امروز در جهان معاصر آموخته‌ایم و یافته‌ایم؛ قدرت واقعی، ترکیبی از ایمان، نوآوری و دانش است.

راز ایستادگی: دانش‌محوری در میدان عمل

این استاد دانشگاه با تشریح دیدگاه‌های راهبردی رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره جایگاه علم، امید و خودباوری، اظهار کرد: ایشان معتقد بود که برای درخشیدن در جهان حاضر، باید قله‌های دانش و علم را در همه عرصه‌ها فتح کنیم؛ این عقیده راسخ او بود و همواره آن را به جامعه تزریق می‌کرد.

واعظی با اشاره به صحنه‌های مقاومت امروز منطقه، افزود: اگر امروز می‌بینید که چهل روز در عرصه جهانی، ملتی در مقابل بزرگ‌ترین و قوی‌ترین ارتش‌های جهان مقاومت می‌کند و خم به ابرو نمی‌آورد و همچنان سربلند است، به خاطر همین آموزه است.

وی با نام بردن از شهیدان حاجی زاده و طهرانی‌مقدم به‌عنوان نمادهای این تفکر، گفت: حاجی زاده‌ها و طهرانی‌مقدم‌ها شاگرد این آموزه بودند؛ نه مردمی رهاشده، بلکه مردمی پژوهشگر، دانش‌پژوه و عمیق‌اندیش. ایشان این مطلب را به ما و به جامعه علمی ایران آموخت.

این استاد دانشگاه با اشاره به دستاوردهای علمی کشور، بیان کرد: اگر امروز دانشگاه شریف و دانشگاه تهران ما در منطقه آسیا جزو اولین دانشگاه‌ها هستند و تولید علم و نوآوری ما در جهان به‌عنوان برترین‌ها محسوب می‌شود، این دانش مرهون همین آموزه و مرهون شعار همیشگی مقام معظم رهبری است: «ای مردم! اگر می‌خواهید بدرخشید، باید به قله‌های علم دسترسی پیدا کنید.

واعظی تأکید کرد: این شعار، از حالت یک حدیث مکتوب بر صفحه کتاب یا تابلو خارج شد و در متن جامعه و در عینیت زندگی تحقق یافت.

آینده‌نگری در دکترین دفاعی

واعظی درباره نگاه راهبردی رهبر شهید به مقوله دفاع و امنیت گفت: او معتقد بود که باید به تجهیزات و سلاح‌هایی مجهز باشیم که بتوانیم آینده را ببینیم. او تفکری را یاد داد که آینده جنگ، در جنگ زمینی نیست؛ بلکه آینده جنگ، در فضا و آسمان است. این مهم، از آموزه‌هایی بود که فرزندان ما از او فراگرفتند.

رئیس سابق دانشکده الهیات دانشگاه تهران در ادامه، سه ویژگی کلیدی مردم مطلوب در اندیشه رهبر شهید را برشمرد و گفت: ویژگی اول: مردمی باورمند به آیات قرآنی، ویژگی دوم: مردمی علم‌پژوه و اندیشه‌محور بر اساس آموزه‌های وحیانی و  ویژگی سوم: مردمی که هیچ‌گاه در هیچ شرایطی بر خود نلرزند و ایستایی نداشته باشند.

وی درباره ویژگی سوم افزود: رهبر شهید مردمی را تربیت کرد که در همه زندگی و در همه تجربیاتشان امیدوار باشند؛ امیدوار به مهدویت، امیدوار به وعده الهی که «العاقبة للمتقین». او باورمند بود به آیه شریفه «والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا» و اعتقاد راسخ داشت به «ولینصرنّ اللَّه من ینصره» و «و ما النصر الا من عندالله العزیز الحکیم».

امید به آینده؛ موتور محرک حرکت امت

واعظی با تأکید بر جایگاه امید در اندیشه رهبر شهید، گفت: این آموزه‌ها در جوهره ذهنی، فکری و اندیشه‌ای ایشان بود و آن‌ها را برای جامعه اسلامی و «ناس» هزینه می‌کرد: اعتقاد به آینده‌ای امیدوار، روشن، سرشار از شکوه، صلابت و ایستادگی.

وی با استناد به آیه «وکذلک جعلناکم امة وسطا لتکونوا شهدا علی الناس»، افزود: او می‌اندیشید به این آیه که شما آن‌گونه امتی باشید که در فراز قرار بگیرید و دیگران به شما اشاره کنند که «این‌ها عجب امتی هستند»؛ قله‌ای ایستاده باشید تا بر دیگران شهید و گواه باشید.

واعظی تصریح کرد: امیدواری و اعتقاد راسخ به تحقق آیات الهی، آن‌گاه که عزم داریم، آن‌گاه که علم و دانش داریم، آن‌گاه که ایمان و باور داریم و تلاش می‌کنیم، قطعاً هم‌افزایی و سینرژیک با عنایت و غلبه الهی همراه و مقرون است و برکت الهی در کنارش قرار می‌گیرد.

خودباوری و اعتماد به توانمندی‌های داخلی

وی اظهار کرد: مردم مطلوب در نگاه رهبر شهید، مردمی بودند که بر اندیشه، باورها و توانمندی‌های خود اعتماد داشته باشند؛ مردمی که با تکیه بر داشته‌های درونی و ایمانی، مسیر پیشرفت و سربلندی را طی کنند.

واعظی با تشریح ابعاد «خودباوری» به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین آموزه‌های رهبر شهید انقلاب اسلامی، اظهار کرد: اعتماد به خود، اعتماد به باورهای قرآنی و اعتماد به نفس، درسی بود که او به ما آموخت.

واعظی با مقایسه وضعیت ایران پیش و پس از انقلاب، افزود: این کشور بود در زمان قبل از انقلاب برای چیزهای جزئی، دستش پیش دیگران دراز بود اما بعد از چهل‌وهفت سال، با وجود قطعنامه‌های پیاپی و تحریم‌های مکرر برای قطع ارتباط این ملت با دنیا، به ما خودباوری و اعتماد به نفس را یاد داد.

وی با تأکید بر تأثیر این آموزه در صحنه مقاومت امروز، گفت: آن اعتماد به نفس بود که باعث شد امروز، سرمان را در جهان پس از چهل روز از جنگ، بالا می‌گیریم و اعتقاد داریم که متجاوز باید سر جای خودش بنشیند. این یک اعتماد بسیار راسخ است.

مکتب سید القائد: مقاومت ایمان‌خیز، نه وابسته به سلاح

این استاد دانشگاه با تمایز قائل شدن میان نظام‌های لیبرال و مکتب مقاومت اسلامی، تصریح کرد: شما در نظام‌های لیبرالی نگاه کنید؛ موشکشان که تمام می‌شود، خرجشان که تمام می‌شود، تمام است؛ روحیه‌شان هم تمام می‌شود اما مکتب سید القائد، این نبود؛ مکتب سید القائد، مکتب ایمان‌خیز بود: چه با سلاح، چه بی‌سلاح، مقاومت جاری بود؛ همراه با درایت، همراه با تیزبینی، همراه با دشمن‌شناسی.

واعظی با اشاره به جایگاه مردم به‌عنوان سومین رکن انقلاب اسلامی، بیان کرد: امت اسلامی که به‌عنوان پایه سوم انقلاب، مورد اعتقاد حضرت امام(ره) و حضرت رهبری بود، ویژگی‌های فراوانی دارد که باید بیش از این شکافته، تحلیل و نه فقط برای خود ما، بلکه برای امت اسلامی بازخوانی شود؛ تا بفهمند راه و رسم، این است.

مذاکرات پوشالی و درس «ساختن» به جای «انتظار»

واعظی درباره نگاه راهبردی رهبر شهید به روابط بین‌الملل گفت: او بود که به ما یاد داد مذاکرات پوشالی به‌عنوان یک کف روی آب با سازمان‌های بی‌خاصیت بین‌المللی، تأثیری ندارد. او بود که به این جامعه آموخت: آنگونه بسازید، آنگونه زیست کنید که هر روزتان نسبت به روز قبل برتر باشد.

وی با ارائه نمونه‌ای مقایسه‌ای از پیشرفت ایران و مالزی، افزود: شما پیشرفت بی‌نظیر جمهوری اسلامی ایران را بعد از انقلاب ببینید. ماهاتیر محمد، نخست‌وزیر وقت مالزی، در سال ۱۹۹۹ برنامه بیست‌ساله‌ای نوشت تا در سال ۲۰۲۰ به قله‌های دانش برسد؛ یک موشک را به فضا فرستاد و دیگری را در میدان بزرگ کوالالامپور نصب کرد. اما در سال ۲۰۲۰، وقتی نگاه می‌کنید، در جهان اسلام و آسیا قدرت اول از کیست؟ دانشگاه‌های ما به‌عنوان برترین دانشگاه‌ها بودند؛ بعد از ما ترکیه، سپس عربستان سعودی، مالزی در رتبه چهارم و اندونزی در رتبه پنجم قرار داشت.

واعظی راز این پیشرفت را چنین تشریح کرد: این پیشرفت مرهون همین نوع نگاه به مردم بود؛ نگاهی آگاهی‌بخش، امیدبخش، مطالبه‌گر، مسئولانه، دانش‌پژوهانه و باورمند به توانمندی‌هایی که یک ملت از خودش کسب کرده است.

مستندسازی آموزه‌ها: از شعار تا سند عملیاتی

واعظی با تأکید بر ضرورت انتقال این آموزه‌ها به امت اسلامی، گفت: بنابراین، همه آموزه‌ها را به‌عنوان آموزه‌های روان در امت اسلامی ارزیابی می‌کنیم و امیدواریم با اطلاع‌رسانی‌های خوبی که انجام می‌شود، ان‌شاءالله به دست امت اسلامی برسد.

وی افزود: امیدوارم شاخصه‌های انقلاب، شاخصه‌های برتری‌جویی و شاخصه‌های رسیدن به «وکذلک جعلناکم امة وسطا لتکونوا شهدا علی الناس» از سیره عملیاتی رهبر شهیدمان استخراج شود؛ در قالب مقالات، در قالب سخنرانی‌ها، همراه با عینیت‌بخشی به این جملات.

واعظی با تمایز میان «نظریه‌پردازی» و «نظریه‌پردازی پیگیری‌شده»، تأکید کرد: «ایشان حرف نزد که تمام باشد؛ نه! پای هر کدام از جملات ایشان، هزاران سند، هزاران کلیپ، ویدیو و تصویر داریم برای اثبات آن. فرق است بین نظریه‌پردازی و نظریه‌ای که تا به سرانجام رسیدن، پیگیری شده باشد.»

الگوی مدیریتی: شعارهای سالانه هوشمند و موضوعی

این استاد دانشگاه درباره سبک مدیریتی رهبر شهید گفت: در طول دوره ۳۷ ساله زعامت و ۴۰ ساله تأثیرگذاری ایشان در دوره ریاست‌جمهوری و سپس در دوره رهبری، همواره پای شاخصه‌هایی که برای مردم اهمیت و ارزش داشت و برای ارتقای جامعه اسلامی و امت اسلامی بود، ایستادگی کرد. تعیین شعارهای سالانه هوشمندانه، دقیق، موضوعی و موردی در طول سال‌های متمادی، یک الگوی برجا مانده از شخصیت این بزرگوار است که امیدواریم ان‌شاءالله همچنان پیگیری شود.

واعظی در پایان این بخش، به اصل امامت و تداوم راه رهبری اشاره کرد و گفت: نکته دیگر اینکه ما همچنان معتقدیم بر اصل دوم و اصل امامت، راهبری و رهبری؛ و معتقدیم که سلف ایشان، خلف ایشان، شخصیت بزرگواری مانند حضرت سید مجتبی خامنه‌ای و شخصیت عظیمی که در آن دامن پاک و در کنار آن اندیشه‌های پاک و در کنار آن رفتار خاضعانه، ساده‌زیستانه و متواضعانه رشد کرده، قطعاً می‌تواند به‌عنوان یک هادی، منجی و هدایتگر برای امت اسلامی باشد.

وی با ابراز امیدواری نسبت به آینده، افزود: دست بیعتمان را می‌فشاریم مجدد به محضر پاک این بزرگوار و امیدواریم ان‌شاءالله که دوره زعامت این بزرگوار، دوره‌ای مکمل بنای تمدن نوین اسلامی در جهان اسلام باشد. امیدواریم مجموعه کشورهای اسلامی، ۵۴ تا ۵۵ کشور اسلامی که در جهان ادعای اسلامیت دارند، امروز دیگر در این جهان، به این نقطه رسیده باشند که الگوی عملی پیشرفت، شناخت این شخصیت و پیگیری آموزه‌هایی باشد که او به ما یاد داده است.

واعظی با اشاره به بازتاب جهانی اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب اسلامی و تحول در معادلات فکری جهان معاصر، اظهار کرد: ما جمله بلند آقای دکتر فهمی الهویدی را هم از یاد نمی‌بریم که بر اساس آموزه‌های رهبر شهید ما مطرح می‌کرد «دیگر در این جهان امروز، دین و مذهب و اندیشه‌ها معنای سابق را ندارند؛ یا با غزه‌ای یا با صهیونیست‌ها».

مخاطب جهانی: پیام مقاومت، فراتر از مرز‌های مذهبی

واعظی با تأکید بر جهانی بودن پیام انقلاب اسلامی، افزود: امروز مخاطبان کلام رهبر شهید رفتار و الگوی پیامبرگونه مقام عظمای ولایت جهانی هستند؛ نه اینکه فقط شیعه علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) باشد.

وی با اشاره به موج اعتراضات دانشجویی در غرب، بیان کرد: دانشجویی که در دانشگاه شیکاگو یا در بیرمنگام انگلستان یا آن طرف در کانبرای استرالیا  به سیاست‌های صهیونیستی اعتراض می کند، او هم در کنار ماست؛ او هم با غزه است؛ او هم زیر چتر آموزه‌های رهبر شهید ماست.

این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت پیگیری آرمان‌های جهانی رهبر شهید، گفت: ما باید آرمان‌های جهانی آن عزیز را همواره دنبال کنیم؛ آرمان‌هایی که مرز، نژاد و مذهب نمی‌شناسد و تنها معیار آن، ایستادگی در برابر ظلم و دفاع از مظلوم است.

مردم‌سالاری دینی، کلید شکوفایی امت اسلامی

واعظی با ابراز امیدواری نسبت به تداوم راه رهبری در دوره جدید، افزود: امیدواریم در این دوره هم براساس همان روال، براساس همان سیاست‌ها، مبانی و شاخصه‌های مردم‌سالاری دینی که در رفتار او همواره موج می‌زد، به کار گرفته شود.

وی درباره چشم‌انداز آینده امت اسلامی گفت: امیدواریم امت اسلامی بتواند بر قله‌های دانش و اندیشه، و بر قله‌های رفاه، سلامت و صمیمیت تکیه بزند و دوره‌ای سرشار از شکوفایی برای تاریخ مبارک اسلام عزیز رقم بخورد.

واعظی در پایان تأکید کرد: پیام سیدالشهید، پیامی جهانی است؛ پیامی که امروز در دانشگاه‌های غرب، در خیابان‌های اروپا و در قلب جوانان مسلمان و غیرمسلمان طنین‌انداز شده است. وظیفه ما، انتقال درست، مستند و هنرمندانه این پیام به تمام جهان است؛ تا بدانند که راه نجات، همان راهی است که سید بزرگ ما ترسیم کرد: راه ایمان، دانش، خودباوری و ایستادگی.